خسته از كشاكش و پيكار




عنوان مجموعه اشعار : لب مهتابی اندوه
شاعر : محمد راثی


عنوان شعر اول : ۱
چه بیهوده عمرم ورق می خورد
کتابیست در معرض بادها
بر او لکه ای مانده از یاد ها

عنوان شعر دوم : ۲
چاهیست اعتماد که ما با ندیدنش
کور و کبود تجربه کردیم درد را
پیروز شد شغاد به مکر ، این نبرد را

عنوان شعر سوم : ۳
خسته از این کشاکش و پیکار
دوست دارم کبوتری باشم
شاخ زیتون گرفته در منقار!
نقد این شعر از : انسیه موسویان
سه شعر كوتاه در قالب سه گاني يا نوخسرواني از آقاي محمد راثي پيش روي ماست كه تقاضاي نقد سخت گيرانه و بي ملاحظه ي آن ها را داشته اند. از اين شاعر گرانقدر به خاطر سعه ي صدر و انتقاد پذيري شان سپاسگزاريم. البته پيش از اين نيز علاوه بر شعرهاي بلند نيمايي و سپيد، سه گاني هاي ديگري براي پايگاه نقد ارسال كرده بودند كه منتقد ارجمند آقاي عليرضا بازرگان نقد مفصلي بر آن ها نگاشته بودند.
كوتاه سرايي در شعر فارسي، پيشينه اي طولاني دارد. در ادبيات كهن فارسي قالب هايي چون رباعي، دوبيتي، نوخسرواني را داشته ايم و به جز آن « مفردات»، « تك بيت ها» و «شاه بيت ها» نيز اگرچه به عنوان قالب مستقلي شناخته نشده اند، همواره مورد توجه و اقبال بوده اند. در شعر معاصر نيز اقبال و توجه شاعران به قالب هاي كوتاه بسيار بوده است. قالب هايي چون: طرح، طرح واره، هايكو، پيرسكه و سه گاني قالب هايي هستند كه با شتاب زندگي امروز و نيازهاي زمان سازگاري و تطابق دارند. ( اگرچه برخي از آن ها هنوز كاملاً تثبيت نشده اند و جايگاه محكمي ندارند) هر كدام از اين قالب ها داراي ويژگي ها و مولفه هاي ساختاري و محتوايي خاصي هستند و گاهي حتي با مسامحه به جاي يكديگر به كار مي روند و در جاهايي حتي با هم در مي آميزند. به عنوان مثال در برخي موارد آنچه به عنوان طرح، هايكو يا پيرسكه از آن ياد مي شود بسيار به كاريكلماتور يا گزين گويه و جملات قصار شباهت دارد.
اما سه گاني يكي از قالب هاي نسبتاً جديد شعر فارسي است و همان گونه كه از نامش پيداست از سه مصرع یا سه سطر تشکیل می‌شود. سه گاني را مي توان در اوزان گونه گون سرود و شكل هاي مختلف قافيه را در آن رعايت كرد كه عبارتند از: يك-سه / دو-سه / يك-دو-سه / يك-دو اما شكل معمول تر آن همان يك- سه است كه سطرهاي اول و سوم همقافيه اند. برخي نيز سه گاني هاي بي وزن و بي قافيه سروده اند.
شعرهاي آقاي راثي، سه گاني هاي موزوني هستند كه دو شكل قافيه بندي در آن ها به كار رفته است؛ در شعر اول و دوم مصراع هاي دو و سه همقافيه اند و در شعر دوم مصراع يك و سه.
وجود يك اتفاق شاعرانه يا تصوير خيال انگيز، رعايت ايجاز و فشردگي كلام و گاهي نيز غافلگيري در پايان بندي شعر، جزء ويژگي هاي شاخص اين قالب است كه در سروده هاي مورد بحث ما نيز به چشم مي خورد.
تنها نكته اي كه به نظرم درباره ي اين سه شعر بايد گفت بحث زبان و يكدست نبودن آن در كليت شعر است. اين كه آقاي راثي زبان فاخر و كهن را مي پسندد، هيچ ايرادي ندارد. اين دلبستگي در سروده هاي ديگر ايشان نيز مشهود است. اما خوب است هر زباني براي شعر انتخاب مي كنيم بكوشيم در كل شعر، يكدستي و هماهنگي آن را حفظ كنيم.
مثلا در اين شعر:
چاهیست اعتماد که ما با ندیدنش
کور و کبود تجربه کردیم درد را
پیروز شد شغاد به مکر ، این نبرد را
دو سطر نخست نسبتاً امروزي و نزديك به بافت و نحو زبان امروز است. اما ناگهان در سطر سوم مي خوانيم:
پیروز شد شغاد به مکر ، این نبرد را
كه به لحاظ نحوي و واژگاني كاملا كهن است و به اصطلاح توي ذوق مي زند. يا در شعر سوم:
خسته از این کشاکش و پیکار
دوست دارم کبوتری باشم
شاخ زیتون گرفته در منقار!
دو واژه ي « كشاكش و پيكار» كاملاً در فضايي متفاوت از حال و هواي زبان دو سطر بعدي ست. تنها شعر اول است كه به لحاظ زباني يكدست به نظر مي رسد.
به جز نكته اي كه ذكر شد، من نقد بي ملاحظه و سختگيرانه ي ديگري نسبت به اين شعرها ندارم و به نظرم سروده هاي خوب و قابل قبولي هستند.
ضمنا ًمطالعه ي كتاب «مباني سه گاني/1391» و «بوطيقاي سه گاني/ 1393) هر دو از «عليرضا فولادي» را به دوست عزيزمان توصيه مي كنم( چنانچه تا به حال مطالعه نكرده اند) در اين دو كتاب، مولف به شرح ويژگي هاي ساختاري و محتوايي اين قالب و اصول و قواعد آن پرداخته است. جز اين دو منبع پژوهشي معتبر ديگري در زمينه ي سه گاني سراغ ندارم.

منتقد : انسیه موسویان

متولد اول مرداد 1355 در مشهد كارشناس زبان و ادبيات فارسي از دانشگاه فردوسي مشهد كارشناس ارشد زبان و ادبيات فارسي از دانشگاه علامه طباطبائي شاغل در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان با سمت کارشناس مسئول ادبیات کودکان و نوجوانان از سال 1374 تا کنون



دیدگاه ها - ۵
انسیه موسویان » 19 روز پیش
منتقد شعر
درود بر شما. از دقت و توجهتان سپاسگزارم. لطف مي كنيد.
کامران آرشید » 20 روز پیش
دقیقا همان کتاب (سه کتاب)صفحه 270
محمد راثی » 20 روز پیش
سلام و عرض ادب خدمت جناب آرشید. همانطور که فرمودید در کتاب دوزخ اما سرد که به همراه دو مجموعه دیگر اخوان در یک جلد چاپ شده بود بطور مبسوطی در مورد نوخسروانی توضیح داده شده لود و چند نمونه نیز خود شاعر سروده بود.
انسیه موسویان » 17 روز پیش
منتقد شعر
سپاسگزارم.
کامران آرشید » 21 روز پیش
با دورود فراوان، سپاس از شاعر و منتقد گرامی.بحث مفصلی در خصوص اشعار خسروانی و نوخسروانی توسط اخوان بزرگ (فکر می کنم در سه کتاب ایشان ،دقیقا مطمئن نیستم. با جستجو در کتابهایم، مرجع را به طور دقیق معرفی خواهم کرد.)وجود دارد که می تواند مورد استفاده قرار گیرد.

برای ارسال نظر وارد پایگاه شوید.