تزاحم تصویر




عنوان مجموعه اشعار : آیه های ماوما
شاعر : احمد بهرامی


عنوان شعر اول : آدینه
غمی که زخم می زند در سینه می ماند
دلی که زخم می خورد آیینه می ماند
نگاه رفته تا سراب آباد، آنجا هم
قطار هفته می رود آدینه می ماند
به پای پینه بسته مرهم زن که فردا هم
به سوی کعبه می رود، بی پینه می ماند
نیاز دل به عشق هستی بخش اکسیری
در ازدحام خلوتی دیرینه می ماند
نبرد عقل و دل اگر خونین ترین باشد
چه غم که عشق تا ابد تهمینه می ماند

عنوان شعر دوم : زخمه
زخمه به محراب دل ، دشنه به بم تارها
نت خط پیشا نی قسمت سر د ارها
طرح نقا بی دگر ، کرکسیان نامه بر
لاف دروغین حق بر سر منقا رها
بادیه خشک از حسد ، قهر افق تا ابد
چشمه خونی چکان از کف کفتارها
کشتی دریادلان در دل گرداب خون
غمزه فا نوس در پرتو هشد ا رها
نبض تپش خالی از گام خدا وند گا ر
کاسه مهری تهی ، حاجت بیما رها
نقطه رمز اذان ، شیر در آن لامکان
دایره ای خارج از قسمت پرگارها


عنوان شعر سوم : کارگر
یک شــاخه زیتون سـبز ، جان دا د و تاج سر شد
بین درخــتــان ســـبــز، یک شـــاخــه بارور شد
صـــد بـنــده دنـبـال راز ، هــمراه بـا د رفـتـنـد
اما از ا یـن مـا جـرا یـک دوســـت بـا خـبـر شد
زنـگـار بـنـد د بر آب ،هـر تـاس هـمـنـشـــیـنـی
بر جـــرعـه ای آب رز ، پـیـمــانـه جـام زر شد
نـسـلـی در کـار کـشـــت ، نـسـلـی دگـر دروگــر
قـقـنـوس بـاقـی به کـشــــت ، تـن داد و معتبر شد
آتــش بـه خـرمـن رســــیـد در گـیـر و دار بـازی
صد خوشه آتش گرفت و یک خوشه شعله ورشد
کــارآمــدان ، روز و شــب ، بازو به کـار بـسـتند
یــک مــرد در کــا رزار ، دل داد و کـا رگــر شد
نقد این شعر از : آرش شفاعی
دربارۀ سه غزلی که از این دوست شاعرمان خواندیم، موارد زیاد و مباحث فراوانی را می توان مطرح کرد اما من سعی می کنم در این فرصت اندک تنها به یک مورد از این موارد اشاره کنم و دیگر موارد باشد تا شعرهای دیگر و سروده های تازه ای که برایمان می فرستند. بحث من در این شعرها بر سر تصویرهای شعری است، با تخیل سر و کار داریم و می خواهیم از این جنبۀ مهم که بسیاری آن را مهمترین خط ممیز شعر و ناشعر می شمارند، صحبت کنیم.
اجازه بدهید برای بحث در این باره یکی از این شعرها را ملاک قرار دهیم و دربارۀ همان شعر حرف بزنیم چرا که این موارد در هر سه شعر حضور دارد و قابل تسری است. در شعر دوم شاعر سعی کرده است از عنصر تخیل استفاده کند و اتفاقاً زیاد هم استفاده کرده است. چند بیتی از شعر را مرور کنیم:
شاعر شعر را اینگونه شروع می کند: زخمه به محراب دل ، دشنه به بم تارها/ نت خط پیشانی قسمت سر دارها. در این بیت اولاً دل به محرابی تشبیه شده است پس ما به دنبال دیگر لوازم این تشبیه هستیم. اما شعر در این مسیر طبیعی ادامه پیدا نکرده است. شاعر از تعبیر زخمه به محراب دل استفاده کرده است که زخمه به عنوان یکی از عناصر و اصطلاحات موسیقی ما را به سمت عناصری از موسیقی می برد که شاعر از دو اصطلاح بم و تار در قالب یک ترکیب «بم تارها» استفاده کرده است اما همچنان مشکل ما با محراب و دل سرجای خودش هست. در مصرع دوم شاعر از این دو فضای درهم تنیده خارج می شود و به به سردارها و نت خط پیشانی آنها می پردازد. باز در بیت بعدی شاعر وارد فضای دیگر می شود و به مجموعه تصویرهایی از دنیای پرندگان وارد می شود و این ورود او با موضع گیری هم همراه است، کرکسیان نامه بر و لاف دروغین حق که بر سر منقارهاست. ربط میان نقاب، نامه بر بودن و لاف دروغین زدن البته چندان روشن نیست. باز در بیت بعدی ابهام های تازه ای وارد شعر می شود بادیه خشک است اما از حسد، افق قهر است، چشمه از کف کفتارها خونی چکان ( احتمالاً همان خونچکان) است. شعر با همین ریتم تند ادامه پیدا می کند و شاعر پی در پی تصویرهایی متعدد از حوزه های مختلف وارد شعر می کند اما به خواننده فرصتی نمی دهد که میان این تصویرهای پراکنده و پی در پی ربط و انسجامی پیدا کند. البته اگر ربط و انسجامی باشد. گاه البته تصویرها در شیوۀ بیان هم دچار مشکلند و به مشکلات مخاطب در فهم شعر می افزایند. مثلاً خواننده نمی فهمد که نبض تپش یعنی چه؟ خالی بودن نبض تپش از گام خداوندگارها یعنی چه؟ کاسۀ مهری چیست و نسبت میان نقطۀ رمز اذان و شیر که در آن لامکان (کدام لامکان) حضور دارد، چیست؟ تزاحم تصویرهای شعر که همگی تصویرهای ذهنی و بدون ما به ازای بیرونی هستند باعث می شود که خواننده پس از صرف انرژی بسیار در خواندن شعر سرانجام دقیقاً نفهمد شاعر چه گفته است و یا چه قرار بوده بگوید. این ایراد مهم باعث شده است دست خواننده از دامن شعر کوتاه شود و برای رفع این ایراد لازم است شاعر در سروده هایش به تصویرسازی خود اجازۀ بسط و گسترش و تبدیل شدن به مجموعه ای از تصویرهای روشن و قابل لمس بدهد.

منتقد : آرش شفاعی

شاعر، منتقد و روزنامه نگار. متولد 1354 در مشهد، دانشجوی دکترای علوم ارتباطات اجتماعی و دبیر سرویس فرهنگ و هنر روزنامه قدس.



دیدگاه ها - ۰

برای ارسال نظر وارد پایگاه شوید.