کلمات بیشتر و کلمات مفیدتر




عنوان مجموعه اشعار : .
شاعر : محمد عظیمی


آنچه دارد هر عزب هر روز و هر شب احتیاج
ازدواج است ازدواج است ازدواج است ازدواج

آنچه دولت را زبل کرده است و ما را آش و لاش
اسفناج است اسفناج است اسفناج است اسفناج

اسفناج است آن گیاه غرقِ ویتامین پ
سازگاری‌ هم ندارد این غذا با هر مزاج

داد مردم در نیامد از گرانی‌ها و فقر
داد بین دستۀ خواننده‌ها دارد رواج

شرط تو در ازدواج این است جای عاشقی
بار دوشت سکّه باشد روی پیشانیت تاج

پس بیا لب تر بکن قاطی شو با مرغان پسر
هر غمی با بوسه‌ای از یار خواهد شد علاج

زاغ‌ها از میوه‌های باغ ملّت خورده‌اند
زاغ می‌داند که خاصیت ندارد برگ کاج

پس تو هم قدری زبل شو کمتر از زاغی نباش
تا که از بی‌همسری دائم نمانی هاج و واج
نقد این شعر از : روح‌الله احمدی
خوشحالم که فرصت دوباره‌ای فراهم شد تا دربارۀ طنزنوشته‌های آقای عظیمی صحبت کنیم.
ما گاهی با طنزی روبه‌رو هستیم که در قالب شعر ریخته شده است و در واقع نثر طنزی است که فقط موزون شده است؛ گاهی هم شعر طنزی می‌خوانیم که علاوه بر طنز بودن، از عناصر شعری و قدرت آرایه‌های ادبی برای بیان مضمون طنز استفاده کرده است. شاید هر دوی این‌ها در جایگاه خود ارزشمند باشند و برتری خاصی بر دیگری نداشته باشند اما مطمئناً شعر طنز، هنری‌تر است و از لحاظ زیبایی‌شناسی می‌تواند جایگاه بهتری داشته باشد. طنزپرداز یا شاعر، چه بخواهد طنز موزون بنویسد، چه بخواهد شعر طنز بنویسد، اگر به کلماتی که استفاده می‌کند بیشتر توجه کند، نتیجۀ مطلوب‌تری خواهد گرفت.
در شعرهای مختلف، گاهی کلماتی به کار می‌روند که فقط وزن را پر می‌کنند و هیچ کار مفید دیگری انجام نمی‌دهند. شاعر باید از این کلمات دوری کند و جای آن‌ها را به کلمات دیگری بدهد که چیزی بر شعر یا طنز بودن اثر اضافه کند. نمونۀ آرمانی‌اش می‌شود اشعار حافظ که اکثر اوقات نمی‌توانید کلمه‌ای از آن را با کلمۀ دیگری جایگزین کنید و نتیجۀ بهتری بگیرید؛ یعنی در انتخاب کلمات مهندسی کرده و بهترینِ آن‌ها را انتخاب کرده است. البته که قرار نیست من و شما مثل حافظ شعر بنویسیم اما باید سعی کنیم که به بهترین شکل، از کلمات کار بکشیم. دایرۀ لغات بزرگ‌تر می‌تواند در این زمینه مفید باشد. در واقع باید از کلماتِ بیشتری کار بکشیم و از کلمات، کارِ بیشتری بکشیم.
بیت معروفی هست که می‌گوید:
آنچه شیران را کند روبه مزاج
احتیاج است احتیاج است احتیاج
این بیت را تقریباً همه شنیده‌اند و خیلی از مردم با تغییر قافیه، آن را برای مسئلۀ ازدواج به کار می‌برند. پس شاعر در اثر جدیدی که فرستاده است، چه کار کرده و چه چیزی به آن افزوده است که ارزشِ ارائه داشته باشد؟ فقط وزن طولانی‌تری انتخاب کرده است و به جای سه‌بار تکرار، چهاربار آن را تکرار کرده است! «تکرار»، به شکلی که در این بیت استفاده شده است، می‌تواند شگردی برای طنزپردازی باشد، به شرطی که هم مقدمۀ خوبی برای آن آمده باشد، هم بتواند کمی مخاطب را غافلگیر کند. در اثری که برای نقد فرستاده شده است، از همان اول دستِ شاعر برای مخاطب باز است و این بیت لذت خاصی برای مخاطب نخواهد داشت. ضمناً در مصرع اول کلماتی هستند که فقط وزن را پر کرده‌اند و کار خاصی انجام نمی‌دهند. دقت کنید که در مصرع «آنچه شیران را کند روبه مزاج» هیچ کلمۀ اضافه‌ای به چشم نمی‌خورد.
از قدیم رسم بوده است که شاعران از بیت یا مصرع دیگر شاعران در اشعار خود استفاده کنند. اگر آن بیت یا مصرع را بدون هیچ تغییری استفاده کنیم «تضمین» است که امروزه آن قسمت را داخل گیومه می‌گذارند. اگر از فرم و قالب آن استفاده کنیم و به نوعی جواب آن را بدهیم، نقیضۀ آن را نوشته‌ایم. در حالت سوم، می‌توانیم از مضمون آن استفاده کنیم. به هر حال، استفاده از شعر یا سخنی معروف، برای تقویت نوشتۀ خودمان است. اگر می‌خواهیم مضمونی را استفاده کنیم که قبلاً استفاده شده است، باید آن را بهتر و زیباتر از نسخۀ قبلی به کار ببریم و مثلاً با تغییر زاویۀ نگاه یا تغییر کلمات، بُعد دیگری به آن بدهیم. در اثری که امروز با آن روبه‌رو هستیم، این کار درست انجام نشده که هیچ، بیت جدید از بیت قبلی ضعیف‌تر هم شده است.
دربارۀ تکرارهای بیت دوم هم می‌توانیم همان حرف‌های قبلی را بزنیم و بگوییم که آن تکرارها چون غافلگیری خاصی ندارد، برای مخاطب دلنشین نخواهد بود. ابیات را تا انتهای شعر ادامه می‌دهیم و می‌بینیم که اثر به فکاهه نزدیک‌تر است تا طنز. فکاهه بودن اثر بد نیست چون فکاهه‌های زیبا و دلنشینی در تاریخ ادبیات داریم که جایگاه خودشان را دارند و کارِ خودشان را به بهترین شکل انجام می‌دهند؛ اما ما با فکاهۀ خوبی هم روبه‌رو نیستیم. ابیات نکات خاصی ندارند که به طنز نزدیک شوند، فکاهۀ قوی و دلنشینی هم نیست که موجب ایجاد لبخند بر لب و شادی در دل خواننده شود.
لطفاً به اولین کلماتی که به ذهنتان می‌رسد اکتفا نکنید. سعی کنید طنزتان را بارها ویرایش کنید و با انتخاب کلمات بهتر و جمله‌بندی مناسب‌تر، قدرت ابیات را بالا ببرید. به آرایه‌های ادبی هم بیشتر توجه کنید. با توجه به اینکه شما در حال رفع مشکلات موجود در طنزهایتان هستید و برای قوی‌تر شدن نوشته‌هایتان تلاش می‌کنید، اطمینان دارم که با تلاش بیشتر موفق خواهید شد و طنزهای خوبی از شما خواهیم خواند.

منتقد : روح‌الله احمدی

روح‌الله احمدی که گاهی به اسم «بلبل» طنز می‌نویسد. متولد ۱۳۶۸ تهران شاعر، نویسنده، طنزپرداز و مجری نوازنده و مدرس هارمونیکا (سازدهنی) کوهنورد و طبیعت‌گرد - نویسنده و طنزپرداز مطبوعات و نشریات مختلف از جمله: رشد جوان و نوجوان، ماهنامه سپیده ...



دیدگاه ها - ۲
محمد عظیمی » یکشنبه 19 مرداد 1399
متشکرم جناب احمدی اصلاح خواهد شد بسیار عالی
روح‌الله احمدی » یکشنبه 19 مرداد 1399
منتقد شعر
خواهش می‌کنم آقای عظیمی. منتظر لذت بردن از آثار خوب شما هستیم. موفق باشید.

برای ارسال نظر وارد پایگاه شوید.