چهارچوب وزن شعر سنتی را یاد بگیر



عنوان مجموعه اشعار : زندان نویس
عنوان شعر اول : ما

مرا با غم تماشا کن،مرا با عشق حاشا کن
تو را رنجانده ام؟ باشد! نرو او را تمنا کن

من همچون برگ پاییزی رها کردم تو را اما
کنار ریشه ات ماندم،کمی کمتر تو رسوا کن

غلط کردم که درس عقل را خواندم
بیا مردانگی کن تو، نرو با عشق دعوا کن

سلامم را اگر با اخم یا با درد پاسخ ده
برای بخششم جانا بیا طرح معما کن

خبر از حال من داری؟ تو ای ماهی تنگ من؟!
دم از دریا نزن نزدم غریبی را تماشا کن..

بزن شلاق زندانبان که مجنون را سزا این است
ولی بعد از زدن لیلی...دلِ من را پر از ما کن

میم.زندانی

عنوان شعر دوم : چمدان

چمدان سفر که میبندی
به خیالم که مرگ نزدیک است
روح من به این تنم برگرد
شب دل چه بی تو تاریک است..

خم ابرو مرا به چاه انداخت
چو یوسف به دست خویشانش
برسان زلف خود به فریادم
و نگو زلف من که باریک است

سر من را ببر به قربانگاه
دل من فدای ابراهیم
بنواز آن دو تیغ چشمت را
دل عاشق بمیرد آن نیک است

تن گرگی که عاشقت گشته
پر از زخم های ناجورت
تو نشانم بده به آن چوپان
تو نشان ده که وقت شلیک است..

شاعر: میم.زندانی

عنوان شعر سوم : دیوانه
متن کامل شعرِ :دیوانه

دیوانه تنگ توام دشمن دریا
بی شک به تو دلبسته امُ "عشق"مهیا

سنگم که به شوق تو به دره به سر آیم
در قله بدون تو؟؟حاشا و کلا

سازم که نوازنده من دست تو باشد
با غیر تو من کوک شوم عشق؟مبادا..

من زنده به لب های تو هستم که بنوشی
لیوانِ پر از چای دلِ عاشق شیدا

من راه زنم،شیخ تو باشی بشوم شیخ
من آینه ات میشوم مثل تو زیبا

عمریست نگفتم به تو ساقی که جنونم
تقصیر تو بوده است نه انگور طهورا

از ابر ببارم که سقوطم شود آسان
شاید که بیفتم و ببوسم لب او را

ذکر تو مرا برده به معراج حقیقت
من کشف کنم زلف تو حتی ز ثریا!

من خاک زمینم که ز هجر ات شده خاموش
جانا تو بیا نعره زنم:شبه مسیحا

"گل در برُ می در کف و معشوق به کام است "
این مصرع حافظ کند حل هر چه معما ‌‌..

میم.زندانی
نقد این شعر از : علی رضا احرامیان پور
ابتدا درودتان می گویم.
مهم این است که جسارت به خرج دادی و احساس خود را روی کاغذ نوشتی. طبعا برای این کار مطابق چهارچوب های شعر سنتی باید بر مشگل وزن یا عروض شعر فارسی غلبه کنی.
البته برای شاعری با سابقه یکسال، چنین لغزش هایی طبیعی است اما برای اینکه بتوانی زودتر به مراحل اصلی و اساسی در شعر برسی باید در فراگیری وزن شتاب بیشتری بگیری.
در وهله اول نکات مربوط به وزن این چند شعر را یادآور می شوم.
در غزل اول به نسبت دو شعر دیگر، کمتر با مشکل وزنی مواجه هستیم. وزن این غزل "مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن" است.
بجز مصراع اول بیت سوم، تقریباً همه جا وزن شعر درست است. در آن یک مصرع خاص نیز ۱ رکن یعنی به اندازه یک مفاعیلن کم دارد. فرض کنید که مصراع مذکور را با اضافه کردن یکی دو کلمه به شکل زیر بنویسیم:
" غلط کردم غلط کردم که درس عقل را خواندم".
گذشته از این اشتباه فاحش وزنی، در این شعر، یک اشتباه یا لغزش کوچک دیگر نیز وجود دارد که مربوط به بیت دوم است که با "من همچون" شروع می شود، از نظر عروضی حرف "ه" در کلمه همچون از تقطیع می افتد و باید آن را به صورت، منم چون" خواند و تلفظ کرد که این غلط است. در واقع شاعر ناخودآگاه حرف ه را حذف کرده است، چون بر اساس افاعیل شعر، هجای اول رکن مفاعیلن باید هجای کوتاه باشد، در حالی که کلمه من یک هجای بلند دارد. البته می توانم حدس بزنم که این اشتباه ناشی از تلفظ غلط یا محاوره ای کلمه همچون است که حرف" ه" به قاعده همزه یا الف ادغام شده است.
شعر دوم

وزن رایج این شعر"فاعلاتن مفاعلن فعلن" است و می بینیم که دو مصراع بند اول در این وزن سروده شده است اما مصراع سوم، دچار لغزش است.
روح من به این تنم برگرد از نظر وزن فاعلاتن مفاعلن فعلن کم دارد مثلاً روح من( سمت) این تنم برگرد.
در واقع شاعر هجای کوتاه "به" را به جای "کلمه ای شبیه "سمت" یا "سوی" که کلمه ای دوهجایی است قرار داده.
در مصراع جهارم همبن بند هم با کمبود وزن مواجهیم. شب دل چه(چه) بی تو تاریک است. می بینید که به اندازه یک هجای کوتاه در این مصراع کم دارد.
اگر فاعلاتن مفاعلن فعلن را به تقطیع زیر:" فا ع لا تن م فا ع لن فع لن" ده جا حساب کنیم، پس مصراع"
ش ب دل چ بی ت تا ری کست" می شود 9 هجا.
در ادامه شعر، مصراع های زیر نیز مشکل وزنی دارند که تلاش کردم با کم و زیاد کردن یک کلمه، وزن صحیح شعر را به شاعر متذکر شوم.
(هم) چو یوسف به دست خویشانش
دل من (شد) فدای ابراهیم


شعر سوم:
وزن این شعر بر اساس تعازیف عروضی این است.
مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن
حالا ببینید کدام مصراع ها با این وزن همگام و هماهنگ نیستند.

دیوانه( و دل) تنگ توام دشمن دریا
در قله بدون تو(روم) ؟حاشا و کلا
من آینه ات میشوم (و) مثل تو زیبا
و مصراع اخر این غزل مشکلی همچون کلمه" همچون" در غزل اول دارد یعنی "ح "کلمه حل از تقطیع ساقط می شود
تقطیع این مصرع اینچنین است.
این/مص/ر/ع/ حا /فظ /ک /ن /دل/ هر /چ/ م/ عم/ ما

این مشکلات بخشی از لغزش های وزنی شعرهای شماست.
ان شالله با دقت بیشتر و تلاشی که خواهید کرد شعرهای بعدی شما دیگر مشکل وزنی نداشته باشند و انگاه بتوانیم در مورد سایر اصول ادبی مثل دستور زبان و آرابه های ادبی و چگونگی ابلاغ پیام و زیبایی های شعری مطالبی مطرح کنیم
برای مطالعه بیشتر در مورد وزن شعر فارسی این کتاب ها و منابع را معرفی می کنم.
_کتاب عروض و قافبه دبیرستان برای رشته علوم انسانی
_کتاب عروض نوین نوشته دکتر سیروس شمیسا.
_عروض و قافیه دکتر ناتل خانلری
_جزوه آشنایی با عروض شعر نوشته مهدی موسوی در اینترنت می توانید جستجو کنید.

_کتاب شین مثل شعر (جلد اول) نوشته علی رضا احرامیان پور



باقی بقایتان. ‌

منتقد : علی رضا احرامیان پور

متولد 9 آذر 1348 ش در یزد. از خانواده ای شعر دوست و شاعرپرور. پدرش استاد کاظم احرامیان پور متخلص به "شاهد" از شعرای پیشکسوت یزد است. علی رضا از نوجوانی به سرودن پرداخت و پنج سال متوالی برگزیده شعر دانش آموزی کشور بود. او بعدها دبیر شورای شعر یزد شد و ...



دیدگاه ها - ۰

برای ارسال نظر وارد پایگاه شوید.