کو سرندِ زبان‌بیز؟




عنوان مجموعه اشعار : سیب وصال
شاعر : امیر عباس امامی


من عهد کردم تا سراغت را نگیرم
کاش این زبانم لال میشد، لال میشد

سیب وصالت روی شاخه ماند و پوسید
کاش از دوباره میوه ای هم کال میشد
نقد این شعر از : محمّدجواد آسمان
آقای امامی شاعر، در قطعه‌ی «سیب وصال»، مخاطب را از این باخبر می‌کند که: عهد کرده بوده سراغی از معشوقش نگیرد و گویا همچنان بر عهد خود استوار است و سراغی از معشوق نمی‌گیرد؛ هرچند از این‌که چنین عهدی کرده پشیمان است. پشیمانی شاعر را از آن‌جا می‌فهمیم که می‌گوید کاش زبانم لال می‌شد و این پیمان را (با خودم یا معشوق) نمی‌بستم. شاعر از این‌که سیب وصال معشوق ناچیده مانده افسوس می‌خورد و احتمالاً دریغ می‌خورد که چرا نمی‌توان زمان را به عقب برگرداند و آن میوه‌ی نچیده‌ی بر شاخه پوسیده را به روزگار کالی‌اش بازگرداند.
عمده‌ی ایرادهایی که بر شعر می‌توان گرفت، زبانی هستند. اگر من خطاب به شاعر بگویم: «من تصمیم دارم تا شعرت را نقد کنم»، احتمالاً خودبه‌خود متوجه می‌شود که چرا «تا» در «عهد کردم تا سراغت را نگیرم» دل‌نشین نیست. و اگر از او بپرسم: «از دوباره شعری برای نقد ارسال کرده‌ای؟»، احتمالاً انصاف خواهد داد که می‌توانسته‌ام «از» را در ابتدای کلامم نیاورم و او نیز می‌توانسته به جای «کاش از دوباره» بگوید: «کاش دوباره». مانند موارد ذکرشده، کارکرد و لزومِ «هم» هم در واپسین مصراع مشخص نیست. شاید این یادآوری لازم باشد که ما نمی‌توانیم با توجیه «شعر بودن» هر تصرفی در زبان معمول انجام دهیم. هرگونه اتفاق و تغییر و تصرفی در هر شعر، به شرطی رواست که خدمتی به هدف آن شعر بکند و چیزی بر شعر بیفزاید. شاید مثال کوچکی این سخن را واضح‌تر کند. در همین شعر، چرا کسی هرگز بر «این زبانم» ایراد نمی‌گیرد و «این» را اضافی و حشو نمی‌شمارد؟ چون وجه تأکیدی دارد و در تداول کلام نیز در موقعیت‌های مشابه، همین‌گونه به کارش می‌بریم. همین تأکید آمیخته با تحسّر است که تکرار «لال می‌شد» را نیز موجّه می‌کند.
باید توجه داشت که زبان، رکن مهمی در میان ارکان شعر است. زبان، ابزار هنر شعر است و سلامتش نیمی از کار شاعر را بیمه می‌کند. نتیجه‌ی کار شاعری که زبان سالمی داشته باشد، اگر هم از سوی اصحاب فضل، فاقد دیگر عناصر و ارکان شعر (مانند تخیل و عاطفه و...) ارزیابی شود، دست کم از سوی عامه‌ی مخاطبان، قابل فهم و ارتباط، قابل تحمّل و قابل تأمّل ارزیابی خواهد شد و مخاطب خود را خواهد یافت.

منتقد : محمّدجواد آسمان

شاعر



دیدگاه ها - ۴
فرهاد کریمی نیا » شنبه 28 مرداد 1396
درود بر شما جناب آسمان الحق که شما در نقد رعایت انصاف را می کنید
محمّدجواد آسمان » چهارشنبه 01 آذر 1396
منتقد شعر
درود بر شما دوست گرامی. چنین باد...
امیر عباس امامی » چهارشنبه 25 مرداد 1396
جناب آسمان عزیز عرض سلام و ادب بسیار مفید و عالی بود. بابت وقتی که صرف کردید بی نهایت ممنونم.
محمّدجواد آسمان » جمعه 27 مرداد 1396
منتقد شعر
درود بر شما آقای امامی

برای ارسال نظر وارد پایگاه شوید.