نما رحمی به خود ای نامسلمان!




عنوان مجموعه اشعار : دوبیتی ها
شاعر : عبدالرحیم محمدجانی


عنوان شعر اول : دوبیتی
برادرهای خسته بین راهی..کشیدندنقشهٔ یوسف به چاهی..ببینید گردش وکار خداوند..چطور بر سر نمودش تاج شاهی

عنوان شعر دوم : دوبیتی
شبیه آب ره رفتن بیاموز..ز برگ آیین ٱفتادن بیاموز..ببینیدروزگاروچرخ گردون..درون خاک سرد خفتن بیاموز

عنوان شعر سوم : دوبیتی
لبت پرخنده چشمان تو گریان..پراز درد است این حال پریشان..رحیم را کشته ای با آن نگاهت..نما رحمی به خود ای نا مسلمان
نقد این شعر از : احمد امیرخلیلی
درود.
این اولین شعری است که از آقای عبدالرحیم محمدجانی به سایت نقد شعر برای بررسی ارسال می‌شود. از طرف پایگاه نقد شعر به شما خوش آمد می‌گویم و امیدوارم در مدتی که همراه سایت و اساتید هستید شاهد شکوفایی و بالندگی شعر شما باشیم. فراموش نکنید نقد به جر اصول که کلیات است در باقی موارد سلیقه‌ای بوده و ممکن است در مورد یک شعر با دو نظر متفاوت از منظر دو منتقد مواجه بشوبد که این نشانه انعطاف پذیری در هر نظر و نقدی است. در نهایت شما کسی هستید که باید تصمیم بگیرید کدام سخن و نظر را بپذیرید پس با هیچ نقدی از مسیر آمده منصرف نشوید و با هیچ تعریفی بر شعر خود غره نباشید.

و اما شعر شما:
برای آنکه در مورد شعر سخن بگویم ابتدا باید ابتداییات شعر موزون را که وزن و عروض قافیه است را باهم بررسی کنیم که شما در قافیه ظاهراً مشکلی ندارید اما در دانستن وزن و عروض دچار مشکل هستید.

توضیحات:
وزن درشعر عبارت است: از نظمی در اصوات گفتار، مثل وزن شعر فارسی که بر مبنای کمیت هجاها یعنی نظم میان هجاهای کوتاه و بلند است.
عروض علمی است که قواعد تعیین اوزان شعر (تقطیع) و طبقه بندبی اوزان را، از نظر جنبهٔ نظری و علمی به دست می‌دهد. (وزن شعر فارسی نوشتهٔ دکتر پرویز خانلری ۱۳۳۷ ص ۱۳)

برادرهای خسته بین راهی (مفاعیلن مفاعیلن فعولن)
کشیدندنقشهٔ یوسف به چاهی ("کشیدن" نقشهٔ یوسف به چاهی) (دال در کشیدند از وزن ساقط است)
ببینید گردش وکار خداوند ("ببینی" گردش وکار خداوند) (دال در ببینید از وزن ساقط است)
چطور بر سر نمودش تاج شاهی ("چطو" بر سر نمودش تاج شاهی) (ر در چطور از وزن ساقط است)


چرا وزن در شعر موزون مهم است؟
وزن، که وجود نوعی نظم در کلام است و سبب خیال انگیزی هر چه بیشتر آن می‌شود از ضروریات شعر است. با وجود کوششی که امروزه برای حذف آن و ترویج شعر منثور صورت گرفته است، همچنان ذوق فارسی زبانان تمایل خود را به شعر موزون حفظ کرده است.
م. سرشک- شفیعی کدکنی- در مباحث نظری معتقد است: «شعر تجلی موسیقاتی زبان است.»

شبیه آب ره رفتن بیاموز (شبیه آ رهِ رفتن بیاموز) (ب در آب از وزن ساقط است)
ز برگ آیین ٱفتادن بیاموز (مفاعیلن مفاعیلن فعولن)
ببینیدروزگاروچرخ گردون ("ببینی" روزگار و چرخ گردون) (دال در ببینید از وزن ساقط است)
درون خاک سرد خفتن بیاموز (درون خاک سر خفتن بیاموز) (دال در سرد از وزن ساقط است)

چگونه باید وزن را تشخیص دهیم:؟
همه چیز از زمان لازم برای تلفظ یک هجا (بخش) شروع می‌شود:
تلفظ ری از ر ِ بیش‌تر طول می‌کشد. این که ساده است. نیست؟
حروف یا صدادارند یعنی فقط با حنجره و تغییر شکل دهان ایجاد می‌شوند مانند حروف صدادار کوتاه: اَ- اِ - اُ
و حروف صدادار بلند: آ - ای - او - اُو (مثل نو)
یا بی‌صدا هستند (سایر حروف فارسی) و با کمک لب و دندان و زبان و سقف دهان و حلق تلفظ می‌شوند (مثل ء - ع - غ - ی - و - ب - پ -...)
اگر زمان تلفظ حروف صدادار کوتاه و حروف بی‌صدا را 1 فرض کنیم زمان تلفظ حروف صدادار بلند 2 می‌شود.
هر هجا, یک حرف صدادار با حروف بی‌صدای قبل و بعد از آن است. تقطیع شعر یعنی بخش کردن کلمات آن به هجاهای سازنده (همان کاری که اول دبستان انجام می‌دادیم!). فقط یادتان باشد در فارسی هیچ هجایی، با حرف بیصدای ساکن شروع نمی‌شود.
هجاهای فارسی سه نوع است:
نوع اول: هجای کوتاه. مجموع زمان حروف: 2. علامت: 7
حرف بی‌صدا + حرف صدادار کوتاه. مثال: دَ. کِ. مُ
نوع دوم: هجای بلند. مجموع زمان حروف: 3. علامت: -
دو حالت دارد:
حالت اول: حرف بی‌صدا + حرف صداداربلند. مثال: یا. سی. بو
حالت دوم: حرف بی‌صدا + حرف صدادار کوتاه + حرف بی‌صدا.
مثال: دَر. کِی. مُد
نوع سوم: هجای کشیده. مجموع زمان حروف: 4 یا 5. علامت: -7 (معادل یک هجای بلند سپس یک هجای کوتاه)
سه حالت دارد:
حالت اول: حرف بی‌صدا + حرف صدادار کوتاه + حرف بی‌صدا + حرف بی‌صدا.
مثال: دَرد. بُرد. خـِشت
حالت دوم: حرف بی‌صدا + حرف صداداربلند + حرف بی‌صدا.
مثال: یاد. سیب. بود
حالت سوم: حرف بی‌صدا + حرف صداداربلند + حرف بی‌صدا + حرف بی‌صدا.
مثال: تافت. ریخت. سوخت
موزون بودن یک شعر یعنی این که وقتی در زیر آن علامت هجاها را قرار می‌دهیم (علامت هجای کوتاه: 7 علامت هجای بلند: - علامت هجای کشیده برابر با یک هجای بلند سپس یک هجای کوتاه: -7) علامت‌های به دست آمده برای مصرع‌ها هم از نظر تعداد و هم از نظر ترتیب کاملاً یکسان باشد. یعنی هم زمان و هم آهنگ تلفظ آن‌ها کاملاً یکسان است.

لبت پرخنده، چشمان تو گریان (مفاعیلن مفاعیلن فعولن)
پراز درد است این حال پریشان (مفاعیلن مفاعیلن فعولن)
رحیم را کشته‌ای با آن نگاهت (رحی را کشته‌ای با آن نگاهت) (میم در رحیم از وزن ساقط است)
نما رحمی به خود ای نامسلمان (مفاعیلن مفاعیلن فعولن)

برای بیشتر خواندن در مورد وزن و ابتداییات شعر پیشنهاد من به شما کتاب "روزنه" محمدکاظم کاظمی است که نشر سپیده باوران منتشر کرده است.
موفق باشید.

منتقد : احمد امیرخلیلی

شاعر و ترانه سرا متولد 1368 است. وی سال 91 عنوان نفر اول جشنواره شعر فجر در بخش ترانه سرایی را به خود اختصاص داد. در کارنامه او سابقه همکاری با خوانندگانی چون علیرضا قربانی، محمد اصفهانی، فریدون آسرایی، حجت اشرف زاده، سینا شعبانخانی، رضا صادقی، سیامک ...



دیدگاه ها - ۰

برای ارسال نظر وارد پایگاه شوید.