راه دشوار شعر آييني




عنوان مجموعه اشعار : شعر آیینی
شاعر : عمادالدین ربانی


عنوان شعر اول : انتظار
Emad Rabbani:
شیرین نباشدو همه تلخ است کام ما
رخ رانشان بده چو گذشتی زبام ما
بی یار ما سیاه شده روی روزگار
ای قاصدک بیار خبر از امامِ ما
شد کاسه دو چشم همه خون ز دوریت
در کاسه است باده و آن التیام ما
هر گل قیام کرده و سرخ است و پایدار
سبز است راه پر ز بلای قیام ما
برگرد،وارث شه ملک فتی علی
برگرد ای دلاور و جناس تام ما

عنوان شعر دوم : محرم
شده ست دست علمدار تشنه کام قلم
سیاه پوش شدم چون رسیده محرم
چنان قلم شده ام ،دست توست تقدیرم
چه خواهم و چه نخواهم به سوی توست قدم
سپید روی سیاه و مسیحی مسلم
شده ست کرب وبلا جمع نقض ایشان هم
به دوش میکشم و کوه زیر بار نرفت
چه سرّ سرخ بزرگی رسیده به آدم
همین غزل که سرودم برای حضرت عشق
برای زخم امامم شود کمی مرهم
سیاه پوش شده چشم من عزادارست
نگاه سوی تو کردم نه سوی نامحرم
به روی شانه من سر گذاشته زنجیر
چو او به یاد سری گریه کن از این ماتم
به اهتزاز درآمد به روی بام جهان
به دست حضرت عباس(ع)هست این پرچم













عنوان شعر سوم : خورشید

با دشمنانت میکنی پیکار خورشید
با گریه هایت شب شده بیدار خورشید
در صبح صادق دیده ای آیا سری تو؟
خون میچکد از چشم تو هر بارخورشید
ای نور،تو روشنگر شمس الشموسی
نخل وجودت میشود پربار خورشید
گرم ثنای خالقی اما اماما
رویت شده زرد وشدی تب دار خورشید
آیینه با سنگین دلان هم صحبت است آه
زنجیر بسته قلب او زنگار خورشید
چشمان ما را میزند نور تو ای عشق
درکت نکردم وارث ایثار،خورشید
نقد این شعر از : انسیه موسویان
سه غزل آييني از دوست گرانقدر آقاي عماد رباني خواندم. همان گونه كه دوستان منتقد ديگر پيش از اين به درستي اشاره كرده اند، سروده هاي ايشان نشان مي دهد با شاعري رو به رو هستيم كه اصول اوليه ي شعر كلاسيك مثل وزن و قافيه و صور خيال را تا حد قابل قبولي مي شناسد و به عبارت بهتر، مقدمات شاعري را – با وجود سن كم و تجربه ي كوتاه شعري- مي داند. بنابراين مي توان با خيال راحت در مورد ساير اصول و عناصر شعر با او گفت و گو كرد.
از سوي ديگر شعرهاي آقاي رباني از شاعري دغدغه مند حكايت دارد. شاعري كه هدفش از سرودن تنها سرگرمي و تفنن يا سرودن براي دل ِ خودش نيست. بلكه حرفي براي گفتن دارد. اين حرف ها كه از جنس انديشه هاي ديني و آييني و بزرگداشت و تكريم پيشوايان دين و يا وصف وقايع مذهبي مشهور است، بسيار ارزشمند است و البته مسئوليت شاعر را مضاعف مي كند. چرا كه شعر آييني سرودن يا به عبارت بهتر شعر آييني خوب سرودن، كار چندان ساده اي نيست.
با اين مقدمه به سراغ شعر ارسالي ايشان مي رويم.
مهمترين مشكل شعر اول با نام « انتظار» – كه در شعرهاي بعدي نيز كمابيش به چشم مي خورد، نبودن ارتباط محكم و پيوند معنايي يا لفظي قوي ميان مصراع هاست. مثلاً اين بيت را ببينيد:
شیرین نباشدو همه تلخ است کام ما
رخ رانشان بده چو گذشتی زبام ما
هر مصراع حرف خود را مي زند. در مصراع اول شاعر، تلخي حال و روزگار خود را بيان مي كند و ناگهان در مصراع بعد خطاب به معشوق يا مخاطب خود مي گويد وقتي از بام ما گذشتي، رخ خود را نشان بده! البته كه مي توان نتيجه گيري كرد كه منظور شاعر چه بوده و علت تلخي روزگار او ، نديدن رخ يار است اما به لحاظ لفظي ارتباط محكمي ميان واژه ها نيست و به راحتي مي توان كلمه اي را برداشت و كلمه ي دگيري جايگزين آن كرد.ضمن اين كه در همان مصراع اول هم شاهد «حشو قبيح» هستيم. انگار شاعر دارد توضيح واضحات مي دهد. معلوم است كه وقتي روزگار شيرين نباشد، تلخ است!
در همين شعر بيت آخر دچار مشكل وزني است:
برگرد،وارث شه ملک فتی علی
برگرد ای دلاور و جناس تام ما
براي درست شدن وزن بايد كلمه ي «جناس» را با تشديد روي حرف ن تلفظ كرد كه طبيعتاً نه زيباست و نه صحيح به نظر مي رسد.
همين مشكل در غزل بعدي با نام «محرم» نيز مشاهده مي شود:
شده ست دست علمدار تشنه کام قلم
سیاه پوش شدم چون رسیده محرم
كلمه ي «محرم » را بايد «ماحرم» خواند تا وزن درست شود!
دو تصوير شاعرانه ي زيبا در اين غزل وجود دارد كه حيف است از كنارشان بگذريم:
سیاه پوش شده چشم من عزادارست
***
به روی شانه من سر گذاشته زنجیر

اينجاست كه واقعاً كشف شاعرانه اتفاق افتاده و نگاه شاعر به موضوع، نگاهي تازه و خلاقانه است.
در شعر سوم با نام «خورشيد» انتخاب رديف اسمي «خورشيد» و گفت و گوي شاعر با خورشيد، شعر را زيبا كرده است. اگر در اين شاعر شاعر مي كوشيد تا ارتباط هاي محكم تر و معنادارتري ميان مصراع هاي هر بيت ايجاد كند، با شعر بسيار زيباتر و كامل تري رو به رو بوديم.
توصيه ي من به آقاي رباني اين است كه شعرهاي آييني از شاعران معاصري چون سيد حسن حسيني ( گنجشك و جبرئيل- از شرابه هاي روسري مادرم) موسوي گرمارودي ( خط خون- مثنوي عاشورايي) سلمان هراتي ( از كتاب هاي آسمان سبز – دري به خانه ي خورشيد) احمد عزيزي ( مثنوي ياس) و ... را مطالعه كنند تا با نگاه و حال و هواي شعرهاي آييني معاصر بيشتر آشنا شوند. منتظر سروده هاي تازه تر اين دوست خوش ذوق هستيم.

منتقد : انسیه موسویان

متولد اول مرداد 1355 در مشهد كارشناس زبان و ادبيات فارسي از دانشگاه فردوسي مشهد كارشناس ارشد زبان و ادبيات فارسي از دانشگاه علامه طباطبائي شاغل در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان با سمت کارشناس مسئول ادبیات کودکان و نوجوانان از سال 1374 تا کنون



دیدگاه ها - ۰

برای ارسال نظر وارد پایگاه شوید.