با عینک خودتان به جهان نگاه کنید




عنوان مجموعه اشعار : ماجرای قشنگ
شاعر : زهرا کیانی


عنوان شعر اول : گل نیلوفری
مرداب هم باور نکرد
زیبایی تو را
تو از کدامین تباری
گل نیلوفری
از دل سرد و تاریک لجنزاری
یا یک خیال و رویایی
گل نیلوفری
مهتاب هم هرگز ندید
روی گل تو را
تو از کدامین قراری
گل نیلوفری
میان این هجوم سبز
پس از طلوع اتفاق صبح
تو از کدامین نگاری
گل نیلوفری
از دل شیرین نخستین نگاری
یا یک قرار فراری
گل نیلوفری
یک ماجرای قشنگی
پیش از هضم زیستن ها
یا یک نمایش تکراری
گل نیلوفری

عنوان شعر دوم : یلدا
یلدا که شاید یک دقیقه بیشتر داشت
نقش و نگارین جامه ای پشمینتر داشت
سوز زمستانش بود هم برف و بوران
همراه خود صد قافیه یا بیشتر داشت

شال و کلاه می کرد تا نوروز می رفت
از جشن باستانی شب پیروز می رفت
شاهنامه با رجز های رستم و سهراب
 شادی به پا می کرد تا نیمروز می رفت

آبستن سرما بود و  سوز پیگیر
خوف از نگاه هر درختی بود واگیر
روح زمستان می گرفت آغوش شهر را
فریاد می زد در سکوت سرد شبگیر

آتشفشانی خفته را بیدار می کرد
گویی با شاهزاده ای دیدار می کرد
یلدا که می رفت تا سحر جانانه باشد
شوقی عظیم در جان و تن پندار می کرد

مهتاب را گم کرده بود از چرخ گردان
آواز شبگردی سرداد با سپنددان
مجنون وار و لیلی وش آن روح عریان
فریاد می زد دوور باد بلای گردان

عنوان شعر سوم : خانآبادم
طلوع من باش غروب فریادم
جوانی ام پژمرد تو دادی بر بادم
رنجی بی امان دردیست بیصدا
چقدر انتظار  بر آید از  آدم
تا کی جدایی ها تا کی خماری ها
آهسته می روی از خاطر یادم
دلبسته باش بنگر دلخستگی هارا
ای عشق بی فرجام  ای خان آبادم
هم سایه من باش درکوچه باغها
بگذار گل ببیند کنار شمشادم
سکوت حالم باش هیاهوی فردا
بگذار غم بگوید کنار تو شادم
نقد این شعر از : احسان رضایی
بین سه شعری که در این نوبت برای پایگاه نقد شعر فرستاده‌اید، یک شعر سپید، یک چهارپاره و یک غزل کوتاه داریم. در دو شعر کلاسیک، بی دقتی‌های زیادی در رعایت وزن عروضی دیده می‌شود. (در نقدهای پیشین بر اشعار شما هم این نکته را دوستان منتقد متذکر شده بودند.) اما برعکس در شعر سپید، ریزه‌کاری‌هایی نظیر موسیقی کناری را داریم که در شعر خوش نشسته است (منظورم تکرارهای «تو از کدامین تباری؟/ تو از کدامین قراری؟ تو از کدامین نگاری؟» و قافیه‌هایی مثب فراری/ تکراری/ ... است.) با یان حال اینجا می‌خواهم دربارۀ موضوعی غیر از موسیقی شعر صحبت کنیم. دربارۀ عنصر خیال. چیزی که به همان اندازۀ موسیقی و شاید حتی بیشتر از آن در شعر اهمیت دارد. جانمایۀ اصلی شعر، همین خیال است. اینکه شاعر نسبت به آدمهای معمولی، دنیا را طور دیگری ببیند. همه برگهای زرد درختان در فصل پاییز را دیده‌ایم، اما فقط اخوان‌ثالث است که برگهای زرد درختهای چنار تهران را شبیه تاجی از طلا بر سر درختان می‌بیند و می‌سراید: «پادشاه فصل‌ها، پاییز». هر شاعر دیگری هم برای رسیدن به زبان شعری خودش، باید نگاه خاص و ویژه خودش را پیدا کند. یعنی تکرار تشبیه‌های رایج در افواه عموم، اصلاً شاعرانه نیست. به عنوان نمونه‌ای برای صحبتم، برویم سراغ موضوع شعر دوم شما دربارۀ شب یلدا. از تصویر شب یلدا در شعر قدیمی‌ترین گویندگان شعر فارسی، از قبیل عنصری و منوچهری و ناصر خسرو و دیگران تا به امروز استفاده شده.

مثلاً ناصرخسرو که معلم اخلاق است در نکوهش افرادی که درونشان به زیبایی ظاهرشان نیست، می‌گوید:
قندیل فروزی به شب قدر به مسجد
مسجد شده چون روز و دلت چون شب یلدا

سعدی هم که معلم زندگی است، اینطوری درس تلاش و کوشش و خسته نشدن در برابر مشکلات زندگی می‌دهد که سیاهی شب باید به اندازه یلدا طول بکشد تا سپیده بزند:
باد آسایش گیتی نزند بر دلِ ریش
صبح صادق ندمد تا شب یلدا نرود

خواجه حافظ هم که حالا اسمش با شب یلدا گره خورده، از تشبیه این شب برای زدن حرفهای سیاسی استفاده کرده:
صحبت حکّام ظلمت شب یلداست
نور ز خورشید جوی بو که برآید

صائب برای ترساندن طرف از قدرت آه خودش، می‌گوید فکر نکن شب یلدا مثل باقی شبهاست:
آه ما رعناترست از آه ماتم‌دیدگان
آنچنان کز جملۀ شبها شب یلدا یکی است

بعضی‌ها هم برای توصیف سیاهی و بلندیِ زلف یار از تشبیهِ شب یلدا استفاده کرده‌اند. یک نمونۀ بامزه‌اش را رضاقلی‌خان هدایت، جد بزرگ صادق هدایت، در وصف معشوقی که گیس‌هایش را از دو طرف می‌بسته، گفته:
در سالی اگر شبی است یلدا
در یک مَهِ آن صنم دو یلداست

می‌بینید که هر کس، با نگاه ویژه خودش تصویرسازی کرده و از یک موضوع واحد برای ساخت تشبیه‌های متفاوتی استفاده کرده است. شما هم باید برای رسیدن به یک خیال شاعرانه، اول از همه، تشبیه‌های رایج را کنار بگذارید. با عینک خودتان به جهان نگاه کنید.

منتقد : احسان رضایی

متولد ۱۳۵۶ تهران، داستان‌نویس، منتقد ادبی و مجری-کارشناس برنامه‌های تلویزیونی و رادیویی مختلف دربارۀ کتاب. مؤسس و اولین سردبیر پایگاه نقد داستان. تألیفاتش در زمینه تاریخ و ادبیات است.



دیدگاه ها - ۰

برای ارسال نظر وارد پایگاه شوید.