حالا از وزن و قافیه فراتر بروید




عنوان مجموعه اشعار : از لحاظ وزنی اصلاح شود
شاعر : امیررضا مشک بید حقیقی


عنوان شعر اول : از لحاظ وزنی اصلاح شود
چه کُنَم گر سخنم موزون نیست؟
ناله های دهنم موزون نیست؟

چه کُنَم من که سخن ها دارم
تَتَتَن ها تَتَنَم موزون نیست؟

«هر چه گفتند بگو، میگویم»*
حیف، این لب زدنم موزون نیست

باز شلاق بزن، شرمنده!
ضجّه های بدنم موزون نیست

«یک و هفتاد صدم گورم»** لیک
شعر روی کفنم موزون نیست

چلّه ی من شده و در رگهام
پمپ خاک وطنم موزون نیست

چه کنم؟ ننگ ازین بالاتر
که سرود کهنم موزون نیست؟

من که پوسیده شدم ها! به درک!
چه کنم گر سخنم موزون نیست



* از حافظ شیرازی: آنچه استاد ازل گفت بگو، میگویم
** از خانم بهبهانی: یک متر و هفتاد صدم گورم به خاک وطنم






عنوان شعر دوم : .
.

عنوان شعر سوم : .
.
نقد این شعر از : روح‌الله احمدی
دوست شاعر نوجوانم! آفرین به شما که تمرین کردید و آن را برایمان فرستادید. با توجه به آثار و صحبت‌های قبلی و پیامی که فرستاده بودید، در موزون نوشتن پیشرفت خوبی کرده‌اید و اثر جدیدتان را در وزن فعلاتن فعلاتن فعلن نوشته‌اید. استفاده از وزن‌های ساده‌تر، مثل همین وزنی که انتخاب کرده‌اید، دست شاعر را برای سخن‌پردازی باز می‌گذارد؛ خصوصاً برای شما که تجربۀ زیادی در نوشتن ندارید. در سال‌های پیش شاعرانی تلاش کرده‌اند که با اوزان کمتر استفاده شده یا اوزان جدیدتر بنویسند اما در این موضوع توجه به دو نکته ضروری است. نکتۀ اول اینکه معمولاً آن‌ها شاعرانی خبره و کارکشته بودند که به دلایلی، تصمیم گرفتند با اوزان سخت‌تری شعر بگویند. نکتۀ بعدی این است که بیشتر اشعار معروف و تأثیرگذاری که مردم در حافظه دارند، با همین وزن‌های مرسوم و معروف و ساده نوشته شده‌اند؛ پس حتماً نیازی به اوزان سخت و پیچیده نداریم. آهنگین بودن اشعار در قالب‌های کلاسیک باعث می‌شود که خواندنشان راحت‌تر شود و مخاطب بیشتر با آن‌ها ارتباط برقرار کند و حتی آن‌ها را حفظ کند. وجود ایرادات مختلف وزنی، نمرۀ منفی یک اثر است اما رعایت وزن نمرۀ مثبتی برای شاعر و شعرش نیست؛ چون ویژگی شعر در قالب‌های کلاسیک، موزون بودن آن است و اگر وزنش ایراد داشته باشد، از بیخ مشکل دارد! البته که نحوۀ استفاده از وزن مهم است. اینکه یک وزن از نظر عروضی درست باشد یک مسئله است؛ اینکه شاعر چطور کلمات را در آن وزن ریخته باشد و شعر آهنگین و روان و دلنشینی ساخته باشد، مسئله‌ای دیگر! چگونگی استفاده از اختیارات شاعری، انتخاب و چینش کلمات، جمله‌بندی و خیلی چیزهای دیگر می‌تواند در استفاده بهتر از وزن به شاعر کمک کند.
پروین اعتصامی شعری دارد که در بیت اولش می‌گوید:
اینکه خاک سیهش بالین است
اختر چرخ ادب پروین است
این شعر را پروین برای سنگ مزار خودش سروده است اما می‌گویند یکی از هم‌وطنان عزیزمان روی سنگ مزار عزیز ازدست‌رفته‌اش این بیت را به این شکل نوشته است:
اینکه خاک سیهش بالین است
اختر چرخ ادب اشرف است
مشخص است که اسم آن عزیز ازدست‌رفته اشرف بوده است! این شعر هم در وزن اثر ارسالی شماست. عوض شدن قافیه را که ندیده بگیریم، با برداشتنِ پروین و نشاندنِ اشرف طبق تقطیع عروضی، وزن شعر درست است اما چرا دیگر به روانی قبل نیست؟ چون در شعر اصلی این‌طور خوانده می‌شود که «اختر چرخ ادب پروینَست» و وزن روان‌تر است اما در نسخۀ جعلی و تغییر یافته، برای آنکه وزن درست باشد باید بخوانیم «اشرف، است» و روانی وزن از دست می‌رود و برای گوشمان ناخوشایند است. پس سعی کنید علاوه بر درستی وزن، روانی وزن را هم در نظر بگیرید.
وزن و قافیه که مشکل خاصی نداشته باشند، می‌توانیم بیشتر به محتوا بپردازیم. اصلاً برای اینکه بیشتر به محتوا بپردازیم، می‌گوییم اوزان راحت‌تری را انتخاب کنید تا موقع تمرین موزون‌نویسی، از محتوا غافل نشوید. بارها گفته‌ایم و شاید شنیده باشید اما برای تأکید، تکرار می‌کنم؛ سخن موزون تا شعر شدن راه زیادی دارد. هرکسی روپوش سفید پوشیده باشد که دکتر نیست!
به دلیل اینکه خودتان گفته بودید دربارۀ وزن صحبت کنیم، این کار را کردیم اما از این به بعد مضمون‌پردازی را هم تقویت کنید. ردیفِ این اثر دست شما را برای بیان مضامین بیشتر بسته است. بیشتر دقت کنید که چه می‌خواهید بگویید و بعد از نوشتن، بررسی کنید که آیا در رساندن منظورتان به مخاطب موفق بوده‌اید یا خیر. سعی کنید از واژه‌های امروزی‌تری استفاده کنید که به زبان نسل خودتان هم نزدیک‌تر باشد تا ارتباط راحت‌تری با آن‌ها برقرار کنید. چون در قالب‌های شعر کلاسیک می‌نویسید، لازم نیست حتماً از کلمات کهن استفاده کنید. از زبان و کلماتی استفاده کنید که بیشتر به آن تسلط دارید. دقت کنید که زبان اثرتان هم یک‌دست باشد و در برزخِ واژه‌های کهن و امروزی گیر نکرده باشد. امیدواریم در نوبت‌های بعدی، آثار جدید شما را بخوانیم. آثاری که پیشرفت شاعری شما را در آن‌ها ببینیم و بیشتر و بهتر بتوانیم دربارۀ شعر حرف بزنیم. موفق باشید.

منتقد : روح‌الله احمدی

روح‌الله احمدی که گاهی به اسم «بلبل» طنز می‌نویسد. متولد ۱۳۶۸ تهران شاعر، نویسنده، طنزپرداز و مجری نوازنده و مدرس هارمونیکا (سازدهنی) کوهنورد و طبیعت‌گرد - نویسنده و طنزپرداز مطبوعات و نشریات مختلف از جمله: رشد جوان و نوجوان، ماهنامه سپیده ...



دیدگاه ها - ۲
امیررضا مشک بید حقیقی » یکشنبه 02 شهریور 1399
خیلی ممنونم آقای احمدی بابت وقت و نقدتون. و این قطعا درست است که سخن موزون راه زیادی با شعر شدن را باید طی کند، پس همزمان با رعایت وزن سعی میکنم توجه بیشتری به محتوا داشته باشم. ممنون.
روح‌الله احمدی » یکشنبه 02 شهریور 1399
منتقد شعر
خواهش می‌کنم. منتظر آثار بعدی شما هستم و براتون آرزوی موفقیت می‌کنم.

برای ارسال نظر وارد پایگاه شوید.