جراحی متن




عنوان مجموعه اشعار : آب دیده
شاعر : مهرشاد حسینی


عنوان شعر اول : آب دیده
نهنگ ها به ساحل
گنجشک ها به پنجره
گاو میش ها به جاده
و آدم ها گاهی به قصد خودکشی
دلشان را به دریا می زنند

دریا زده ام
شبیه شهری ساحلی
که هر روز مسافران مست زیادی را به خود می بیند
و مثل این ساحل خیس شاید
دیگر آب دیده شده ام
از ندیدنت

دریا نداشتم
تا به دیدنم بیایی
رودخانه ای خشک بودم
و رودخانه های خشک
یک روز از مسیر دریا برگشته اند

یک روز
بر میگردم
به لب های ترِ ساحلِ تو
و لب هایم را بی گدار به آب خواهم زد

کافی ست لب تر کنی
تا چون لاکپشتی به پشت افتاده
برگردم
به رد پاهای برهنه ات در ساحل
بر گردم
به قدم های قدیمی ام در خشکیِ رودخانه
برگردم
به رودخانه ای خشک که آب از سرش گذشته است

آب از سرم گذشته است
می خواهم برگردم
و برایت از شاملو بخوانم
"صدای تو با صدای من آشناست"

یک روز
چون پژواک یک صدا از کوه
به خودم بر می گردم

آن وقت هر چقدر می خواهی
تکانم بده
صدایم بزن
در صورتم آب بپاش

تکانم بده
صدایم بزن
در صورتم آب بپاش

تکانم بده
صدایم بزن
...

نه
دهان بر دهانم بگذار
و در ریه های مرده ام فوت کن

مانند یک ماهی
دل به دریا زده ام
و از تنگ آب پریده ام بیرون

تنها بالا و پایین می پرم
بالا و پایین می پرم
بالا
و...
آنقدر که خسته شوم
از بالا و پایین زندگی
بروم دراز بکشم در ساحل
جوری که هیچکس نفهمد
نهنگی که به ساحل آمده
گاومیشی که در جاده رمیده
و گنجشکی که به پنجره خورده است
چرا جیک نمی زند!



عنوان شعر دوم : ..
..

عنوان شعر سوم : ..
..
نقد این شعر از : ارمغان بهداروند
به دوست جوانم «مهرشاد» درود. پیش روی من شعری است که پیش از این به قلم و دانش همکار ارجمندم دکتر کردبچه نقد و بررسی شده است و ارسال دوباره‌ی آن به چه دلیلی است را متوجه نشدم و توضیحی در این خصوص ارائه نشده بود. به این گمان که شاید شاعر، برآیند نقد وارد شده را در متن وارده کرده باشد به نکاتی که به ذهنم خطورمی‌کند اکتفا می کنم. بینش شاعرانه‌ و نگاه مبتنی بر زیباشناسی می‌تواند مولفه‌ی توانشی «مهرشاد» در تولید اثر باشد. کارکرد این رویه در متن که به خلق تصویری و تولید هنری پدیده‌ها و رویدادها منتهی می‌شود در اغلب اوقات در شعر دوستان هم‌تجربه‌ی او وجود خارجی ندارد. بنابراین بدین واسطه باید مهرشاد این وضعیت را به حالت خودکار و هوشمندانه‌تری در شعرش بدل کند که بیشتر از آن سود ببرد. به نمونه‌های موفق از این دست توجه می‌کنیم. نمونه‌هایی که جنبه‌های موفق ادبیات را می‌توان از آن‌ها استخراج کرد.
- رودخانه‌های خشک/ یک روز از مسیر دریا برگشته‌اند
خلاف‌آمدی که در این سطر وجود دارد برای مخاطب قطعاً جذاب خواهد بود هر چند شاعر می‌توانست به اعتبار مجموع این بند در این سطر با حذف «رودخانه‌های خشک» به انقباض بیشتر متن و تراکم شاعرانگی نزدیک‌تر شود.
- دریا نداشتم/ تا به دیدنم بیایی/ رودخانه‌ای خشک بودم/ که یک روز از مسیر دریا برگشتم...
این حذف از آن جا که باید به متن به عنوان یک ارگان همنواخت نگریسته شود باید برای شاعر قابل توجه باشد. در واقع آن چه از آن به عنوان ارتباط عمودی و روابط فراز و فرودی متن یاد می‌شود می‌تواند در این تغییر نمود داشته باشد.
- یک روز/ بر می‌گردم/ به لب‌های ترِ ساحلِ تو/ و لب‌هایم را بی‌گدار به آب خواهم زد
خب در این بند آن چه که به وضوح آَشکار است تلاش شاعر برای خلق وضعیتی شاعرانه است. اصرار «مهرشاد» به اضافه کردن یک «تو» در عبارات تصویری و ترکیبات اضافی و وصفی، صرفاً به محدود کردن متن ختم شده است و آن را از یک فضای نامتناهی عمومی به سقف کوتاه یک تجربه‌ی شخصی تنزل داده است. همین بند را بدون «تو» دوباره‌خوانی کنیم ببینیم چه اتفاقی برای متن می‌افتد:
- یک روز/ بر می‌گردم/ به لب‌های ترِ ساحل/ و لب‌هایم را بی‌گدار به آب خواهم زد
تخیل شاعر هر چه قدر سنجیده‌تر و با رعایت ایجاز باشد، ذهن مخاطب را بیشتر به مشارکت در متن ترغیب می‌کند و او با شرکت در چالش تکمیل شعر ناگزیر به پیمایش و تکمیل متن و تخیلات شاعر می‌باشد. بدین وصف مثلاً من اگر به جای «مهرشاد» بودم از به کار بردن «لب‌هایم» در سطر آخر بند پرهیز می‌کردم؛ چرا که هم قابل پیش‌بینی است و هم این که می‌تواند تعابیری بیش از آن چه مد نظر شاعر بوده است بیافریند.
- یک روز/ بر می‌گردم/ به لب‌های ترِ ساحلِ تو/ و بی‌گدار به آب خواهم زد
این متن سرشار از پراکنده‌گویی‌ها و بیان حالاتی است که شاعر در لحظه‌ی اتفاق شعر نتوانسته است خروجی ذهن خود را کنترل کند و هر آن چه آورد عاطفی و اندیشه‌ای او بوده است در متن رها شده است. یک بار دیگر باید با چنین ذهنیتی که به کنترل وضعیت و افزایش شاعرانگی متن منتهی می‌شود به شعر برگردد و آن را جراحی کند.

منتقد : ارمغان بهداروند

دکتری زبان و ادبیات فارسی شاعر و روزنامه‌نگار است.



دیدگاه ها - ۰

برای ارسال نظر وارد پایگاه شوید.