موفقیتی بزرگ در حوزه رباعی




عنوان مجموعه اشعار : تلنگر
شاعر : احد متقیان


عنوان شعر اول : مهتاب


از دور، دلی شکسته را بند زدم
هی رنگ، به حال ناخوشایند زدم
من سنگ صبور برکه ام، مهتابم
هرشب که دلش گرفت، لبخند زدم

عنوان شعر دوم : زنجیر
شب، خیره شده به چشم من، ماه به تو
دل بسته غم خانه به من ، راه به تو
عشق من و تو شبیه گردن بند است
زنجیر به من رسیده، الله به تو



عنوان شعر سوم : من یا تو
کمتر شده فرصت نشستن با تو
هی فاصله بیشتر شد از من تا تو
چندی ست فرار میکنی از دستم
این کیست که زود خسته شد من یاتو؟
نقد این شعر از : یزدان سلحشور
آقای احد متقیان سلام.
خُب اگر بنا باشد جانب عدالت را رعایت کنم باید در رباعی‌های شما به نکته‌ای اشاره کنم که خود در حوزه رباعی‌سرایی نتوانستم به آن برسم و تا آنجایی هم که می‌دانم تعداد شاعرانی که موفق نشدند به این نقطه برسند [صرف نظر از اینکه کوشیدند در این زمینه یا نکوشیدند]، تقریباً برابر با کل شعر پارسی از زمان رودکی تاکنون است! و آن نکته چیست؟ در مورد رباعی می‌دانیم که غیر از آغاز پرشکوهش که شعر پارسیِ دورانِ پس از ساسانیان را رقم زد، «فراز» کوتاهی داشته در آثار رودکی، عطار، ابوسعید ابوالخیر و خیام و غیر از این‌ها، قالبی بوده بیشتر برای تفنن نه قالبی که شاعران، هنر و عمر صرف‌اش کنند و نیما هم البته گوشه‌ی چشمی به این قالب داشته اما خیزش دوباره رباعی برمی‌گردد به سال‌های پس از انقلاب ایران، که به همت سیدحسن حسینی و قیصر امین‌پور به قالبی جدی و «به‌روز» و «مدرن» و مؤثر بدل می‌شود. نکته بعدی که باید به آن برسیم تفاوت نوعِ رویکردها و موضوعاتی‌ست که دو قالب رباعی و دوبیتی را پوشش می‌دهند. دوبیتی، در اغلبِ موارد، به دلیل وزنِ خود و آمیختگی و آموختگی زبان با این وزن، به مضامین و موضوعات عاطفی می‌پردازد در حالی که رباعی، تقریباً در این حوزه، تواناییِ بیانیِ موفقی نداشته و بیشتر در حوزه رجزها، بینش‌های فلسفی و رویکردی خونسردانه نسبت به جهان موفق بوده است. اگر بخواهیم به شکل سینمایی تعریف‌اش کنیم: دوبیتی بیشتر رویکردهای عاطفی را پوشش می‌دهد در نمای نزدیک و رباعی، در نماهای متوسط و دور، با بیانی خونسردانه به جهان و عملکرد آن می‌پردازد. «تفاوت» رباعی‌های شما با باقی آثاری از این دست، همین‌جا رقم می‌خورد. چه در دوران کهن و پرشکوه رباعی و چه در دوران افول این قالب [در حدی که «جنس، جور باشد در دیوان»] و چه در دوران رستاخیز مدرن‌اش، رباعی قالبی اختصاصی بوده با وزنی اختصاصی و چارچوبی اختصاصی و مضامینی حول موضاعات فلسفی، عرفانی یا حماسی و تا آنجا که اطلاع دارم، اگر هم شاعری قصدش بر آن بوده که مثلاً با رباعی، وارد حوزه تغزل و ملودرام و حتی درام اجتماعی شود، موفق نبوده چرا که قالب خاص طراحی شده برای چنین مضامین و موضوعات و «اجرا»هایی، دوبیتی‌ست نشان به آن نشان، که قیصر امین‌پور، که از سرآمدان رباعی بوده و هست، برای رفتن سراغ چنین مواردی، دوبیتی را انتخاب کرد. در سه دهه اخیر، که آزمون و خطا برای اختلاط ژانرها، بسیار بوده، خودِ من سعی کردم که بازی را معکوس کنم و مثلاً دوبیتی را با رباعی بگویم یا برعکس و نتیجه به رغم اصرار بسیار من در آزمون و خطا، موفق نبود اما شما موفق شدید البته این وسط جهانِ بزرگی شکل نگرفته [چنان که ذات رباعی خواستار آن است] اما جهانِ شخصی تغزلی شما، دلپذیر است:
شب، خیره شده به چشم من، ماه به تو
دل بسته غم خانه به من ، راه به تو
عشق من و تو شبیه گردن بند است
زنجیر به من رسیده، الله به تو
حتی نوع توصیف و ساخت صحنه هم، تازه است که موفقیت قابل توجهی‌ست. در مرسوله‌های پیشین شما، هم غزل است هم رباعی؛ رباعی‌های موفقی هم هستند اما موفق‌اند در همان مسیر عمومی رباعی؛ با کمی خونسردی، نمای دور و دوراندیشی فلسفی-استعاری؛ حتی در این کار، که «بیان» می‌خواهد صمیمانه‌تر هم باشد:
پا شو، که فضای پیله کوچک باشد
نگذار که در اراده‌ات شک باشد
فردا همه‌ی باغ به تو می‌گویند؛
پروانه تولدت مبارک باشد
در حوزه غزل اما به گمانم به همین اندازه موفق نیستید گرچه «ایده»ها واقعاً خوب‌اند اما «اجرا»ها به همان اندازه خوب نیستند:
از این به بعد تو هم فکر آب تازه نباش
که تنگ هست ولی جنب و جوش ماهی نیست
یا:
تو آبشاری و‌ وصفت به شعر جایز نیست
صدای آب روان بی کلام هم زیباست
اینکه شما به راحتی تصاویری را می‌بینید که احتمالاً بقیه شاعران با کوشش بسیار می‌توانند ببینند و شاید هم نمی‌توانند ببینند، دال بر صدور این مجوز نیست که شما «بخش کوششی شعر» را از غزل‌هاتان دریغ کنید. به هر حال، بگذریم! اینجا بحث غزل‌هاتان نیست بحث رباعی‌ست که آثاری واقعاً قابل توجه‌اند:
کمتر شده فرصت نشستن با تو
هی فاصله بیشتر شد از من تا تو
چندی‌ست فرار می‌کنی از دستم
این کیست که زود خسته شد من یا تو؟
منتظر آثار تازه‌تان هستیم. پیروز باشید.

منتقد : یزدان سلحشور

یزدان سلحشور متولد 13 آذر 47 در رشت. شاعر، نویسنده، منتقد[ادبی-سینمایی]،مدرس، ویراستار،روزنامه‌نگار داور دو دوره جایزه جلال آل‌احمد و دو دوره جشنواره شعر فجر و جوایز ادبی دیگر از جمله جایزه نیاوران



دیدگاه ها - ۹
راضیه قاسمی(میم راز) » پنجشنبه 21 اسفند 1399
درود،بسیار زیبا نوشتید،در عین تازگی،ساده،روان و دلنشین بودند
احد متقیان » سه شنبه 26 اسفند 1399
سلام‌ممنونم نظر لطف شماست
احد متقیان » دوشنبه 18 اسفند 1399
سلام استاد گرامی جناب آقای یزدان سلحشور من معلم زیست شناسی هستم و‌ الان که دارم به نقد شما جواب میدم تایم‌ استراحتم هست و صبح تاالان دور کار بنایی خونه م بودم برام خیلی ارزشمنده نظر شما و خستگی زندگی رو‌ برای لحظاتی از تنم دور کردین ممنونم تاالان جدی بسمت سرودن رباعی نرفته بودم اما با خواندن دیدگاه شما و محبت دیگر دوستان علاقه ی بیشتری برای قدم زدن در فضای رباعی پیدا کردم امیدوارم شاگرد خوبی باشم‌و‌لیاقت چنین محبتی رو‌داشته باشم وجودتون بی گزند احد متقیان
حامد رضاپور جمور » دوشنبه 18 اسفند 1399
سلام و عرض ادب خدمت ناقد محترم و شاعر گرامی... البته بنده عددی نیستم که درباره کیفیت نقد جناب سلحشور حرفی بزنم اما واقعن چیزی که در نقد ایشان خیلی به چشم می آید و من در نقدهای دیگر ادیبان این مجموعه یا ندیده ام و یا به این پر رنگی ندیده ام اشاره های تاریخی ایشان هنگام نوشتن نقد است چه آنجا که از تاریخ ادبیات خودمان مثال می زنند و چه آنجا که به مکاتب ادبی غربی اشاره می کنند. بسیار آموزنده و جذاب است نقد ایشان...بسیار می آموزم و بسیار لذت می برم... تشکر و ارادت
احد متقیان » دوشنبه 18 اسفند 1399
سلام و‌ درود دوست ادیبم ممنونم که به مهر خواندید سپاس از معرفت شما
غلامعلی همایونی » دوشنبه 18 اسفند 1399
سلام و عرض ارادت استاد سلحشور عزیز و شاعر توانمند جناب متقیان عزیز/دستمریزاد/واقعا زیبا و دلنشین بود و مهر تایید و بالاتر از آن تعریف و تمجید استاد از این رباعیات دلنشین جایی برای تردید باقی نگذاشت./موفق و پیروز باشید/عزت زیاد
احد متقیان » دوشنبه 18 اسفند 1399
سلام از بنده جناب همایونی عزیز وامدار ادب و معرفت شما هستم سپاس
اسحق فتحی » دوشنبه 18 اسفند 1399
با عرض سلام ... جناب متقیان رباعی هاتان بسیار زیبا و خواندنی بود ... دستمریزاد
احد متقیان » دوشنبه 18 اسفند 1399
سلام ممنونم جناب فتحی بزرگوار

برای ارسال نظر وارد پایگاه شوید.