صورت‌های نابه‌جا




شاعر : سعید علی زاده


زیباترین لبخند دنیا را به لب داری
از عشق و مهر و دوستی جانا تو سرشاری

زیباترین از هر چه در دنیا از آنِ توست
عشقت بوَد زیباترین نوعِ گرفتاری

اخمت اگر چه خانه را ویران کند بر سر
اما قشنگ است از برایم اخمِ تو ، آری

گاهی به شِکوه وا کنی لب را و می ترسم
با شکوه هایت قلب عاشق را بیازاری

اما نه ، گویی شکو ه هایت نیز زیبایند
حتی دمی که قلبِ زارم را می آزاری

صدها امان از لحظه های شادی ات وقتی
بر آن لبانت صد گُلِ لبخند می کاری

دنیا برایم می شود همچون بهشت انگار
آری بهشت من تویی در خواب و بیداری

من لحظه لحظه با خیالِ روت درگیرم
هر دم کنم یاد از تو خوبم گر که بگذاری

نقش قشنگِ روی چون ماهت به دل حک شد
مانند نقش ظرف های عهدِ قاجاری

ابرو کمان ، چشمِ سیه ، پیراهن گلدار
یکدانه ای و نیست دیگر بر تو تکراری

از عمقِ جانم دوستت دارم خدا داند
هر چند گاهی ای عزیزِ من ستمکاری

می ریزم این دنیا به پایت گر چه باشد سخت
یک بار اگر گویی که من را دوست می داری

سعید علی زاده
نقد این شعر از : حسین جلال‌پور
حسین جلال‌پور:
زبان ابزاری است برای ایجاد ارتباط. در طول زمان هم بسیاری از وجوه خود را از دست می‌دهد یا تازه می‌کند یا بنا به دلایلی خودش آن‌ها را حذف می‌کند. بسیاری از واژه‌ها را هم بدون آن‌که حذف کند صیقل می‌دهد و تازه می‌کند. یکی از دلایلی که ما در درست خواندنِ آثار گذشتگان و گاه فهم آن‌ها دچار مشکل می‌شویم همین است، البته همان‌طور که گفتیم فقط یکی از دلایل. چرا گاهی پیش می‌آید که ما در فهم و درک بیتی از یکی از شاعران قرون گذشته دچار مشکل و دردسر می‌شویم؟ چون عناصری در بیت هست که از گذشته به اکنونِ زبان ما نرسیده‌اند و ارتباط زبانیِ ما با آن‌ها قطع شده است، همین هم باعث قطع‌ارتباط ما با متن می‌شود.
دلایل این حذف و اضافه‌ها بماند برای فرصتی دیگر ولی دلیلِ بزرگِ زنده ماندن و ادامه‌ی حیات زبان همین تازه شدن و حذف و صیقل‌خوردن‌ها است. شعر هنری است که در زبان و به‌وسیله‌ی زبان اتفاق می‌افتد. زبان باید سالم باشد؛ هم در سطح واژگان و هم در نحو، اگر اتفاقی غیر از این بیفتد متن در ارتباطش با مخاطب گرفتار دست‌انداز و مشکل می‌شود. حتّی اگر مخاطب تمامِ معنی‌ها و پیام‌های موجود در شعر را هم فهمید در نهایت با آن احساس صمیمیت نخواهد کرد. واژه‌هایی که از زبان حذف شده‌اند، یا گویش‌وران آن‌ها را کنار گذاشته‌اند، واژه‌هایی بیمار یا مرده‌ بوده‌اند، با استفاده از این واژه‌ها به نوعی بیماری را وارد زبان‌مان می‌کنیم.
بعد از این مقدمه، از همین منظر نگاهی می‌اندازیم به فرسته‌های آقای سعید علی‌زاده:
امروز تقریباً نوع منادا ساختن از اسم در زبان فارسی با آوردن «الف» در پایان آن از بین رفته است، این را البته هنوز در واژه‌ی «خدایا»می‌بینیم اما مثلاً ما نمی‌گوییم «حسنا این چه کاری بود!». «جانا» در مصراع دوم این شعر از همین نوع است. این البته سوای مخاطب قرار دادن معشوق با کلمه‌ی «جان» است که خودش مشکلی مضاعف برای زبان شعر است. «بُوٙد» هم واژه‌ی دیگری است از این دست؛ «عشقت بُوٙد زیباترین نوع گرفتاری» در واقع شکل امروزی این جمله این است: «عشقت زیباترین نوع گرفتاری است». «از برایم» از آن صورت‌های صیقل‌خورده و کوتاه‌شده‌ی زبان است که «از» را از دست داده و تبدیل شده است به «برایم» به‌تنهایی. «بهر» به معنی سهم و قسمت هم همین‌طور. «بر» به معنی سینه و آغوش از بین رفته و نیز «دمی»، «هردم»، و... این واژه‌ها با در کنار هم قرار گرفتن شعر را به سمت‌وسویی غیرطبیعی و غیرصمیمی برده است.
شاعر در نحوه‌ی بیان فعل‌ها هم همین رویه‌ را پیش گرفته است. مثلاً بیت چهارم را ببینیم: «گاهی به شکوه وا کنی لب را و می‌ترسم». در این بیت همان‌طور که «می‌ترسم» «می» گرفته است «کنی» در «وا کنی» هم به آن محتاج است. «دهم» در شعر دیگری از شاعر هم همین وضعیت را دارد و لازم است «می‌دهم» شود.

اشکال از نوع دیگر:
می‌توانیم بگوییم «لبانت» با «ت» معرفه شده است و دیگر احتیاجی به «آن» ندارد. حذف بی‌مورد «را» مفعولی در مصراع اولِ بیت آخر هم از سهل‌انگاری‌های دیگر شاعر است.
در شعر دیگر و در مصراع اولِ آن حرف اضافه‌ی «در» بی‌جهت از کلام حذف شده است. در مصراعی دیگر هم «سوگند بر دین و ایمان» آمده که صورت درست آن «سوگند به» است.
گفتنی‌ست در مصراع «نقش قشنگ روی چون ماهت» «روی ماه» خودش به اندازه‌ی کافی تشبیهِ دستمالی‌شده‌ای هست که شاعر احتیاجی به آوردنِ وجه‌شبهِ آن نداشته باشد. آوردنِ وجه‌شبه زمانی به‌کار می‌آید که یک کشف تازه در تشبیهی کهنه پیدا کرده باشیم.
شکستن واژه‌ها و درآوردن آن‌ها از صورت و اندام طبیعی‌شان ایراد دیگری است که می‌توان بر این شعرها گرفت؛ «ز» به‌جای «از»، «کز» به جای «از» از این نمونه‌هایند.

منتقد : حسین جلال‌پور

متولد ۱۳۵۵ در گناوه شاعر



دیدگاه ها - ۰

برای ارسال نظر وارد پایگاه شوید.