ظرف كهن، حرف تازه




عنوان مجموعه اشعار : رباعیات
شاعر : مرتضی برخورداری


عنوان شعر اول : کرمانی

ای برده به یغما همه جان و دل و دینم
از چشم تو باید غزلی ناب بچینم
مال دگرانی و من از دوره قاجار
کرمانیم و چشم ندارم که ببینم


عنوان شعر دوم : پیری


با جور زمانه گرم تغییر شدی
در بند دسیسه های تقدیر شدی
با دیدن تو به خویشتن لرزیدم
ای عشق عجب شکسته و پیر شدی


عنوان شعر سوم : شیخ صنعان

با آمدنت کافر ایمان شده ام
بازیچه ی گیسوی پریشان شده ام
نفرین به تو ای عشق که این بار دگر
عطار شدی و شیخ صنعان شده ام
نقد این شعر از : انسیه موسویان
دوست گرانقدر آقاي مرتضي برخورداري خوشحالم كه سه شعر براي پايگاه نقد فرستاده ايد. شعرهايي كه نشان از قريحه و علاقه ي شما دارد. حتماً مي دانيد كه شعر اول شما « دو بيت» است اما « دوبيتي» نيست؛ «رباعي» هم نيست؛ دو بيتي و رباعي كه از قالب هاي معروف شعر ديروز و امروز هستند، علاوه بر شرطي كه در مورد تعداد ابيات دارند، به لحاظ وزني هم قاعده ي خاص خود را دارند. وزن دو بيتي « مفاعيلن مفاعيلن فعولن» است و مشهورترين وزن رباعي « لاحول ولا قوه الا بالله» است. در شعر شما مي خوانيم:
اي برده به يغما همه جان و دل و دينم...
كه وزن آن از اين قرار است:
مفعول مفاعيل مفاعيل فعولن
با توجه به مضمون تغزلي آن به نظر مي رسد اين دو بيت مي تواند ابيات آغازين يك غزل باشد. پيشنهاد مي كنم دست به كار شويد و اين غزل را كامل كنيد. ضمناً توجه شما به ارتباط هاي چندگانه ميان واژه ها و استفاده ي بجا و مناسب از صنعت تلميح و ايهام در اين شعر قابل تحسين است. به ويژه در اين بيت:
مال دگرانی و من از دوره قاجار
کرمانیم و چشم ندارم که ببینم
اما دو شعر ديگر شما، هر دو در قالب رباعي سروده شده اند. رباعي از آن قالب هاي كهن شعر فارسي ست كه شاعران امروز هم نسبت به آن علاقه و اقبال نشان داده اند. مي دانيد كه قالب تنها يك ظرف است و خود ظرف به تنهايي مهم نيست بلكه آن چه اهميت دارد اين است كه در اين ظرف چه چيزي مي ريزيم. شاعر امروز چون در اين روزگار زندگي مي كند طبيعي ست كه بايد بكوشد به زبان عصر خود سخن بگويد تا شعرش براي مردم اين روزگار دلچسب باشد و در ذهنشان ماندگار شود. براي روشن تر شدن بحث خوب است با مثال پيش برويم:
من هیچ ندانم که مرا آنکه سرشت
از اهل بهشت کرد یا دوزخ زشت
جامی و بتی و بربطی بر لب کشت
این هر سه مرا نقد و ترا نسیه بهشت
اين رباعي سروده ي خيام است كه در قرن پنجم هجري مي زيست. يعني چندين قرن پيش از ما. طبيعي ست كه جمله بندي رباعي او و واژگان به كار رفته در آن متعلق به همان زمان است. حالا اين دو رباعي را بخوانيد:

خوش خط و تمیز و شیک، عاشق شده است
افتاده به جیک جیک، عاشق شده است
یک قلب کشیده است و تیری در آن
خودکار سیاه بیک، عاشق شده است
***
بیچاره تر از عالم و آدم هستیم
ماتم زده ای مثل محرم هستیم
نه گندمی و نه یار گندم گونی
ما هم دلمان خوش است آدم هستیم

رباعي اول سروده ي جليل صفربيگي و دومي سروده ي بيژن ارژن است. هر دو از شاعران معاصر همروزگار ما هستند. مي بينيد كه زبان شعر آن ها همين زبان و واژگاني است كه ما امروز با آن حرف مي زنيم. برگرفته از محيط زندگي و دنياي امروز ما و قابل لمس و ادراك براي ما.
حالا بر مي گرديم به رباعي هاي شما. اگر كسي سراينده ي آن ها را نشناسد و نداند كه مرتضي برخورداري 41 ساله از كرمان است، ممكن است گمان كند اين شعرها متعلق به چند قرن گذشته است. چون هيچ نشانه اي از زندگي و دنياي امروز در آن ديده نمي شود.
نكته ي بعد درباره ي رباعي دوم شماست؛ در اين شعر شما عشق را مورد خطاب قرار داده ايد كه از وقتي آمده كافرِ ايمان شده ايد و ... در مصراع آخر گفته ايد:
عطار شدی و شیخ صنعان شده ام
قطعاً آگاهيد كه شيخ صنعان يكي از حكايت هاي عطار است كه در آن به شرح عشق ديوانه وار شيخ صنعان با يك دختر ترسا پرداخته است. عشقي كه زندگي و ايمان شيخ را به باد مي دهد و ... به نظر مي رسد شما هم قصد داشته ايد از اين تقابل سخن بگوييد و «عطار» و « شيخ صنعان» را در مقابل هم قرار داده ايد. در حاليكه رابطه ي اين دو تقابل نيست. عطار راوي و حكايتگر داستان شيخ صنعان است. درست اين بود كه دختر ترسا و شيخ صنعان در اين مصراع مقابل هم قرار مي گرفتند.
دوست عزيز پيشنهاد مي كنم شعر شاعران معاصر را بيشتر بخوانيد. از شما به خاطر سعه ي صدر و روحيه ي زيباي نقد پذيري سپاسگزارم. منتظر سروده هاي تازه تر شما هستيم.

منتقد : انسیه موسویان

متولد اول مرداد 1355 در مشهد كارشناس زبان و ادبيات فارسي از دانشگاه فردوسي مشهد كارشناس ارشد زبان و ادبيات فارسي از دانشگاه علامه طباطبائي شاغل در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان با سمت کارشناس مسئول ادبیات کودکان و نوجوانان از سال 1374 تا کنون



دیدگاه ها - ۲
انسیه موسویان » 2 روز پیش
منتقد شعر
سپاس از لطف شما. بزرگواريد.
مرتضی برخورداری » 10 روز پیش
باعرض سلام و ارادت خدمت استاد موسویان، ممنون از رهنمودهای ارزشمند شما،حتما از نکات ذکر شده استفاده خواهم برد.تشکر که وقت گذاشتید

برای ارسال نظر وارد پایگاه شوید.