شاعر موقعیت و جایگاه خود را تشخیص دهد




عنوان مجموعه اشعار : سپید
شاعر : حسن تلخابی


عنوان شعر اول : گندمزار سبز
در پسِ مشکلات:
گرانی، کرونا و خشک سالی
سخن از صبر، استقامت و ایمان میزد
گله ای که گندمزار سبز چوپانش را
دِرو می کرد

عنوان شعر دوم : شخم
در مقابل امراض به سوزنی دردناک،
و در برابر افراد به قطعه کاغذی که درون جعبه می افتد، پناه می برند.
زمین اگر چه از شخم بدش می آید
اما با همان شخم آباد می شود.
اجازه بده شخم شوم.

عنوان شعر سوم : آفت
گندم را سِم می زند.
نخود را کرم می خورد.
هر نعمتی آفت خود را دارد.
از داشته هایت نرنج.
فقط آفات را دور کن.
نقد این شعر از : لیلا کردبچه
شاعر در یادداشت ضمیمۀ آثار خود اشاره کرده که نخستین تجربۀ شعر سپیدش است، و خواندن این یادداشت، راهنمای مفیدی برای منتقد است تا بتواند با توقعی کمتر از آنچه سروده شده، شاعر را به مطالعه در زمینه‌های مفیدتر، راهنمایی کند.
با اینکه شاعر اذعان داشته که اولین تجربۀ شعر سپدش است، امّا به‌لحاظ مضمون و محتوا، باید بپذیریم که در حوزۀ اندیشه، او اصرار دارد که حرفی عمیق برای گفتن داشته باشد، و همین نکته، سازوکار جملات این سه اثر را بیشتر به کلمات قصار و گزین‌گویه و جملات حکمت‌وار و... نزدیک کرده است و این مسأله، به‌طور ویژه در پایان شعرها خود را نشان می‌دهد.
نیز مضمون متن‌ها نشان می‌دهد که شاعر، دغدغۀ مسائل روز جامعه را دارد، و البته باید به این نکته نیز اشاره کنیم که پرداختن به مسائل روز در شعرهای جدی‌، کار دشواری است، و برمبنای عادات ذهنی مخاطب امروز، جای پرداختن به مسائل روز، شعر طنز است. درواقع می‌خواهم بگویم که شاعر، کاری دشوار را در پیش گرفته است.
چند پیشنهاد برای شاعر:
موسیقیِ شعرها بسیار ضعیف است. در همین راستا، برای آشناییِ بیشتر شاعر با التذاذ شنیداری از شعر سپید آهنگین و مترنم، پیشنهاد می‌کنم آثار سیدعلی صالحی را با دقت و تأمل بسیار بخواند و پس از آشناییِ سماعی با آهنگ کلام، به‌طور جدی‌تر، شعرهای احمد شاملو را با تمرکز بر موسیقی و شیوه‌های موسیقی‌ساز شعر او بخواند.
عاطفۀ شعرها نیز ضعیف است و باید توجه داشت که به هرحال در پرداختن به مسائل روز جامعه، حس و عاطفه، مجال چندانی برای بروز و ظهور ندارند و می‌دانیم که عاطفه، در مضامین دیگری چون عاشقانه‌ها و مادرانه‌ها و مرثیه‌ها و... بهتر خود را نشان می‌دهد. به هرروی پیشنهادم به شاعر این است که در موضوعات عاطفی‌تر نیز طبع‌آزمایی کند.
منطق نثر نیز به‌شدت بر زبان این آثار حاکم است. برای خارج شدن متن از سیطره و حاکمیت منطق نثر، بیش و پیش از همه لازم است که مؤلف، مطالعۀ گستردۀ ادبی در حوزۀ شعر داشته باشد، و پیشنهاد شخصیِ من برای آنکه شاعر سریع‌تر، بهتر و راحت‌تر بتواند با منطق حاکم بر شعر آشنا شود، خواندن غزلیات سعدی است، و آشنایی با دنیایی که عقل معاش، فرسنگ‌ها از آن دور است.
یقیناً مطالعۀ آثار ادبی به‌قصد آموختن، و نیز بازیابیِ موقعیت و جایگاه ادبی مؤلف در دنیای ادبیات، مدتی سرگردانی و سردرگمی و احتمالاً آشفتگی را به‌دنبال خواهد داشت. امّا نتیجۀ پس از آن مهم است؛ اینکه مؤلف یا درمی‌یابد که حرفی برای گفتن و توانی برای گفتن ندارد و به هنر دیگری که در آن توفیق بیشتری دارد می‌پردازد، یا اینکه با شناخت دقیقِ جایگاه و موقعیت خود، میزان تلاش و توقع خود را با آنچه در پی رسیدن به آن است، تنظیم می‌کند.

منتقد : لیلا کردبچه

شاعر، پژوهشگر، ویراستار. فعّال در حوزۀ شعر. دکترای ادبیات معاصر.



دیدگاه ها - ۱
حسن تلخابی » جمعه 07 خرداد 1400
با تشکر فراوان از استاد گرامی که زحمت نقد اثر بنده را پذیرفتند

برای ارسال نظر وارد پایگاه شوید.