شعر آیینی، بایدها و نبایدها



عنوان مجموعه اشعار : آصف جوشقانی
عنوان شعر اول : جمع معصومین "مثنوی"
جمع معصومین

جمع معصومین که چار و ده تنند
در دو عالم سرور و هم رهبرند

نازم آن علم و علوّ معرفت
نازم آن صدق و صفا و مکرُمت

ساق عرش از نامشان عالی بُوَد
غیر ذات حق همه فانی بُوَد

رهنمون هستند بر باب نجات
حبّشان سرچشمه آب حیات

من رهین لطف حیِّ سرمدم
پیرو قرآن و دین احمدم

فاطمه(س)امّ ابیها دخترش
سرور زن های عالم شهرتش

امّ سبطین است و مام زینبین
کُفْوِ حیدر بر نبی نور دو عین

در غدیر آن خاتم پبغمبران
خود بگفتا با جمیع حاضران

"هرکه را باشم منش مولا و دوست
ابن عمّ من علی مولای اوست"

پس بفرمود آن شهِ والامقام
بعد من نَبْوَد کسی جز او امام

بعد از او نور دو عین من حسن
پس حسین گردد امام مرد و زن

چون که او گردد شهید راه دین
آید آن سجّاد زین العابدین

باقر و صادق دو نور چشم من
بعد از آن موسی بن جعفردر سخن

جانشین او علی موسی الرضا
آن که شد مسموم کین اشقیا

پس امامت با جواد آرد دوام
خصم او ترسان از آن ماه تمام

هادی امّت امام است و وصی
نام ایشان است علی و هم نقی

بعد از او آید امام عسکری
خانه اش زندان و شهرش لشکری

حجّت ثانی عشر روی آوَرَد
لیکن او باید که غایب سر برد

زانکه دنیا جای معصومان نبود
حضرت حق غیبتش را ره نمود

اوج محرومیت و تقصیر ما
غیبت مهدی شده تقدیر ما

خواهم از درگاه دادار وَدود
تاظهورش را رساند زود زود

نقطه پایان عصمت باشد او
پس ولایت را چُنین فرماید او

چون که رخ پنهان کنم از شیعیان
هم حضور من نباشد در عیان

بر محبّان دیدنم یک آرزو
پیروانم هر طرف در جستجو

در زمان غیبت کبرای من
نایب خاصی نباشد جای من

مرجع پاسخ به امر واقعه
باشد اینجا هر فقیه جامعه

هر فقیهی کو بُوَد حافظ به دین
هم بُوَد بر نفس خود اندر کمین

بر هوای نفس خود غالب بُوَد
پیروی از امر مولایش کُند

این فقیهان نایب عام منند
مرجعیت باشد اینجا بی گزند

مدّعی گر غیر از این گوید سخن
ناپسند است آن سخن در نزد من

نایب خاصی ندارد این زمان
اعتقاد من بُوَد،ای همگنان

گر کسی این ادّعا را رد کند
بر خود و بر اهل عالم بد کند

عنوان شعر دوم : ...
...

عنوان شعر سوم : ...
...
نقد این شعر از : انسیه موسویان
شعر آیینی در ادبیات فارسی از پیشینه ای گسترده و سابقه ای غنی و پربار برخوردار است. در دیوان اشعار بهترین و برجسته ترین شاعران ما از دیرباز، می توان شعرهای درخشانی در مدح و منقبت ائمه ی اطهار( ع) یا توحید و معرفت و ... یافت.
شعر آیینی قلمرو بسیار گسترده ای دارد و محدود کردن آن در برخی موضوعات، شاید ظلمی در حق این گونه ی شعری ارزشمند باشد. از توحید و نیایش گرفته تا آموزه های دینی، حکمت و اخلاق و معرفت و تهذیب نفس تا منقبت و مرثیه ی اهل بیت و حتی حماسه و پایداری ... همه ی این موضوعات را می توان در حوزه ی شعر آیینی گنجاند و بررسی کرد.
نکته ی دیگر در مورد این گونه اشعار این است که در وهله ی اول و فارغ از در نظر گرفتن موضوع و مضمون این سروده ها انتظار می رود که به معنای واقعی کلمه، «شعر» باشند یا به عبارتی از جوهره ی شعری برخوردار باشند. این در حالی ست که بسیاری از سروده های آیینی، تنها «نظم» هستند. یعنی کلامی موزون و مقفی. ناگفته نماند که نظم نیز جایگاه خاص خود را در ادبیات دارد و چه بسیار نظم های محکم و قوی از شاعران بنام که ماندگار هم شده اند.
با این مقدمه به سراغ سروده ی جناب آقای جوشقانی می رویم. مثنوی « جمع معصومین» را خواندم. دغدغه های ارزشمند ایشان درخصوص شعر آیینی و مدح و منقبت ائمه ی اطهار (ع) قابل تحسین است. این سروده که در قالب «نظم» قرار می گیرد همانند بسیاری از دیگر سروده های ایشان، نشانگر تسلط ایشان بر وزن و قافیه است. اما در این زمینه ذکر چند نکته را ضروری می دانم که انشالله در سروده های تازه ترشان مد نظر قرار دهند:
1. خوب است در شعرهای آیینی صرفاً به مدح و ستایش اکتفا نکنیم. آگاهی از تاریخ و وقایع زندگی بزرگان و پیشوایان دینی و مطالعه ی معارف اهل بیت و ... کمک می کند تا در کنار ستایش این عزیزان، به اهداف بزرگتری از جمله آگاهی بخشی مخاطب، انتقاد، اعتراض، تکریم ارزش ها و ... نیز دست یابیم که بسیار ارزشمند است.
2. استفاده از زبان و بیان کهن، اگر در یک شعر به صورت یکدست و هماهنگ باشد، هیچ ایرادی ندارد؛ اما برای این که مخاطب امروزی بهتر و بیشتر با شعر ما ارتباط برقرار کند، خوب است تلاش کنیم تا به زمان مردم روزگار خودمان شعر بگوییم. این زبان، چون صمیمی تر و روان تر و به طبیعت گفتار مردم نزدیک تر است، طبیعتاً بیشتر به دل خواهد نشست. به نظر شما مردم با این بیت ها بهتر ارتباط برقرار می کنند:

فاطمه(س)امّ ابیها دخترش
سرور زن های عالم شهرتش

امّ سبطین است و مام زینبین
کُفْوِ حیدر بر نبی نور دو عین

یا این ابیات:

حضرت زهرا دلش از یاس بود

دانه‌های اشكش از الماس بود

داغ عطر یاس زهرا زیر ماه

می‌چكانید اشك حیدر را به راه...

کدام یک بهتر می تواند حس و حال شاعر نسبت به حضرت زهرا(س) را بیان کند و احساسات و عواطف و اندیشه ی مخاطب را بر انگیزد؟
ابیاتی که مثال زدم سروده ی شاعر فقید، احمدرضا احمدی بود از مثنوی معروف و بلند «یاس»

3. توصیه می کنم دوست گرانقدر ما سروده های آیینی از شاعران برجسته ی معاصر را بیشتر بخوانند. از آن جمله می توان به این موارد اشاره کرد: خط خون( موسوی گرمارودی) / گنجشک و جبرئیل / از شرابه های روسری مادرم ( سید حسن حسینی) و مجموعه آثار آیینی سید حمید رضا برقعی و ...

منتقد : انسیه موسویان

متولد اول مرداد 1355 در مشهد كارشناس زبان و ادبيات فارسي از دانشگاه فردوسي مشهد كارشناس ارشد زبان و ادبيات فارسي از دانشگاه علامه طباطبائي شاغل در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان با سمت کارشناس مسئول ادبیات کودکان و نوجوانان از سال 1374 تا کنون



دیدگاه ها - ۲
علی اسماعیلی » چهارشنبه 07 شهریور 1397
سلام خسته نباشید خانم موسویان مثنوی بلند یاس از سروده‌های زنده‌یاد احمد عزیزی است احتمالا اشتباه تایپی است
انسیه موسویان » یکشنبه 11 شهریور 1397
منتقد شعر
درود بر شما. بله درست مي فرماييد. اشتباه تايپي ست. ممنون كه يادآوري كرديد.

برای ارسال نظر وارد پایگاه شوید.