مجالي براي كشف و لذت مخاطب




عنوان مجموعه اشعار : عطر لیمو
شاعر : علیرضا وطن پرست


عنوان شعر اول : سازه ی خراب

قلب زمین شکسته به سامان نمی زند
بر ناله های مزرعه باران نمی زند

می ریزد عاشق از در و دیوار و پنجره
اما کسی به کوه و بیابان نمی زند

پیچیده است نسخه ی ما را به راه راست
آنکس که قید شهرت و عنوان نمی زند

حتی برای موعظه شیخ هوا شناس
آن حرف های مفت خود ارزان نمی زند

صد اختلاس می شود اما به مصلحت
قاضی به عمق مسئله دامان نمی زند

این شکل نا منظم و این سازه ی خراب
هیچش شباهتی به شبستان نمی زند

ای اتفاق خوب نیفتاده ام بیا...
نبض زمان بدون تو میزان نمی زند




عنوان شعر دوم : آزادی
هر درختی که خواست بنشیند ، نیمکت شد

و هر کدامشان که خواست برخیزد ، هیزم

زندگی با پایبندی برقرار

و آزادی با حکم تبر جاریست

عنوان شعر سوم : ریا

تمام لذت ما را ز پیش و پس بزنند
جماعتی که به خلوت ،نفس نفس بزنند

به گوش مردم دنیا ،به داغ پیشانی
نماز خفته خود را به صد جرس بزنند

جواب پرسش نسلی اگر ندانستند
به روی وسعت اندیشه اش ،قفس بزنند

به لطف طبع لطیفی درون خطبه ی خود
مثال مردم ما را به خار و خس بزنند

به شیخ و مفتی و زاهد گلایه جایز نیست
اگر به یمن هوایی ،دم از هوس بزنند

به مصلحت نبود معده های اربابان
هر آنچه خورده از این سفره خانه پس بزنند

دوباره قامت سبزش ،شکوفه خواهد داد
اگر به تیغ عداوت ،تنی هرس بزنند
نقد این شعر از : انسیه موسویان
از آقاي وطن پرست سه شعر پيش رو داريم. ابتدا بايد بگويم به خاطر مشكلي كه براي گوشي ايشان رخ داده و باعث حذف سوابق شعرها و نقدها شده، متاسفم و اميدوارم بتوانند آن مطالب را بازيابي كنند.
سه شعر ارسالي، دو شعر در قالب غزل و يك شعر نيز سپيد است. از غزل ها مي توان به خوبي فهميد كه ايشان شناخت نسبتاً خوبي از قالب غزل دارند. اما به نظر مي رسد در هر دو غزل، رديف انتخابي باعث بروز مشكلاتي شده است. رديف در شعر اول «نمي زند» است. اين رديف در برخي بيت ها به خوبي جواب داده و خوش نشسته است كه بهترين نمونه اش هم اين بيت است:
می ریزد عاشق از در و دیوار و پنجره
اما کسی به کوه و بیابان نمی زند
اما در برخي بيت ها شاعر مجبور شده تركيب ها و واژه هايي را با « نمي زند» جور كند كه هيچ تناسبي با هم ندارند؛

صد اختلاس می شود اما به مصلحت
قاضی به عمق مسئله دامان نمی زند
اگرچه فعل « دامن زدن» به چيزي، به تنهايي درست است اما اين فعل در كنار « عمق مسأله» معناي درستي را القاء نمي كند. چرا كه معمولاً نمي گوييم: به عمق مساله دامن زدم/ معمولا به عمق مساله يا « اشاره مي شود» يا « پي مي برند»
در اين بيت نيز:

این شکل نا منظم و این سازه ی خراب
هیچش شباهتی به شبستان نمی زند
جدا از به هم ريختگي نحوي جمله و ارتباط كم جان معنايي ميان اين بيت و كليت غزل، بايد گفت كه فعل يا تركيبي با عنوان « شباهت به چيزي زدن» نداريم. معمولاً گفته مي شود « شباهت به چيزي داشتن» نه « زدن» !‌
در بيت زير هم حذف حرف نشانه ي مفعولي « را» در مصراع دوم كه گويا به ضرورت وزن حذف شده، سبب افت زبان شعر شده است:

حتی برای موعظه شیخ هوا شناس
آن حرف های مفت خود ارزان نمی زند
در غزل دوم نيز كمابيش مشكل رديف و نارسايي معنايي وجود دارد. به عنوان مثال در اين بيت:
به گوش مردم دنیا ،به داغ پیشانی
نماز خفته خود را به صد جرس بزنند
از عبارت « نماز خفته ي خود را به صد جرس زدن» معناي روشن و دقيقي دريافت نمي شود. آيا منظور شاعر اين بوده كه « نماز خود را با صداي جرس اعلام مي كنند» ؟ يا به قول معروف در بوق و كرنا مي كنند؟ ( كنايه از تظاهر) مشخص نيست.

و يا در اين بيت:
دوباره قامت سبزش ،شکوفه خواهد داد
اگر به تیغ عداوت ،تنی هرس بزنند
مصراع دوم به لحاظ معنايي نارسا و مبهم است. « تني» مفرد است و « تني هرس بزنند» به لحاظ معنا دچار مشكل و نارسايي است.
شعر دوم كه در قالب سپيد است، شروع شاعرانه و خيال انگيزي دارد:

هر درختی که خواست بنشیند ، نیمکت شد

و هر کدامشان که خواست برخیزد ، هیزم...
اما ادامه و پايان بندي شعر كه بيان نتيجه گيري و پيام مستقيم از زبان شاعر است، زيبايي دو سطر نخست را هم گرفته و شعر را به گزين گويه شبيه كرده است. اي كاش اين نتيجه گيري و پيام به شكل هنرمندانه تر و غيرمستقيم تر بيان مي شد و شاعر، مجالي هم براي كشف و لذت مخاطب باقي مي گذاشت.
آقاي وطن پرست استعداد خوبي به ويژه در غزل سرايي دارد و اگر با دقت و مطالعه ي بيشتر، به دقائق و ظرافت هاي اين قالب هم بيشتر توجه كند، در آينده غزل هاي بسيار زيباتري از ايشان خواهيم خواند.

منتقد : انسیه موسویان

متولد اول مرداد 1355 در مشهد كارشناس زبان و ادبيات فارسي از دانشگاه فردوسي مشهد كارشناس ارشد زبان و ادبيات فارسي از دانشگاه علامه طباطبائي شاغل در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان با سمت کارشناس مسئول ادبیات کودکان و نوجوانان از سال 1374 تا کنون



دیدگاه ها - ۱
علیرضا وطن پرست » شنبه 21 مهر 1397
سلام و سپاس از نقد خوب استاد عزیز سرکار خانم انسیه موسویان هربار که نقدی از اشعار خود و دوستان را میخوانم نکات بیشماری می آموزم ،صمیمانه از تمام عوامل پایگاه نقد شعر تشکر می کنم

برای ارسال نظر وارد پایگاه شوید.