کوتاهی در کوتاه نویسی




عنوان مجموعه اشعار : شهر پرنده ها
شاعر : ندا پیشوا


عنوان شعر اول : پرندگان بی بال
زمین و مردمانش را دوست دارم
از بالای کوه ها
دشت ها و جنگلها
شما را می بینم و
دوستتان دارم
شما را که دستانتان
بوی خاک و گیاه و آب می دهد
بوی زندگی ، عشق ، خدا ....
‬‏هلا ،ای پرندگان بی بال !
فردا شما را پرواز خواهم آموخت...
و دروازه های بهشت را
برشما خواهم گشود ....
آیا آنکه دستانش به بوی گلها تبرک یافت ؛
سزاوار بهترین ها نخواهد بود؟

عنوان شعر دوم : خواب
خواب ،
از چشم عروسک ،
بالا و پایین نمی رود،
عروسکها،
با چشم باز می خوابند...
خواب ،
سُر می خورد،
روی مژگان دخترک،
خودش را مچاله می کند
زیر کرسی مادر بزرگ...

خواب پر می کشد
از درز پنجره ،
نگاه می کند به مرداب ،
امشب ،
کدام نیلوفر را بخواباند؟
عاشقانه
دست هایش را
به چشم های نازِ سرو می کشد ،
باغچه،
آه می کشد
عشق و زندگی
زیر یک سقف،
خوابشان برده
و ماه
خوابهایشان را روشن می کند...

درخت،
آه می کشد،
خوابش نمی برد تا سپیده دم...

عنوان شعر سوم : سار
نشسته بود سار
به روی سنگ و نوک می زد...
نشسته بود سار
به روی سنگ و نوک می زد...
سه سال بود
نشسته بود سار ...
نقد این شعر از : صابر ساده
امروز با نقد سه شعر ارسالی از دوست عزیز و شاعر خوب سرکار خانم دکتر ندا پیشوا درخدمتم.
پیش از هر چیز بگویم که سه شعر با سه منش و رفتار مختلف خواندم.هر کدام به سبکی و مکتبی سروده شده اند.شاید برای بعضی ها این تعدد سلیقه در نوشتن خوشایند باشد اما بنده معتقدم شاعر با اشراف و آگاهی نسبت به انواع مکتب ها و سبک ها باید بتواند قلم خود را پیدا کند و آنرا شخصی و شخصی و شخصی تر کند تا جایی که هرکس شعری بی نام از شاعر خواند بنا به کدها و نشانه های ساختاری اش بگوید شعر برای فلان شاعر است.در واقع شعر را صاحب امضا کند.شعر اول یک شعری خطابی ست با ویژگی های کجدار و مریز شعر خطابی.شعر دوم یک شعر ساده و معمولی با پرش های زبانی و شعر سوم یک شعر کوتاه و مینیمال با سیاقی سورئالیستی.این یعنی شاعر هنوز نتوانسته است به آن شخصی سازی و بومی سازی فردی در شعر برسد که بگوییم این شعر برای خانم پیشواست و فلان شعر برای او نیست.
دیگر نکته این که در دو شعر اول حشویات به شدت شعرها را اذیت می کند.شعر سوم از این آفت به دور است زیرا هم کوتاه است و هم حشو در شعر سوم به عنوان تکنیک می باشد اما دو شعر نخست اسیر حشویات هستند.به راحتی می توان بخش های زیادی را حذف کرد بدون اینکه آسیبی به شعرها بخورد.حال کمی در شعرها دست می برم تا حرفم بهتر مشخص شود.

اصل شعر اول :

(زمین و مردمانش را دوست دارم
از بالای کوه ها
دشت ها و جنگلها
شما را می بینم و
دوستتان دارم
شما را که دستانتان
بوی خاک و گیاه و آب می دهد
بوی زندگی ، عشق ، خدا ....
‬‏هلا ،ای پرندگان بی بال !
فردا شما را پرواز خواهم آموخت...
و دروازه های بهشت را
برشما خواهم گشود ....
آیا آنکه دستانش به بوی گلها تبرک یافت ؛
سزاوار بهترین ها نخواهد بود؟)


شعر اول با حذف حشویات:

(از بالای کوه ها
دشت ها و جنگلها
شما که دستانتان
بوی خاک و گیاه و آب
بوی زندگی ، عشق ، خدا می دهد را می بینم
‬‏ای پرندگان بی بال !
فردا شما را پرواز خواهم آموخت...
و دروازه های بهشت را خواهم گشود ....
آیا آنکه دستانش به بوی گلها تبرک یافت ؛
سزاوار بهترین ها نخواهد بود؟)

البته لازم به ذکر است چون شاعر در این شعر این زبان به نسبت شبه فاخر را برای سرایش انتخاب کرده است نمی توان خیلی قسمت ها که حشو هستند را حذف کرد.یعنی اگر همین واژه ها در زبانی ساده تر قرار می گرفتند و در چرخه ی دستور زبانی به روزتری می بودند به راحتی می توانستیم بسیاری از قسمت ها را حذف کنیم.این حرفم این را می رساند که گاه انتخاب نوع زبان در شعر ما چنان تاثیر می گذارد که می تواند یک شعر را به عرش ببرد و یک شعر را به فرش.وقتی زبانی برای شعری انتخاب می کنیم یعنی با آگاهی داریم این کار را انجام می دهیم و این یعنی به آن زبان اشراف داریم.پس می توانیم در آن زبان برای خود به راحتی مانور بدهیم.حال اگر زبانی که انتخاب می کنیم جای اینکه از روی سواد و دانش و آگاهی از روی علاقه باشد ممکن است ما را دچار ضعف و دست امنداز کند.البته سرکار خانم پیشوا با آگاهی این زبان را انتخاب کردند اما باید بدانند این زبان بیشتر از اینکه آرکاییک باشد داعیه ی آرکاییک بودن دارد و کاملا مشخص است که تقلیدی ست و اصطلاحا زبان اورجینال نیست.البته از نظر بنده زبان خوش موسیقی را انتخاب کرده است و در ارائه ی موسیقی تا حد زیادی موفق است و این خود یک امتیاز خوب به حساب می آید.

اصل شعر دوم :

(خواب ،
از چشم عروسک ،
بالا و پایین نمی رود،
عروسکها،
با چشم باز می خوابند...
خواب ،
سُر می خورد،
روی مژگان دخترک،
خودش را مچاله می کند
زیر کرسی مادر بزرگ...

خواب پر می کشد
از درز پنجره ،
نگاه می کند به مرداب ،
امشب ،
کدام نیلوفر را بخواباند؟
عاشقانه
دست هایش را
به چشم های نازِ سرو می کشد ،
باغچه،
آه می کشد
عشق و زندگی
زیر یک سقف،
خوابشان برده
و ماه
خوابهایشان را روشن می کند...

درخت،
آه می کشد،
خوابش نمی برد تا سپیده دم...)


حذف حشویات شعر دوم :


(خواب ،
از چشم عروسک ،
بالا و پایین نمی رود،
سُر می خورد،
روی مژگان دخترک،
خودش را مچاله می کند
زیر کرسی مادر بزرگ...
پر می کشد
از درز پنجره ،
نگاه می کند به مرداب ،
امشب ،
کدام نیلوفر را بخواباند؟
دست هایش را
به چشم های نازِ سرو می کشد ،
باغچه،
آه می کشد
عشق و زندگی
زیر یک سقف،
خوابشان برده
و ماه
خوابهایشان را روشن می کند...
درخت اما
آه می کشد،
خوابش نمی برد تا سپیده دم...)

اگر از بحث حشویات بگذریم وارد بحث دیگری می شویم که آنرا بسیار مهم می دانم و آن اینکه به گمان بنده سرکار خانم ندا پیشوا در کوتاه سروده بسیارموفق هستند.به دیگر زبان اینکه دو شعر اول ایشان ترکیبی از شعرهای کوتاه است که هر کدام می توانند به تنهایی نقش کاملی از یک شعر را بازی کنند.این خود چند نکته را نشان می دهد.اول اینکه شاعر عزیزمان شاعری ست با ذهن و قلم شعر کوتاه.دوم اینکه در شعر بلند هنوز نتوانسته است موفق باشد و شکاف های شعرش را پر کند تا مشخص نشود آیا شعرهایش مجموعه ای از شعرهای کوتاه است یا یک شعر واحد.نکته ی دیگر اینکه می تواند آن ها و لحظه های خوبی را خلق کند و اگر بتواند این شکاف ها را پر کند بدون شک شعرهایش پر از آنات خواهد بود.حال با هم به شعرهای کوتاهی که هر شعرش را ساخته دقت می کنیم.

شعر اول :

(قسمت اول:

زمین و مردمانش را دوست دارم
از بالای کوه ها
دشت ها و جنگلها
شما را می بینم و
دوستتان دارم
شما را که دستانتان
بوی خاک و گیاه و آب می دهد
بوی زندگی ، عشق ، خدا ....

قسمت دوم :

‬‏هلا ،ای پرندگان بی بال !
فردا شما را پرواز خواهم آموخت...
و دروازه های بهشت را
برشما خواهم گشود ....

قسمت سوم :

آیا آنکه دستانش به بوی گلها تبرک یافت ؛
سزاوار بهترین ها نخواهد بود؟)

دیدید که یک شعر را به سه قسمت شاعرانه تقسیم کردم.البته این سه قسمت به یک اندازه از درصد شعری و شاعرانگی بهره نبرده اند اما هرچه باشند سه قسمت تشکیل دهنده ی این شعر هستند که آنرا ساخته اند.هرکدام می توانند برای خود شعری مستقل باشند.در کنار هم بد نیستند اما بندهای لولایی نیاز است تا بتواند پتانسیل این قسمت ها را از حالت جمع به ضرب و حتی توان برساند و این بندها را از حالت احساسی به حالتی متعالی تر تبدیل کند.

و اما شعر دوم :

( قسمت اول :

خواب ،
از چشم عروسک ،
بالا و پایین نمی رود،
عروسکها،
با چشم باز می خوابند...

قسمت دوم :

خواب ،
سُر می خورد،
روی مژگان دخترک،
خودش را مچاله می کند
زیر کرسی مادر بزرگ...

قسمت سوم :

خواب پر می کشد
از درز پنجره ،
نگاه می کند به مرداب ،
امشب ،
کدام نیلوفر را بخواباند؟

قسمت چهارم :

عاشقانه
دست هایش را
به چشم های نازِ سرو می کشد ،
باغچه،
آه می کشد
عشق و زندگی
زیر یک سقف،
خوابشان برده
و ماه
خوابهایشان را روشن می کند...

قسمت پنجم :

درخت،
آه می کشد،
خوابش نمی برد تا سپیده دم...)

این شعر از پنج قسمت اصلی ساخته شده است.البته ممکن است با نگاهی دقیق تر زیر بخش های دیگری نیز پیدا کرد اما فعلا به همین پنج بخش اکتفا می کنم.پنج بخشی که آمده اند اما نخی محکم آنها را بهم پیوست نداده است.شما به راحتی می توانید این بخش هارا در شعر جابه جا کنید بدون اینکه روند شعر دچار مشکل شود.
از این موارد اگر بگذرم به سراغ شعر سوم می رسم.شعری که به نظر و سلیقه ی من شعری موفق تر از دو شعر قبل بود.یک اثر مینیمال با تمام ویژگی های یک شعر مینیمال و خوش تکنیک.شاید بیشتر تکنیک مدار بود تا اندیشه مدار ولیکن شعری بود که دوستش داشتم و از آن لذت بردم.از اینکه مخاطب را غافلگیر می کند با اینکه فرصت کمی از واژه را در اختیار دارد و این غافلگیری بیش از یک بار است.
به واقع معتقدم خانم پیشوا شاعری کوتاه نویس است تا بلند نویس.به ایشان توصیه می کنم کوتاه نویسی و مینیمال نویسی را ادامه دهد که در این حیطه بسیار می تواند موفق باشد.
در انتها اینکه بسیار لذت بردم از خوانش سه اثر از دوست عزیز و محترم سرکار خانم دکتر ندا پیشوا و امیدوارم نکاتی که عرض کردم مفید به فایده باشد و اینکه حرف بسیار است و فرصت کم و امیدوارم در اینده ی نه چندان دور شعرهای بیشتر و بهتری از ایشان بخوانم و لذت ببرم.
و من الله توفیق

منتقد : صابر ساده

صابر ساده متولد 30/7/1366 صادره از تهران شاعر – نویسنده – منتقد ادبی سوابق تحصیلی : - کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی - کارشناسی زبان و ادبیات فارسی - کاردانی مدیریت بازرگانی سوابق تدریس : - مدرس ادبیات در دانشگاه آزاد اسلامی به صورت حق ...



دیدگاه ها - ۲
صابر ساده » 14 روز پیش
منتقد شعر
ارادت
ندا پیشوا » 14 روز پیش
استاد ارجمند سلام و عرض ارادت بسیار ممنونم از راهنمایی های کاربردی و ارزشمند شما.

برای ارسال نظر وارد پایگاه شوید.