مصائب مضارع برای شاعر حال




عنوان مجموعه اشعار : *
شاعر : زینب پورخانعلی


عنوان شعر اول : *
شیرین نِشین ؛ عشقِ «من به من»....به کام من
همراهِ من،همیشگیِ«من» ، تمامِ«من»


صد دست پرتلاطم ام و صد پای پر قوا
چشمم؛ببین همهمه ی ازدحامِ« من »


سیب هبوط ،بذر مرا بر زمین فشاند
گویی بهشت بوده از اول، مقام من



هم جبرئیل،سجده نمود از ازل مرا
هم آفرین گفت(ه) ،«رب»به خشت خامِ من


در من جوانه ای که نفس می کشد مدام _
گل می دهد به وقت بهار،از خرام من

من عاشق خدا و خدا درلباس من...
حلّاجم و نوای اناالحق ،کلام من

امشب تمام شد قلم و دفترم.ولی...
پایان نداشت این غزل ناتمامِ «من»

عنوان شعر دوم : .
.

عنوان شعر سوم : ..
.
نقد این شعر از : مجتبا صادقی
مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف), قبول دارم که اسم ترسناکی دارد، البته بحر، اما سراپای غزل پارسی بر این وزن سوار است، هر چه بیشتر علت را جویا شویم که چرا این وزن، این‌همه پُرمصرف است، کمتر درمی‌یابیم علت چیست؟ اما به چند نکته لازم است اشاره کنم و آن اهمیت و ضرورت موزون نویسی و راه‌های آن است، اول این‌که سرکار خانم «زینب پورخانعلی» برای آن‌که شیوه‌های فراگیری وزن شعر را بدانید و به کار بندید، حتما نقد این کاتب در همین پایگاه که با عنوان «فراروی از ورطه‌ی فروروی» قابل جستجوست را بخوانید و با متدهای مختلف تسلط بر وزن آگاه شوید، تمرین و تمرین و تمرین وزن را در شعر شما درست خواهد کرد و به زودی شاعر فوق‌العاده دیگری از خطه گیلان به دنیای ادبیات معرفی خواهد شد. نیز از حضور در انجمن‌های ادبی غافل نباشید که بهترین پشتوانه شاعر در آغاز سرایش است، نمی‌دانم کجای گیلان هستید اما اگر در رشت زیبا زندگی می‌کنید، به مجتمع فرهنگی خاتم‌الانبیاء واقع در میدان شهرداری سری بزنید و از انجمن شعری که زیر نظر دوستانم، آرش پورعلی‌زاده، اشکان صمصام، مرضیه فرمانی، مریم پیله‌ور، رضا نیکوکار، آرش فرزام‌صفت و.... استفاده ببرید. حتما واقفید چرا وزن برای شعر اهمیت دارد، اما برای تاکید بیش‌تر دو نقل از دو بزرگ برای‌تان می‌نویسم تا سایر مخاطبین ارجمند نیز پی‌ببرند که چه اندازه، مهم است موزون نویسی؛

در آثار قدما هر گاه سخن از شعر می‌رود با مفهوم وزن ملازمت دارد و می‌توان گفت يكی از مهم ترين عناصر كلام منظوم كه مايه‌ی شيفتگی خواننده می‌شود، وزن است.
(فارسی عمومی نوشته حسن ذوالفقاری، نشر چشمه، 1380، ص12 )

وزن به عنوان مهم ترين عامل در تأثير و حفظ شعر، معرفی می‌شود واكثر كتاب های مقدّس نيز دارای آهنگ و موسيقی خاص‌اند و اين موضوع به خوبی نشان می‌دهد كه انسان‌ها در برابر موزون بودن پيام‌های دريافتی خود چه تأثراتی دارند.
(موسیقی شعر استاد علامه محمدرضا شفيعی كدكنی ،ناشر سمت، 1373، ص49)

بنابر اين پرداختن به وزن شعر اهمّيّت ويژه ای دارد و کساني كه با وزن شعر آشنايی دارند هنگام خواندن شعر لذّت بيشترب نصيبشان می‌شود چون وزن شعر، موسيقی بيرونی آن را تشكيل می‌دهد.
دانش‌آموزان، در سال چهارم رشته‌ی انسانی با وزن شعر آشنا می‌شوند. در اين بين مباحث مربوط به وزن از جمله آشنايی با اركان شعر ، بحرها ونام‌گذاری بحرها مطرح می‌گردد. امّا در چند سال اخير نام بحرها در پاورقی كتاب مطرح شده است و روش نام گذاری بيان نشده است و اين در حالی است كه اين بخش، سهم عمده‌ای از سؤالات آزمون سراسری را به خود اختصاص می‌دهد .با توجّه به اين موضوع كه نام گذاري بحرها بر اساس عروض سنّتی‌ست ولی تأكيد كتاب بر عروض، علمی‌ست به همين دليل دانش آموزان برای يادگيری نام بحرها دچار مشكل می‌شوند.
با این پیش‌نوشته‌ی بلند سراغ شعرتان می‌رویم که البته بدون وزن نمی‌شود نقد اساسی برلیش قائل شد چه اگر وزن نباشد، آن چه نوشته‌اید در نهایت یک قطعه ذدبی است و دیگر هیچ.

شیرین نِشین ؛ عشقِ «من به من»....به کام من
همراهِ من،همیشگیِ«من» ، تمامِ«من»

در همین نخستین سطر، وزن مورد تغافل واقع می‌شود، با توجه به وزن‌مان که مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن هست. چنان‌چه تقطیع انجام دهیم متوجه می‌شویم تنها یک خطای کوچک رخ داده؛
شیرین ن/ مفعولُ / نشینِ عش/ فاعلات / قِ من ِِ من/ مفاعیلُ / به کام من / فاعلن
همان طور که ملاحظه می‌فرمایید تنها ایراد مصرع، قرار نگرفتن «به» در وزن است که می‌باید تصحیح می‌شد، موضوع دبگر اما سر معنای سطر است، راستش من متوجه سطر نخست یا همان مصراع اول نشم، «شیرین نشین» چه جور ترکیبی‌ست دقیقا، شاید پیشینه‌ای در ذهن شاعر داشته و چیزی را به خاطر وی می‌آورد، اما در متن پیشاروی من این ترکیب هم بدون علت آمده و هم ناشناخته و بلکه نامفهوم است پس تالیف تازه‌ی سطر را هم به مشکل بیت نخست اضافه کنید.

صد دست پرتلاطم ام و صد پای پر قوا
چشمم؛ببین همهمه ی ازدحامِ« من »

در این بیت در هر دو سطر، وزن مورد عنایت واقع شده، / صد دست پر تلاطم‌ام و صد .... پرقوا / در نقطه‌چین که جای خرابی وزن است، یک حرف می‌توان گذاشت تا وزن درست شود و بیشترش وزن را به هم می‌ریزد مثلا اگر بگوییم «صد تو پرقوا» یا «سخت و پرقوا» لیراد مرتفع می‌شود. در مصرع بعد اما مشکل برعکس این‌جاست، این‌جا چند حرف اضافه داشتید ولی در سطر دوم یک هجا یا بخش کم دارید که درست بین ببین و همهمه می‌بایست قرار می‌گرفت مثلا اگر گفته بودید چشمم ببین «ب» همهمه.... البته این فقط جهت نشان دادن جای خرابی وزن است و نیز حرفی اگر گذاشته‌ام نه به معنای تکمیل کردن بیت که به عنوان پر کردن جای خالی وزن است.


من عاشق خدا و خدا درلباس من...
حلّاجم و نوای اناالحق ،کلام من

امشب تمام شد قلم و دفترم.ولی...
پایان نداشت این غزل ناتمامِ «من»

سایر ابیات هم کم و بیش مثل آن دو بیت دچار ضعف تالیف در معناآفرینی، اشکال وزنی و نیز سایر مشکلات هستند، با این همه سعی شما قابل ستایش است، نگاهی انداختم به شعرهای دیگرتان که دوستانم نقد فرموده‌اند به وضوح سیر تحول و ارتقای ادبی‌تان قابل مشاهده است، امیدوارم این روند به آن‌جا ختم شود که دیگر وزن را نبازید، معنا بیافرینید و شعرهای‌تان لب به لب شنیده شود از این و آن. با این آرزو، شما و شعرتان را به خدا و خرد می‌سپارم.
و
با ارادت و احترام
مجتبا صادقی

منتقد : مجتبا صادقی

شاعر، نویسنده و روزنامه نگار/ برنده کنگره‌ها، نشست‌ها و جشنواره‌های مختلف ادبی از 1375 تا هنوز/ داوری بیش از پنجاه مسابقه و رقابت ادبی، از دانش‌آموزی و دانشجوبی تا آزاد/ تالیف‌ مقالات و نقدهای متعدد در مطبوعات/ و....



دیدگاه ها - ۲
زینب پورخانعلی » یکشنبه 20 بهمن 1398
درودبرشما.نقد فراروی از ورطه ی فروروی رامطالعه کردم ممنون و سپاسگزارم.اما بنده چون تاکنون واحدی از ادبیات اختصاصی را نگذرانده ام، با کلمات بحر و عروض و...غریبم وتاکنون بدون فراگرفتن علمی وزن،شعرسروده ام.برای همین خواهشمندم درصورت امکان کتابی روان و مناسب معرفی بفرمایید که صفر تاصد وزن را بدون احتیاج به زمینه ی قبلی ، از ان فراگیرم.ممنون و سپاسگزارم از لطفتان
مجتبا صادقی » دوشنبه 21 بهمن 1398
منتقد شعر
درود بر شما، این دو گزینه را مناسب می‌دانم برای شما، اول؛ در اینترنت کتاب عروض آسان از سید مهدی موسوی را جستجو کنید و نسخه پی دی اف آن را دانلود کنید. بسیار راه خوبی برای یادگیری پیشنهاد داده است. دوم؛ کتاب روزنه اثر استاد محمد کاظم کاظمی را بگیرید و مطالعه بفرمایید. به خوبی این دو شما را با اوزان عروضی شعر آشنا می‌کند.

برای ارسال نظر وارد پایگاه شوید.