از جان و دل




عنوان مجموعه اشعار : ___
شاعر : ابوالفضل محمدی


عنوان شعر اول : __
شعر هایم با نگاه روشنت
می تراود تا زمان مرگ من
دوست دارم پر شود از نام تو
ذره ذره دفتر صد برگ من

عنوان شعر دوم : ____
تو غرق خود هستی و من،سرگرم مو و شانه ات
قدری بیا و راه رو،در جای جای قلب من
هر روز بالا می روی،از پله های خانه ات
کی می شود بالا روی،از پله های قلب من؟

عنوان شعر سوم : ___

یک چهارم زیبایی ات در مهمانی جا مانده
یک چهارمش در خیابان
یک چهارمش در دانشگاه

چگونه با تو باشم
تنها با همین یک چهارم باقی مانده؟
نقد این شعر از : ابراهیم اسماعیلی اراضی
آقاي ابوالفضل محمدي عزيز! فكر مي‌كنم اين چهارمين نوبت است كه در پايگاه نقد شعر، درباره‌ي سروده‌هاي شما مي‌نويسم و قاعدتا نكاتي در نوبت‌هاي قبل گفته‌ام كه اين بار هم مي‌شود روي آنها انگشت گذاشت و بررسي‌شان كرد كه آيا اگر كاستي و لغزش بوده‌اند، برطرف يا كمرنگ شده‌اند يا خير و اگر استعداد و ظرفيت بوده‌اند، تثبيت شده‌اند و رنگ بيشتري به خود گرفته‌اند يا نه؛ اما ترجيحا سعي مي‌كنم به مواردي ديگر هم اشاره كنم؛ با اين توضيح بديهي كه هر چه پيش‌تر مي‌رويم، از شما به نسبت سابقه‌تان انتظار بيشتري وجود خواهد داشت و قاعدتا اگر نقد و نظري باشد، جدي‌تر و سختگيرانه‌تر خواهد بود.
موضوع مهمي كه بيش از همه مي‌خواهم درباره‌ي آن صحبت كنم، انگيز‌ه‌ي سرودن است؛ جرقه‌اي كه در ذهن ما زده مي‌شود اما معمولا ناشي از عوامل بيروني‌ست؛ يعني اينكه تا وقتي يك محرك انساني يا غيرانساني، عواطف و ـ در مواردي ـ انديشه‌ي ما را تحريك نكند، اساسا موضوعي براي نوشتن وجود نخواهد داشت كه حالا چگونه‌نوشتن و پردازش‌اش مهم باشد؛ مگر اينكه خود ما به شكل كاملا آگاهانه تصميم بگيريم چيزي بسراييم كه قطعا نتيجه‌ي چنان سرودني، ربطي به شعر نخواهد داشت؛ يا نظم است يا بيانيه، يا قطعه ادبي و... كه هيچ‌كدام منظور شاعر نيست.
در سه سروده‌ي شما كه در اين نوبت با آنها مواجه هستيم، يا اين انگيزه وجود نداشته و ماجراي سرودن به شكل آگاهانه و با تصميم قبلي آغاز شده يا اينكه انگيزه‌ي موجود، به قدر كافي جاندار و فراگير نبوده كه بتواند منجر به خلق يك اثر كامل شود و يا اينكه انگيزه، كافي و جاندار و فراگير بوده اما در بازخواني و اجرا، ناتمام مانده است. اينكه براي آغاز و پيش‌رفتن هر شعر چه انگيزه‌هايي لازم است، تعريف‌شدني نيست؛ حتي ميزان مشخصي هم نمي‌توان براي آن تعيين كرد؛ چه‌بسا همانطور كه يك انگيزه‌ي ايجابي بتواند در موردي موثر باشد، يك انگيزه‌ي سلبي هم در همان مورد، وجود داشته باشد و تاثير بگذارد؛ پس قبل از هر چيز،‌ بايد بتوانيم با خودمان روراست باشيم و از سر تكليف و ماجراجويي و... دست به قلم نوشتن شعر نبريم.
به نظر مي‌رسد در اثر اول، ميزان اين انگيزه كم بوده باشد؛ انگار كه اين دو بيت بخشي از تمرين‌هاي نيمه‌تمام آقاي محمدي بوده است اما حالا كه ما با اين دو بيت به عنوان يك قطعه مستقل طرف هستيم، انتظار داريم كه به عنوان يك متن واحد، كاركردهاي متني تاثيرگذار داشته باشد؛ در حالي كه ندارد. البته ناگفته نماند كه اين دو بيت مي‌توانست در قالب مناسب‌تري هم سروده شود (در يكي از قالب‌هاي چهارمصراعي رباعي يا دوبيتي) و تاثير بيشتري بگذارد؛ با پردازشي كه متناسب با آن قالب‌ها باشد.
سروده‌ي دوم، باز هم چنين كاستي‌اي دارد؛ انگار دو بيت گلايه‌ي ساده‌ي بي‌مقدمه و بدون پايان‌بندي كه در خلأ رها شده‌اند و نه مخاطب را از جا مي‌كنند و به حركت وا‌مي‌دارند و نه او را به سرمنزلي مي‌رسانند.
سروده‌ي سوم اما از جنسي ديگر است و بالاتر از دو سروده‌ي ديگر قرار مي‌گيرد؛ چراكه انگيزه‌ي شسته‌رفته‌تري پشت آن هست كه تا جايي هم خوب پيش مي‌رود اما نهايتا با يك برخورد عجولانه كه ريشه در دخالت مستقيم آگاهي دارد، اين سروده هم به حق خودش نمي‌رسد. پايان‌بندي اين سروده بسيار ضعيف و معمولي‌ست؛ يعني در جايي كه بايد مخاطب را به اوج ببريد، با سطري كاملا بديهي كه هر مخاطبي آن را نگفته مي‌فهمد، به فرودي ناخواسته محدود كرده‌ايد. و اينجاست كه مخاطب هم ديگر از مسير فرامنطق شعري خارج مي‌شود و ياد پرسش‌هاي خودآگاهانه‌اش مي‌افتد و مثلا مي‌پرسد: چرا چهار؟
آقاي محمدي عزيز! قبل از اينكه يك اثر را به پايان برساني، خوب نگاهش كن! قد و بالايش را ببين، عواطفش را بسنج، لحنش را بشنو و خلاصه خوب وراندازش كن؛ بعد دست به كار نوشتنش شو. اين آشنايي با شعر، به مرور حاصل خواهد شد؛ به اين شرط كه به قدر كافي برايش مايه بگذاريم؛ از جان و دل!

منتقد : ابراهیم اسماعیلی اراضی

ابراهیم اسماعیلی اراضی   شاعر، ترانه‌سرا، منتقد ادبی     ابراهیم اسماعیلی‌اراضی زاده‌ی یلدای 1353 اصفهان است. بیشتر بر حوزه‌های غزل، ترانه و آموزش و نقد ادبی متمرکز بوده و سعی کرده از زوایای تازه، به مبانی ساختاری و ماهیتی شعر اصیل ایرانی، ...



دیدگاه ها - ۰

برای ارسال نظر وارد پایگاه شوید.