عنصر فراموش شده ای به نام موسیقی ...




عنوان مجموعه اشعار : آبی
شاعر : مینوش متّقی


عنوان شعر اول : کاغذهای آبی خیال


دیوارهای کم رنگِ حیاط ،
گلدانِ شیشه ایِ روی میز
وبرگهای آویزانِ پشتِ دیوار
باهجای خونینِ آن عصرِپاییزی،
آشنایند....
پیراهنِ بلندِآرزو
با آن شکوفه های حریرِسفید
که خطوطِ بارانِ اشکهایم،
امانشان نداد.
شکفتندوپرپرشدند.
همراهِ آن کاغذهایِ آبیِ خیال
بادِ هوا شدند و
دیگر،
هیچگاه بازنگشتند.



عنوان شعر دوم : رزهای سفید
بویِ خوشِ رزهای سفید،
خاطراتِ آن دوردستها
گاهی به رنگِ سفید ،
گاهی به رنگ ِسیاه
خطوطِ مبهم ِخاکستریِ آن
درانبوهِ موهای بلند وکِدر
ولابه لای دفترِپوسیده وکهنه
اندرونِ بقچه های قرمزِترمه
دیریست که ،
بامن آشنایند.
بوی آن دستها رامی گویم
که ناخواسته به بادش سپردند
ودر بوته های مریم اش گم شد.


عنوان شعر سوم : بازگرد
به مزرعه بازگرد
اسب طلایی ِسرکشم
دریا پرتلاطم است
موهایم آشیان مرغان دریایی شده
وانگشتانی که تخم هایشان رامی شمارد
تنم تنیده درجلبکهای سبز غربت
وچشمانی پرشده از عفونت تردید
به مزرعه بازگرد
اسب طلایی ِسرکشم
من سالهاست که اینجام
زیر آبشار
کنارکوه
درانتظارتو
نقد این شعر از : صابر ساده
امروز با نقد و بررسی سه اثر ارسالی از سمت شاعر عزیز و دوست نادیده ام سرکار خانم مینوش متقی درخدمتم.

یکی از مهم ترین نکاتی که یک شاعر در شعر آزاد باید رعایت کند این است که بداند موسیقی و هارمونی کلمات چیست.در شعر ازاد دیگر آن امکانات موسیقایی که در شعر موزون وجود دارد در اختیار شاعر نیست و شاعر باید این موسیقی و هارمونی و یا ریتم را در کلمات و معنا و مفهوم آنها به گونه ای ایجاد کند که مخاطب متوجه شود با شعر روبرو ست.البته این تنها ویژگی شعر ازاد نیست بلکه یکی از مهم ترین ویژگی هاست.برای این کار شاعر ابزار و ادوات متعددی در اخیتار دارد.هم حروفی ها و واج آرایی ها،ترکیب سازی ها،شناخت از دستور زبان و دست بردن نوآورانه در دستور زبان،بهم ریختن فرم و ساختار و موارد بسیار دیگری که هر کدام می توانند عوامل موسیقی ساز و لحن ساز باشند اما وقتی سه اثر ارسالی متقی را می خوانیم متوجه می شویم که او شناخت خوبی از موسیقی ندارد و تقریبا هر سه اثر او در یک واحد خطی موسیقایی از ابتدا تا انتها نوشته شده اند و ما با هیچ فراز و فرود هارمونی واری روبرو نیستیم.یک ریتم یک دست از ابتدا تا تنها که بیشترین پیروی را از روایت می کند که خود روایت نیز تابع یک رفتار ثابت و کند و ساده از مضمون و موضوعی ست که اتفاقا خوب به مخاطب انتقال پیدا نمی کند.به نظرم متقی باید شناخت خود را از واحد موسیقی در شعر آزاد افزایش بدهد تا حداقل به این واسطه بتواند مخاطب را تا حدودی جذب خود کند.البته این توصیه فقط در باب موسیقی ست و شاعر باید به انواع سلاح مسلح باشد و به واسطه ی آن سلاح ها مخاطب را در مسیر و روند شعری خود نگه دارد.الغرض معتقدم که متقی در باب موسیقی شعر نیاز دارد خود را فربه کند.به موسیقی دو اثر اول دقت کنید.دقیقا در یک نوار حرکت می کنند بدون اینکه توفیری میانشان باشد.در اثر سوم باز کمی این نوار و ریتم متفاوت تر از دو اثر دیگر است اما این تفاوت آنقدر زیاد نیست که چشمگیر باشد.برای اینکه حرفم را بهتر بیان کنم چند سطر و بند از هر سه اثر را به صورت رندم پشت سر هم می آورم بدون هیچ تقدم و تاخری و آنها را پشت سر هم بدون توجه به معنا می آورم و کاملا متوجه یکسانی موسیقایی اینها باهم خواهیم شد.

-پیراهنِ بلندِآرزو
با آن شکوفه های حریرِسفید
که خطوطِ بارانِ اشکهایم،
امانشان نداد
شکفتندوپرپرشدند.
خطوطِ مبهم ِخاکستریِ آن
درانبوهِ موهای بلند وکِدر
ولابه لای دفترِپوسیده وکهنه
اندرونِ بقچه های قرمزِترمه
دیریست که ،
بامن آشنایند.
وانگشتانی که تخم هایشان رامی شمارد
تنم تنیده درجلبکهای سبز غربت
وچشمانی پرشده از عفونت تردید...

سه بخش از سه اثر را پشت سرهم نوشتم.از نظر موسیقایی هیچ تفاوتی بین این سه بخش باهم نیست و انگار همه ی اینها از یک بستر واحد ریتمیک خارج شده اند و این یعنی متقی هیچ نوآوری در موسیقی ندارد و نه تنها در موسیقی نوآوری ندارد بلکه دچار تکرار هم هست.تکراری که مخاطب را آزار می دهد.اینکه این سه اثر در یک مدار خطی موسیقایی هستند از یک طرف و اینکه این موسیقی به گوش مخاطب نیز خوش نمی نشیند یک مشکل دیگر است که متقی باید فکری نیز به حال این موضوع داشته باشد وگرنه به شدت مخاطب او را پس خواهد زد.
وقتی شاعر می گوید باد ما باید باد را بشنویم.وقتی واژه ی باد در انتهای شعر می آید باید شاعر از ابتدا تا زمانیکه به واژه ی باد می رسیم برای مخاطب اتمسفر درستی را ترسیم کند و صدای باد را به مخاطب ارائه دهد.به تعبیری دیگر جای اینکه بگوید باد ،باید آنرا برای مخاطب اجرا کند و یا وقتی حرف از اسب یا دریا یا آشیان مرغان دریایی و ... می زند باید مخاطب با صدای آنها روبرو شود.منظور از صدای اسب طبیعتا صدای شیهه ی اسب نیست بلکه صدای درونی اسب را بشنویم و آنقدر باید این کار را دقیق انجام دهد و باید آنچنان در این کار قدرتمند عمل کند که اگر واژه ی اسب یا باد یا دریا و امثال اینها را از بستر شعر حذف کنیم به درشتی جای خالی آنها دیده شود و واژه ی دیگری نتوانیم به جای آنها بگذاریم.باد باد است و ما نمی توانیم توقع رفتاری غیر از باد را از باد داشته باشیم.البته در عرض باد و یا دریا و یا اسب و یا ... می توانیم این کار را بکنیم اما در جوهره ی آن نمی توانیم.به نظرم متقی باید بیاموزد این رفتار را در عرض باد و دریا و اسب و ... انجام دهد تا هم موسیقی خلق کند هم محورهای جانشینی و هم نشینی را تقویت کند هم روایتش را قوت ببخشد هم درام به کار اضافه خواهد شد هم تصویر به وجود می آید هم کار خود را به مرز اجرا نزدیک می کند و هم موارد بسیار دیگر که هر کدام یک اتفاق خوب می توانند برای شعر باشند.اتفاقاتی که متقی توانسته به راحتی از آنها بگذرد و شعر را از شعریت دور کند.
یکی دیگر از ایراداتی که در این سه اثر به شدت وجود دارد ضعف شدید متقی در واژه و استخدام آنهاست.به کلمات و نوع رفتار متقی با کلمات که دقت می کنیم متوجه می شویم که همه از ییک خانواده هستند.این یعنی سه اثر نوشته شده با یک رویکرد واژگانی و این یعنی کمبود واژه در گنجینه ی ذهن شاعر.نه تنها واژگان اندک هستند بلکه رفتار شاعر با آنها نیز از یک تیپ تکراری در هر سه اثر پیروی می کند و این نیز یک خطر بزرگ برای شاعر است .
البته ایرادات بسیار دیگری نیز در این سه اثر وجود دارد که بهتر می دانم باقی نکات را برای آثار دیگر متقی ذکر کنم و فعلا به همین چند نکته بسنده می کنم.فعلا بتواند همان موسیقی را رعایت کند به نظر کار بزرگ و صد البته مفیدی را انجام داده است.باقی نکات بماند برای کارهای دیگر متقی که انشاالله ارسال می کند.
بهترین ها را برای او ارزومندم و امیدوارم به زودی آثار بیشتر و بهتری از ایشان بخوانم.
و من الله توفیق

منتقد : صابر ساده

صابر ساده متولد 30/7/1366 صادره از تهران شاعر – نویسنده – منتقد ادبی سوابق تحصیلی : - کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی - کارشناسی زبان و ادبیات فارسی - کاردانی مدیریت بازرگانی سوابق تدریس : - مدرس ادبیات در دانشگاه آزاد اسلامی به صورت حق ...



دیدگاه ها - ۱
مینوش متّقی » 12 روز پیش
با درودفراوان وسپاس ازاستاد گرامی ،ممنون که وقت گذاشتید.

برای ارسال نظر وارد پایگاه شوید.