توجه به تناسبات لفظی، برای شعر شدن کافی نیست




عنوان مجموعه اشعار : -
شاعر : شعیب یوسفوند


عنوان شعر اول :
از آبی که بیفتی
به سیاه می نشینم...



عنوان شعر دوم :
از آبی افتاده ای و
به سیاه نشسته ام...
و لام تا کام ...
اما تمام حرف من:
بانو!
از سبز نیفت...
که به زرد...
به زرد دل خواهم بست!


عنوان شعر سوم :
پنچر (کم باد)شد باد
وقتی که باران وزید!

صورت دوم شعر:

" دوستان !گُرگرفته وزش باران
بادها را آب خواهد برد "

که هم سلولی گفت :

"بعید نیست
روز بعد
روزنامه ای تیتر بزند:
"در فلان موزه ی باد
چند حزب زیرخاکی و ناز
توافقی به فروش‌می رسند "



۱-ابتدا این گونه نوشتم که :" باران که بوزد /بادها نمی وزند و هر بادی سلام می کند به موزه ای... قول می دهم ...دو روز بعد روزنامه ها تیتر می زنند:" در موزه های باد چند نسیم ناز به فروش می فرسند توافقی "
نقد این شعر از : لیلا کردبچه
«از آبی که بیفتی/ به سیاه می‌نشینم...»
شاعر اصرار دارد در تظاهر به تجهیز به بافت استعاری زبان، وانمود کند که «حرفی» برای گفتن دارد، و این همان آبی است که باید گل‌آلودبشود تا عمیق به‌نظر برسد.
امّا تجهیز به بافت استعاری زبان، صرفاً کاربرد واژه در معنایِ غیرحقیقیِ و غیر ماوضع‌ له نیست، بلکه تواناییِ خلقِ فضایی در معنای غیرمتعارفِ آن است که در زبان، در هیئت واژه‌ها به منصۀ ظهور درمی‌آید و درواقع همان‌طورکه استعاره، تشبیهی است که یکی از طرفین تشبیه را از دست داده است، بافت استعاری هم تکیه بر زیربنای تشبیه دارد؛ تشبیهِ موقعیتی به موقعیتی دیگر مثلاً، و برای رسیدن به این بافت استعاری، لازم است که شاعر به پیش‌زمینه‌های ذهنیِ مخاطب توجه ویژه داشته باشد تا بتواند قرینۀ صارفۀ مناسبی برای هدایت ذهن مخاطب بیابد، یعنی به‌طور ویژه در شعر اول، باید بتواند دست مخاطب را بگیرد و او را از «افتادن از آبی» به جایی برساند؛ اتفاقی که نه‌تنها در این شعر، بلکه در شعر دوم هم نیفتاده است:
«از آبی افتاده‌ای و/ به سیاه نشسته‌ام.../ و لام تا کام.../ اما تمام حرف من:/ بانو!/ از سبز نیفت.../ که به زرد.../ به زرد دل خواهم بست!»


در شعر سوم، بلاتکلیفی شاعر را در ارائۀ چند ورژن مختلف، و نگرانی او را از عدم درک مخاطب، از توضیحات او درمی‌یابیم. شاعر واژۀ «پنچر» را برای مخاطب معنی می‌کند، و نسخۀ قبلی، نسخۀ فعلی، و نسخۀ دوم اثر را هم پیش چشم می‌گذارد، و همین دو عامل باعث می‌‎شود که درنهایت، نسخه‌ای معشوش و بلاتکلیف پیش رو داشته باشیم که با هم تفاوتِ فاحش دارند و مشخص نیست شاعر، خود کدام نسخه را به چه دلیلی ترجیح می‌دهد.
محوریتِ ورژنِ دوم و سومِ شعر سوم، اصطلاح «حزب باد» است که هریک از طرفینِ این ترکیبِ اضافی (که حتی می‌توان آن را یک ترکیب وصفی هم درنظر گرفت)، هم‌سنخانِ خود را به‌عنوان اجزای یک مراعات‌النظیر وارد شعر کرده‌اند؛ چنانکه «حزب»، همراه با خود «سلول» و «روزنامه» و «موزه» و «تیتر» و... را وارد شعر کرده، و «باد» همراه با خود، «آب/ باران» و «خاک» و «آتش/ گرگرفته» را.
امّا توجه به این تناسبات لفظی برای رسیدن به شعر کافی نیست، و این‌گونه توجهات و تناسبات، درنهایت می‌توانند یک کاریکلماتور بسازند. کاریکلکاتورهای پرویز شاپور و سهراب گل‌هاشم و عباس گل‌کار و... را که بخوانید، هزاران موردِ مشابه با کشفِ موجود در همین شعر می‌یابید، با تناسباتی چه‌بسا دقیق‌تر، عمیق‌تر، و نوتر، که نه ادعای شعر بودن دارند، نه با تزیین لایه‌های پیرامونی، سعی در تشبّهِ آن‌ها به شعر دیده می‌شود.

منتقد : لیلا کردبچه

شاعر، پژوهشگر، ویراستار. فعّال در حوزۀ شعر. دکترای ادبیات معاصر.



دیدگاه ها - ۲
شعیب یوسفوند » چهارشنبه 17 اردیبهشت 1399
و احساس می کردم با این رنگ ها تونستم یه فضای امپرسیونی ،یه دنیای کوچیک شعری و یه امتدادِ پس از خوانش خلق کنم ولی الان با توجه به نقد شما فهمیدم که فضای کوچکی خلق کردم و حرف مهمی زده نشده و شیوه هم اشتباه بوده و شاید به لحظه شاعری هم نرسیده وسپاسگزارم .اما دومی شاید شعر خوبی بشه با تغییر اندک .سومی رو سه بار فرستادم چون شک داشتم کدوم بهترن و چون دوس نداشتم کاریکلماتور اطلاق بشن دومی و سومی .واقعا همون تزیین کوششی بود .عذرخواهم بابت رعایت نکردن قواعد نقد و سپاس مخصوصا بابت غلظت بیان گرانگی درست
شعیب یوسفوند » چهارشنبه 17 اردیبهشت 1399
بسیار سپاسگزارم خانم دکتر کردبچه .حقیقتش شعر اول رو چنین نوشته بودم که:"از آبی افتاده ای و به سیاه نشسته ام که تو از آسمانی".بعد گفتم این طوری یه مزیت داره که مخاطب می دونه چی گفتم و یه ضرر و اون این که در این صورت حرف پیش پا افتاده ای رو گفتم که زیبا هم نگفتمش و یه جورایی تو دو راهی گیر کردم‌.بعدش نوشتم :"از آبی افتاده ای و به سیاه نشسته ام که تو از آسمانی و من از خاک" که از آسمون افتادگی و به خاک سیاه نشستن بهتر تداعی بشه که دیدم خیلی شاید عیان شده منظورم و ترجیح دادم با رنگ بگم .

برای ارسال نظر وارد پایگاه شوید.