حرکت کلمات روی بستر خشک




عنوان مجموعه اشعار : کتاب ندارم
شاعر : ملیحه خوشحال


عنوان شعر اول : دروغ است/ شعر طنز
خدا را شکر بیکاری دروغ است
شیوع مرگ و بیماری دروغ است
همه شادیم و شب در خواب آرام
غم قسط و گرفتاری دروغ است
نگو! کی گفته ما معتاد داریم!؟
کراک و شیشه و ماری(جوانا) دروغ است
مقامی گفته از امنیت شهر
یقینا کودک آزاری دروغ است
هوا خوب و تنفس هست راحت
غبار و دود و دم آری دروغ است
ببین بکر است رود و کوه و جنگل
پس اخبار زمین خواری دروغ است
نبوده اختلاس و رانت هرگز
اگر هم بوده آثاری دروغ است
چراغ صنعت و تولید روشن
رکود صنعتی باری دروغ است
نکن باور که هرچیزی شنیدی
همه از پایه آماری دروغ است!
ملیحه خوشحال - خراسان رضوی - فریمان
09356867045/ 09154769840



عنوان شعر دوم : نیسان/ شعرطنز
رفتی کنار پیکان ای یار خوب نیسان
مهرت نشسته بر جان ای یار خوب نیسان
من عاشق تو بودم دل از تو می ربودم
برگرد سوی میدان ای یار خوب نیسان
مغرور کهنه کارم بر تو فقط سوارم
دوری نباشد آسان ای یار خوب نیسان
در جاده ها روان تو، هرجای لامکان تو
از انزلی به لاوان ،ای یار خوب نیسان
باقدرت عجیبت ،وانت نشد رقیبت
ای ببر تیز دندان ای یار خوب نیسان
زیبای خفته ی من ، شعر شکفته ی من
ای آبی از تو ایران ای یارخوب نیسان
در اوج هر ترافیک ، خیلی مجلل و شیک
کردی تو راه بندان، ای یار خوب نیسان
"ما را به جز خیالت فکری دگر نباشد"
خرجت شده فراوان ای یار خوب نیسان
ای روشن از تو شهرم با دشمن تو قهرم
ای برکت خیابان ای یار خوب نیسان
گفتند نابکاران، آتش بزن به نیسان
آتش شود گلستان ای یار خوب نیسان
رفتی خدا نگهدار ، شد صاحب تو بیکار
ای هم نشین پیکان ای یار خوب نیسان

ملیحه خوشحال - خراسان رضوی - فریمان


عنوان شعر سوم : اشتیاق و میل نان /شعرطنز
چون که دندان و دهان داریم ما
اشتیاق و میل نان داریم ما
میخوریم از مال مردم با شعف
یک دو متری هم زبان داریم ما
فیش های ساده لوحان رو شده
فیش هایی در نهان داریم ما
دلخوش اخبارهای تازه ایم
در دهات خود دو خان داریم ما
دایما دنبال قانون گشته ایم
هی گله از این و آن داریم ما
درمسیر مشکلات ازدواج
بی نهایت سازمان داریم ما
مشکلات مملکت حل می شود
تا وزیری کاردان داریم ما
گر ز راه راست مایل گشته ایم
تا خدا قدری کمان داریم ما
در تمام عرصه ها سازنده ایم
چون که بسیاری جوان داریم ما
توی دنیا حرف اول میزنیم
هم سری بین سران داریم ما
کلهم در زیر خط ساکن شدیم
چون عدالت در عیان! داریم ما
درکنار مشکل افسردگی
دکتر مغز و روان داریم ما
کم کم این شعرم به پایان میرسد
هرچه خواهی شعر فان داریم ما

ملیحه خوشحال - خراسان رضوی - فریمان
نقد این شعر از : عبدالله مقدمی
با خواندن شعرهای خانم خوشحال، درمی‌یابیم که ایشان از مراحل آغازین سرودن شعر و مقدمات ظاهری و قالبی گذشته‌اند و حالا باید برای دست یافتن به نوع نگاه و البته زبان و بیان خود تلاش کنند. شاعر در هر سه شعر سعی کرده به استانداردهای شعر طنز یا فکاهه نزدیک شود. البته این اتفاق به دلایلی به صورتی ناقص انجام پذیرفته است. اگر می‌خواهیم شعر طنز بنویسیم، باید برای آفریدن یک اثر خاص و قابل تامل به چند ستون محکم فکر کنیم. هر کدام از این ستون‌ها نباشند، اثر فرو می‌ریزد. اصل اول، انتقاد است. طنز باید حتماً در خود انتقادی داشته باشد. این انتقاد می‌تواند نسبت به هر چیزی که شاعر یا نویسنده نسبت به آن احساس واکنش می‌کند باشد. اگر در متن شوخی‌آمیزی انتقاد ریشه‌ای و عمیقی وجود نداشته باشد، شعر به سوی انواع دیگر شوخ‌طبعی (فکاهه، هزل، هجو و..)می‌رود. اصل دوم طنز خنده است. خنده البته می‌تواند از یک ابتهاج درونی تعریف شود تا قهقه. اصل سوم، اندیشه است. طنزنویس نیاز دارد در اثر خود اندیشه‌ای خاص و نگاهی متفاوت و بکر را به مخاطب نشان بدهد. اصل چهارم بیان است. در واقع چیزی که نوشته ما را از نوشته‌های عادی جدا می‌کند نوع بیان ما در اثر هنری است. برای همین شاعر با استفاده از عناصر بلاغی و آرایه‌های لفظی و معنایی سعی در سخن گفتن در حد اعلا می‌کند. اصل پنجم رندانگی و ظرافت در بیان است. در واقع طنزنویس نمی‌تواند با سوژهء خود برخوردی مستقیم و تخت داشته باشد. اگر این نوع بیان با ظرافت و شیرینی بیان آمیخته نشود، اثر طنز به طرف هزالی و هجونویسی خواهد رفت. در طنز، نویسنده باید طوری حرف بزند که از قلمش بوی کینه و عداوت و دشمنی برنیاید. برای همین است که می‌گوییم: در طنز دشمنی نداریم. در ضمن باید یادمان باشد که یکی از نشانه‌های رندی، زدن وسط هدف نیست. اگر طنزنویس وسط هدف بزند و همه چیز را همانطور که هست به مخاطب نشان بدهد، او را در لذت کشف شریک نکرده است. کار طنزنویس زدن به کنار هدف است. به طوری که مخاطب خود به سمت مرکز هدف هدایت شود. حال بهتر است با خواندن جزء به جزء شعرها در مورد نواقص و مزایای کار صحبت کنیم.
به نظر شما در شعر اول کدام اصل از پنج اصل بالا رعایت شده و کدام نشده است؟ در شعر انتقاد وجود دارد. این از اولی. اصل دوم خنده است. در این شعر نکته‌ء بانمک و خنده‌دار وجود دارد اما مشکل این است که همه این نکته‌ها طبق یک فرمول واحد، بدون تغییر در جزئیات نوشته شده‌اند. شاعر در هر بیت تاکید می‌کند که فلان چیز دروغ است. طبیعتاً این فرمول (نعل وارونه زدن و کنایی حرف زدن) می‌تواند خنده‌آمیز باشد اما اگر شاعر در همه ابیات فقط به فرمول ساخت کلی شعر توجه داشته باشد و سعی نکند در هر بیت یک شوخی مستقل و حرف رندانه و خاص خود را ارائه کند، دستش قبل از خواندن ابیات رو می‌شود. اینطوری مخاطب قبل از رسیدن به انتهای ابیات، می‌تواند بفهمد قضیه از چه قرار است. حتی با خواندن چند کلمه کلیدی از بیت هم می‌شود حرف را حدس زد چون نگاه ویژه در ابیات کم است. پس در واقع نوع بیان ظرافت‌آمیز و رندانه هم در شعر کم است. (اگر چه هست) نکته بعدی بیان است. دقت کنیم که در ابیات شاعر سعیی در استخدام و استفاده از عناصر مختلف بلاغی و آرایه‌های ادبی نکرده است. کلمات روی بستر خشکی حرکت می‌کنند. مثلاً به این بیت توجه کنید: «مقامی گفته از امنیت شهر / یقیناً کودک‌آزاری دروغ است» در این بیت چه اتفاق ویژه‌ای به جز موزون کردن کلمات افتاده است؟ شاعر می‌تواند با قرینه کردن و ارتباط دادن واژه کلیدی مثلاً اینطور بنویسد: «نیازاریدمان با این سوالات / یقیناً کودک‌آزاری دروغ است» شاعر باید سعی کند با یک نخ نامرئی کلمات درون بیت را از نظر معنایی و لفظی به هم مرتبط کند. شعر البته اندیشه دارد اما این اندیشه تکراری و کلیشه‌ای است. ما کمتر سراغی از نگاه ویژه خاص شاعر می‌توانیم بگیریم.
شعر دوم که البته تقریباً می‌توان آن را شعری فکاهی دانست مشکل شعر اول کمتر دیده می‌شود. در اکثر ابیات یک شوخی خاص و جدا وجود دارد. اینطوری خواننده به خواندن بیت‌های بعدی تشویق می‌شود. اما مشکل بزرگی که در این شعر وجود دارد «ردیف» است. تقریباً در همه ابیات ردیف نه تنها نقش کلیدی و مهم معنایی را بازی نمی‌کند که بعضاً ارتباطی هم به باقی شعر ندارد. یک فرمول مهم برای شناختن ردیف خوب وجود دارد. هر وقت دریف را از بیت برداشتید و آن بیت دچار اختلال معنایی شد، آن ردیف مناسب و قوی است. در این شعر «ای یار خوب نیسان» شوخی‌ای بوده که برای یک بار و در یک بیت جالب و خنده‌آمیز بوده اما تکرار آن در هر بیت هم آن را از مزه انداخته و هم اینکه کارکردی جز پر کردن وزن را پیدا نکرده است. شعر سوم نه مشکلات شعر اول را دارد و نه مشکلات شعر دوم را. فرمول شوخی‌ها در ابیات متفاوت است و مخاطب دوست دارد ببنید که شاعر در آن بیت خاصی که می‌خواند چه کرده است. اما نکته منفی‌ای که این شعر دارد، طولانی بودن بیش از حد شعر است. انگار شاعر خواسته است از همه قافیه‌ها استفاده کند. این الزام باعث شده است شوخی و نکته ظریف و رندانه در بعضی از ابیات کمتر و ضعیف‌تر و رقیق‌تر بشود. بنابراین بهتر است در موقع شعر گفتن بر وسوسه نگه داشتن همه ابیات فائق بیاییم و بیت‌های ضعیف‌تر را از آن حذف کنیم.

منتقد : عبدالله مقدمی

عبدالله مقدمی (زادهٔ ۱۳۵۹ خورشیدی) شاعر، نویسنده، روزنامه‌نگار، طنزپرداز ایرانی است. از سال‌های میانی دههٔ هفتاد شروع به نوشتن کرد. اگر چه تا سال ۱۳۸۰ در جلسات و انجمن‌های تهران و شهرری فعالیت می‌کرد ولی در این سال با عضویت در انجمن شاعران ...



دیدگاه ها - ۳
ملیحه خوشحال » پنجشنبه 25 مرداد 1397
سلام متشکرم از نقد و توضیحات ارزشمندتون
معصومه قلی پور » سه شنبه 23 مرداد 1397
درود برشما جناب مقدمی گرامی ازنقد ونظرتون بخاطر شعرهای طنزخانم ملیحه خوشحال من که استفاده بردم.ودست خانم خوشحال هم درد نکنه شعرهای زیبایی بود وبامزه.اگرجایی نکته ای ومشکلی بودکه جناب مقدم فرمودند شاید اول راه باشند ایشالاکه ازایشون همینجا شعرهای طنزبهتر وقویتری بخونیم موفق باشید
ملیحه خوشحال » پنجشنبه 01 شهریور 1397
متشکر

برای ارسال نظر وارد پایگاه شوید.