ايجاز و غافلگيري




عنوان مجموعه اشعار : یکصد شعر عاشقانه برای بانو
شاعر : احمد ایوبی


عنوان شعر اول : آمد ند و رفتند
آمدند ورفتند
هیچ چیز جابجا نشد
تو پلک زدی
یک چیز کوچک جابجا شد
دلم

عنوان شعر دوم : دو


وقتی به سرخی چشمان کبوتران می نگرم
می فهمم که تو رفته ای
عنوان شعر سوم : سه
سه
نقد این شعر از : انسیه موسویان
ابتدا از آقاي ايوبي، شاعر گرانقدر به خاطر نقد پذيري شان و درخواستشان براي نقد بي رحمانه تشكر مي كنيم. شعرهاي گذشته ي آقاي ايوبي را كه مي خوانيم، وجه مشترك اغلبشان، طولاني بودن آن هاست؛ بحث در اين باره كه آيا اطناب هاي آن شعرها اشكال محسوب مي شود يا از نوع هنري ست مجالي ديگر مي طلبد. آنچه قابل توجه است اين است كه ايشان بعد از چندين شعر مفصل و طولاني، دو شعر بسيار كوتاه فرستاده اند.
كوتاه سرايي در شعر فارسي، پيشينه اي طولاني دارد. در ادبيات كهن قالب هايي چون رباعي، دوبيتي، نوخسرواني را داشته ايم و به جز آن « مفردات»، « تك بيت ها» و «شاه بيت ها» نيز اگرچه به عنوان قالب مستقلي شناخته نشده اند، همواره مورد توجه و اقبال بوده اند.
اين روزها به دليل گسترش تكنولوژي، توجه و اقبال گسترده اي به كوتاه نويسي شده، قالب هايي چون: طرح، طرح واره، هايكو، پيرسكه و سه گاني قالب هايي هستند كه با شتاب زندگي امروز و نيازهاي زمان سازگاري و تطابق دارند. هر كدام از اين قالب ها داراي ويژگي ها و مولفه هاي ساختاري و محتوايي خاصي هستند كه به دليل مكتوب نبودن قواعد و اصول، نزديك بودن مرز ميان آن ها و نيز به سبب ناآگاهي و كم دانشي برخي از شاعران گاهي به اشتباه به جاي يكديگر به كار مي روند و در جاهايي حتي با هم در مي آميزند. به عنوان مثال در برخي موارد آنچه به عنوان طرح، هايكو يا پيرسكه از آن ياد مي شود بسيار به كاريكلماتور يا گزين گويه و جملات قصار شباهت دارد.
به هر روي، مهمترين ويژگي همه ي اين كوتاه سروده ها، همان گونه كه پيداست- ايجاز و كوتاهي آن هاست.
يكی از لوازم شعر، ايجاز است. ايجاز يعنی بيان مفاهيم بسيار، در كلمات كم. به تعبير ديگر گنجاندن بحر، در كوزه. و البته خوب است به اين نكته توجه كنيم كه ايجاز لزوماً به معناي كوتاه بودن شعر نيست؛ ممكن است يك شعر چند صفحه اي ، موجز باشد و هيچ بخش زايدي نداشته باشد، ممكن است يك شعر 5 سطري، دو سطر زايد داشته باشد پس نمي توان به آن گفت : موجز!
از سوي ديگر، ضربه و كوبش و غافلگيري در پايان نيز از ديگر ويژگي هاي اين نوسروده هاي كوتاه است.
حالا بر مي گرديم به شعرهاي دوستمان:
آمدند ورفتند
هیچ چیز جابجا نشد
تو پلک زدی
یک چیز کوچک جابجا شد
دلم

***

وقتی به سرخی چشمان کبوتران می نگرم
می فهمم که تو رفته ای
در نگاه اول دو شعر كوتاه چند سطري مي خوانيم. اما با كمي دقت متوجه مي شويم كه شاعر مي توانست از اين هم موجزتر بنويسد:
آمدند ورفتند
هیچ چیز جابجا نشد
تو پلک زدی
دلم جابجا شد

***
به سرخی چشمان کبوتران می نگرم
تو رفته ای !
مي بينيد كه از همان چند سطر،‌سطرها و كلماتي را حذف كرديم و نه تنها لطمه اي به شعر نخورد كه زيباتر هم شد و به علاوه آن حس غافلگيري و ضربه زنندگي اشن نيز حفظ شد. در شكل اوليه، بيان شاعر خيلي معمولي بود و هيچ حسي از غافلگيري يا كشف براي مخاطب باقي نمي گذاشت. البته اينها فقط پيشنهاد است و شاعر آزاد است كه آن ها را بپذيرد يا خير.
براي آقاي ايوبي آرزوي سلامتي و شكوفايي روز افزون داريم.

منتقد : انسیه موسویان

متولد اول مرداد 1355 در مشهد كارشناس زبان و ادبيات فارسي از دانشگاه فردوسي مشهد كارشناس ارشد زبان و ادبيات فارسي از دانشگاه علامه طباطبائي شاغل در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان با سمت کارشناس مسئول ادبیات کودکان و نوجوانان از سال 1374 تا کنون



دیدگاه ها - ۳
فاضل کرمی » 24 روز پیش
چشم کبوتر خبر رفتنت را فریاد کشید
فاضل کرمی » 24 روز پیش
آمدند و رفتند موج بر آب نیفتاد پلک زدی دل فرو ریخت
فاضل کرمی » 24 روز پیش
سرخی چشم کبوتران رفتنت را فریاد زد

برای ارسال نظر وارد پایگاه شوید.