شائبۀ شعر




عنوان مجموعه اشعار : دو شعر نیمایی برای نوجوانان
شاعر : امیر کیوان شعبانی


عنوان شعر اول : یادگار پدربزرگ
از یادگارانت ،
ساعتِ دیواری ات
به من
رسید.
تیک و تاکش یادِ چوبینِ عصایت بر زمین


عنوان شعر دوم : هجران
دردهاییست درونم
همه ناگفته
ولیک
غصه ی قصه ی هجران تو را ،
هرگز نتوان کتمان کرد

عنوان شعر سوم : -
-
نقد این شعر از : لیلا کردبچه
شعر بودنِ اثر دوم اساساً محل اشکال است. در اینکه در بیانِ «دردهای نگفته‌ای دارم، امّا نمی‌توانم غصۀ دوری تو را پنهان کنم» شعریتی نیست، تردیدی وجود ندارد، امّا باید پذیرفت که همین گزارۀ خبری ساده را می‌شد در لفاف زیبایی‌های خیال‌انگیز و در پوششِ زبانی هنری‌تر، به شعر نزدیک، یا حتی آن را تبدیل به شعر کرد؛ اتفاقی که در اثر اول تا حدودی شکل گرفته است.
در اثر اول، تشبیهِ صدای تیک‌تاکِ ساعتِ یادگاری پدربزرگ به صدای تق‌تق عصای او، زیربنای خیال‌انگیز شعر را رقم زده، و این زیربنای خیال‌انگیز حتی می‌تواند مشکلات زبانی شعر را در درجۀ دوم اهمیت قرار دهد؛ اینکه «یادگار» را با «ان» جمع نمی‌بندند، اینکه «یاد» نمی‌تواند کارکردِ معناییِ «یادآور» را داشته باشد، و اینکه تنها در پنج سطر کوتاه، دو کاربرد نامتعارف زبانی به چشم می‌خورَد.
هر دو کار ارسالی هم به‌راحتی اثبات می‌کند که شاعر با فلسفۀ وجودیِ تقطیع سطری و کارایی‌هایی که دارد و امکاناتی که در اختیار شاعر قرار می‌دهد برای انتقال معنا، انتقال لحن و... آشناییِ چندانی ندارد و این متأسفانه یکی از آفت‌های شعر سپید امروز است که شاعران، حتی شاعران مطرح گمان می‌کنند با تقطیع سطر (و در مواقع بسیار، با تقطیع افراطی سطرها) می‌توانند یک نثر ساده را تبدیل به شعر کنند، درحالی‌که تنها به یک تشبهِ ظاهری به شعر می‌رسند.
نکتۀ دیگری که دربارۀ این دو اثر باید مورد توجه قرار بگیرد، کاربرد کلماتی است که تعلق به محدودۀ زمانیِ زبان کهن دارند؛ مثل علامت جمع «ان» در پیوند با «یادگار»، پسوند «ین» در پیوند با «چوب»، «لیک»، «هجران» و «کتمان» که در متنی آمده‌اند که منطقِ زبانیِ کهن‌گرا بر آن حاکم نیست.
تشخیص شاعر در شناساییِ عناصری که گمان می‌کند کاربرد آن‌ها شائبۀ شعر بودنِ اثری را ایجاد می‌کنند، فرع ماجراست. اصل ماجرا، شناخت شعر است، و شاعر باید ابتدا قدرتِ تمیزِ بین شعر و اثری که ادای شعر بودن را درمی‌آورد به‌دست بیاورد تا بتواند تشخیص بدهد که به‌صرفِ کاربرد چند واژۀ بیگانه با زبان گفتار و کاربرد تقطیع سطری، یک متن ساده نمی‌تواند خود را به‌عنوان شعر معرفی کند.
ازسوی دیگر، عنوان کردن اینکه شعری برای گروه سنی نوجوان سروده شده، نه آن اثر را در گروه اشعار مناسب برای نوجوانان جای می‌دهد، و نه ضعف‌های موجود در شعر را با این تصور که برای گروه سنیِ جوان‌تر سروده شده، می‌پوشانَد. و عنوان کردنِ لفظ «نیمایی» در ابتدای شعری عاری از موسیقی عروضی و کناری هم، تنها می‌تواند نشان‌دهندۀ آشنا نبودن مؤلف با حداقل‌هایی در حدّ شناخت قوالب شعری باشد.

منتقد : لیلا کردبچه

لیلا کردبچه. شاعر، پژوهشگر، ویراستار. فعّال در حوزۀ شعر. دکترای ادبیات معاصر.



دیدگاه ها - ۰

برای ارسال نظر وارد پایگاه شوید.