توصیفِ ظاهری و معنوی




عنوان مجموعه اشعار : به محضر امام زمان عزیز
شاعر : عباس رفیع زاده بروجنی


عنوان شعر اول : امام عزیز

ای نگاهت ابری احساس ها
خال رویت سوژه ی عکاس ها

تا نسیم از لای موهایت گذشت
دلبری میکرد عطر یاس ها

مرد و زن از هر نژاد و مذهبی
مهر تو در قلب عام و خاص ها

دور از ما حیله خناس ها
دور از گلهای باغت داس ها

تو به ما نزدیک و ما دور از توایم
دلخورم از سستی مقیاس ها

ماه من! در جستجویت گم شدند
قعر اقیانوس ها غواص ها

از تو چیزی نزد ما جامانده است
ای غمت در سینه ی عباس ها

عنوان شعر دوم : ۰
۰

عنوان شعر سوم : ۰
۰
نقد این شعر از : مریم جعفری آذرمانی
شاعر دو بیت را از شعر حذف کرده است، اما در بخش پیام برای منتقد، ذکر کرده، در این مورد باید گفت بله حذفِ آن دو بیت، به نفع این شعر است و مهمترین دلیلش این که توصیفِ چهره و ظاهر بیشتر با معشوقی مادی و عرفی تناسب دارد و چندان مناسب با شخصیتِ ممدوحِ این شعر نیست و بهتر است از مفاهیمی معنوی‌تر استفاده شود. حالا به خودِ این شعر می‌پردازیم:
در بیتِ اول هم، باز همان گونه توصیف آمده که درباره معشوقی عادی و عرفی می‌آید و متناسب با طرفِ خطابِ این شعر نیست، شاید مصرعِ اول «ای نگاهت ابری احساس ها» تا حدی مناسب باشد چون با وجودِ توصیفِ ظاهر، معنویتی هم در معنای ضمنی‌اش دارد، اما مصرعِ بعد، «خال رویت سوژه ی عکاس ها» اصلا این تناسب را ندارد، به ویژه که سوژه‌ی عکاس‌ها بودن، وصفِ چندان خوشایندی هم نیست. در بیتِ بعد، «تا نسیم از لای موهایت گذشت/ دلبری میکرد عطر یاس ها» درست است که «یاس» اشاره به اصل و نسبِ ممدوح دارد اما توصیفِ عمدۀ بیت، باز هم به دلایل قبلی، خیلی مناسب نیست.
در سه بیتِ بعدی، «مرد و زن از هر نژاد و مذهبی/ مهر تو در قلب عام و خاص ها// دور از ما حیله خناس ها/ دور از گلهای باغت داس ها// تو به ما نزدیک و ما دور از توایم/ دلخورم از سستی مقیاس ها» توصیفات معنوی‌اند و همین شیوه برای چنین شعرهایی بهتر است.
در بیتِ بعد، «ماه من! در جستجویت گم شدند/ قعر اقیانوس ها غواص ها» اگرچه «ماه من» از جنسِ همان توصیفاتِ ظاهر است، اما هم به دلیلِ معنای کلیِ بیت که جستجویی معنوی را القا می‌کند و هم به دلیلِ این که «ماه» علاوه بر معنای عادی‌اش، به حجمی از معناهای مختلف اشاره می‌کند (مثلاً اهمیتِ ماه در اسلام یا پیشینۀ عظیمِ تشبیه و استعارۀ آن در طول تاریخ ادبیات...)، از جهتِ معنوی، با ممدوح شعر متناسب است. اما نکتۀ اصلی این بیت، خودِ تکراری بودن توصیفِ محبوب به ماه است، و یک نکتۀ دیگر این که سوال پیش می‌آید که چرا در جستجوی ماه در قعر اقیانوس‌ها باید رفت، البته شاید توجیهی شاعرانه برای آن باشد، چون در ساحت شعر، می‌شود مسائلِ به ظاهر متناقض را آورد.
قافیه‌های غواص و خاص در شعری که قافیه‌های دیگرش با سین تمام می‌شوند و تعدادشان در این شعر بیشتر است، از نظر بعضی صاحبنظران ایراد است، اما به نظر نگارنده چندان مشکلی ندارد هرچند به جای دو بار، بهتر بود فقط یک مورد باشد.
در بیتِ آخر، «از تو چیزی نزد ما جامانده است/ ای غمت در سینه ی عباس ها» اگر منظور این است که عباس‌ها همان «ما» هستیم یا کسانی در بین ما هستند که این‌گونه‌اند (که یکی از آن‌ها خودِ شاعر است که نامش عباس است و از این جهت استفادۀ شاعرانه‌ای است)، چندان منطقی به نظر نمی‌رسد و این کمی غیرمنطقی بودن به دلیلِ حوزۀ معناییِ این شعر است، یعنی عباس‌ها ارجاع به یکی از افراد خاندان ممدوح دارد و قاعدتاً باید او هم مثلِ ممدوح در ساحتِ خود به شکلی ویژه ارجاع داده شود نه به صورت جمع (این نکته بهتر است باز مورد بررسی قرار گیرد شاید نظرِ شاعر متفاوت باشد و توجیهی منطقی و شعری برای آن باشد و یا به هر حال بعضی دوستان نظرِ دیگری داشته باشند، در واقع نکتۀ مذکور نیاز به بحث دارد و منظور، حکم کلی در نفی یا تأیید آن نیست). فارغ از این‌ها، دو مصرع اگرچه ارتباطی دارند اما این ارتباط دقیق نیست.

منتقد : مریم جعفری آذرمانی

مریم جعفری آذرمانی، پنجم آذرماه سال ۱۳۵۶ در تهران متولد شد. از سال ۱۳۷۵ فعالیت ادبی خود را آغاز کرد. اولین مجموعه شعرش در سال ۱۳۸۵، ده سال پس از آغاز فعالیت ادبی‌اش منتشر شد. از این شاعر تا امروز، کتابهای متعددی منتشر شده است. از دیگر فعالیتهای او ...



دیدگاه ها - ۰

برای ارسال نظر وارد پایگاه شوید.