از گزارش نویسی خارج شویم




عنوان مجموعه اشعار : تا بوده همین بوده 4
شاعر : علی اسلام نیا


عنوان شعر اول : کاشکی

کاشکی می شد دوباره بارون بیاد
اب فراوون توی کارون بیاد
خنده بیاد به جای گریه زاری
صدای اواز بلم رون بیاد
یه بار دیگه بریم به دور دنیا
دلار تو جیب ما فراون بیاد
هرجا می ریم فراونی ببینیم
طلا بیاد سکه ی ارزون بیاد
هر کسی بارو بسته ، رفت از اینجا
دوباره برگرده پشیمون بیاد
بسه بادمجون و خیار و هویج
یه خورده هم مرغ و فسنجون بیاد
قحطی بره سفر نمونه اینجا
بجاش سر سفره دو تا نون بیاد
بهار بیاد سبزه و باغ و بلبل
یه باغبونِ شاد خندون بباد
واسه ی ازدواج این جوونا
یه عالمه اینه و شم دون بیاد
ما دیگه آرزو به دل نمونیم
بهار بیاد جیک جیک مستون بیاد
دولت ما واسه ی حل مشکل
یه بار پایین از خر شیطون بیاد
هرچی مدیر درب و داعون داریم
برن دو تا جوون کاردون بیاد
اسلام نیا ول کنه کار شعر و
بجاش یه شاعر مسلمو ن بیاد
علی اسلام نیا
97/5/6


عنوان شعر دوم : ساعت بوق

یادت نرود ……گرانی از بیخ دروغ است
اخبار گرانی …..همه از منبع دوغ است
آن شیب ملایم که به ما گفت حسن جان
سر منشا آن شیب فقط علم نبوغ است
گفتیم که مردم همه گشتند گرفتار
گفتند نگویید که این حرف دروغ است
گفتیم صدای همه در شهر درآمد
گفتند ترافیک زیاد است و شلوغ است
گفتیم جوانان همه افسرده و بی حال
گفتند که این عارضه از سن بلوغ است
گفتیم بیا چاره بیاندیش حسن جان
گفتا که برو وعده ی ما ساعت بوق است .
علی اسلام نیا

97/5/1

عنوان شعر سوم : جیب خالی
با اینکه زیر بارم ، ای جیب خالی من
اما غم تو دارم ، ای جیب خالی من
خوابیده کارو بارم ، اندوه گشته یارم
رفت از کف اختیارم ، ای جیب خالی من
گاهی پی شعارم یا در پی دلارم
بیهوده گشته کارم. ای جیب خالی من
هرکس کسی نبیند؛ مسند نمی نشیند
من جز تو کس ندارم ای جیب خالی من
با هر کسی پریدم خیری از او ندیدم
جز اینکه شد سوارم ای جیب خالی من
شب خواب یار دیدم از خواب خوش پریدم
دیدم تویی کنارم ای جیب خالی من
. در آمده دمارم در حال انفجارم
ول کن مرا به کارم ای جیب خالی من
#علی_اسلام_نیا
97/3/31
نقد این شعر از : عبدالله مقدمی
فرمول ساخت شعر اول و سوم یکی است. اما شعر سوم توانسته است تبدیل به شعری رندانه و شیرین شود اما اولی نه. اما چرا؟ گفتیم که فرمول هر دو شعر یکی است: بیان واقعیت، همانطور که هست. در واقع یکی از متداول‌ترین روش‌ها در طنزنویسی استفاده از برعکس‌گویی است. چیزی که در شعر دوم کمی تا قسمتی انجام شده است. یعنی به جای نشان دادن واقعیت‌هایی که همه از آن خبر دارند شاعر از برهان عکس استفاده کرده و سعی می‌کند با دلایل طنزآمیز و بانمک به شکلی مشخص و در ظاهر ثابت کند که اوضاع آن طورها هم که می‌گویند نیست. اما به هر حال قرار نیست همه طنزها از این فرمول استفاده کنند. اتفاقی که باعث شکست خوردن شعر اول شده است، محتوای خاص شعر نیست بلکه نوع بیان آن است. در واقع طنزنویس وقتی از شیوهء بیان واقعیت‌های موجود استفاده می‌کند باید همین واقعیت‌ها را هم با خلاقیت و مضمون‌سازی‌های خاص شاعرانه خود، رنگ دیگری بدهد. اگر این اتفاق نیفتد شعر صرفاً تبدیل به یک بیانیه می‌شود. بیانیه‌ای خشک که گزارشی صرف از ماوقع است. شعر اول در بیان یک سلسله آرزو از زبان شاعر بیان می‌شود. همین استفاده از شکل خواب و آرزو می‌تواند به شاعر ایده بدهد اما این اتفاق در صورتی می‌افتد که شاعر موقع بیان چیزهایی که آرزو می‌کند از ابزارهایی مانند اغراق یا دست‌کم‌گیری استفاده کند. اینطوری بیان شاعرانه شکلی نمکین و طنزآمیز به خود می‌گیرد. به این بیت‌ها توجه کنید:
کاشکی می شد دوباره بارون بیاد
اب فراوون توی کارون بیاد
خنده بیاد به جای گریه زاری
صدای اواز بلم رون بیاد
در این ابیات شاعر هیچ دستکاری‌ای در بیان واقعیت نمی‌کند. همه مردم ایران وقتی آرزو کنند، آرزو می‌کنند که ای کاش دوباره باران ببارد و دوباره در کارون آب زیاد بیاید و به جای گریه، صدای خنده بیاید و صدای آواز بلم‌ران بیاید. شاعر در این گزارشات چه تصرفی کرده است؟ حال بیایید بیت‌ها را اینطور بخوانیم:
کاشکی می‌شد یه قطره بارون بیاد
همون یه قطره توی کارون بیاد
به جای فحش به کشتی‌های گنده
صدای اواز بلم‌رون بیاد...
اتفاقی که در این دو بیت جدید افتاده است، اضافه کردن اغراق دست‌کم‌گیری در بیت اول و افزدون تصویری طنزآمیز در بیت دوم است. حالا با همین نگاه یک بار دیگر شعر اول را بخوانیم. مثلاً به جای «یه بار دیگه بریم به دور دنیا / دلار تو جیب ما فراون بیاد» می‌شود گفت: «ریال تو جیب خارجی زیاد شه / دلار تو جیب ما فراوون بیاد» اینجا هم ما با کمک یک اغراق تخیل‌آمیز، طعمی شیرین به بیت می‌دهیم. راستی جابجایی ارکان جمله در مصرع «یه بار پایین از خر شیطون بیاد» جالب نشده است و به ساخت زبان شعر ضربه زده است. شوخی آخر شعر هم برای این به اصطلاح نگرفته است چون شاعر ارجاعی برای «نامسلمان» بودن خودش نداده است. برای همین کلمه «مسلمون» در شعر قابل جابجایی با صفت‌های دیگری هم می‌تواند باشد.
اما چرا گفتیم که شعر سوم از شعر اول موفق‌تر است؟ چون شاعر در بعضی فرازهای شعر سوم توانسته است با چیدن منطق‌های طنزآمیز و دلایل خاص خود، بیت را از صورت خشک مستقیم‌گویی خارج کند. مثلاً کجا؟
شب خواب یار دیدم از خواب خوش پریدم
دیدم تویی کنارم ای جیب خالی من
این بیت یکی از درخشان‌ترین فرازهای شعر است. شاعر که از جیب خالی خود شکایت دارد، با چیدن یک تصویر رندانه و طنزآمیز، به صورتی غیرمستقیم و در لفافه گفته که با جیب خالی نمی‌شود یار گرفت. اما همه ترتیب‌ها در این بیت مناسب و حساب شده‌اند، زیرا بعد از بیت اول آمدن «دیدم تویی کنارم...» مخاطب را غافلگیر می‌کند. این شیوهء مضمون‌پروری در بیت‌های دیگری هم هست. در بیت « هرکس کسی نبیند؛ مسند نمی نشیند / من جز تو کس ندارم ای جیب خالی من» منطق غافلگیرکننده خوبی دارد اما حذف اجباری «بر» در «مسند نمی‌نشیند» به ساخت زبان ضربه زده است. اما گذشته از این، بیت‌ اول نکته و کشف خاصی ندارد. در ضمن منطق درستی هم ندارد. در بیت ارتباط و قرینه‌ای بین «زیر بار بودن» و «جیب خالی» ساخته نشده است. بیت دوم و سوم هم فقط شرح حال است. بیت چهارم، ضربه خوبی دارد اما ارتباط کمی بین ردیف و باقی بیت وجود دارد. بیت آخر هم به نظر برای پایان‌بخشی شعر خیلی قدرتمند نیست.
اما شعر دوم از منطق وارونه‌گویی استفاده می‌کند. البته این منطق در خود شعر پنهان نشده است و شاعر به صورتی نمایان کل‌کل خود و صاحب منصبان را نشان می‌دهد. نکته‌ای که در این میان مورد توجه است؛ بیت اول با منطق بیت‌های بعدی سازگار نیست. زیرا شاعر در بیت‌های بعدی خود در مقام شاکی است و مسئولین در مقام دفاع؛ اما بیت اول خود شاعر از وضع موجود دفاع کرده است.

منتقد : عبدالله مقدمی

عبدالله مقدمی (زادهٔ ۱۳۵۹ خورشیدی) شاعر، نویسنده، روزنامه‌نگار، طنزپرداز ایرانی است. از سال‌های میانی دههٔ هفتاد شروع به نوشتن کرد. اگر چه تا سال ۱۳۸۰ در جلسات و انجمن‌های تهران و شهرری فعالیت می‌کرد ولی در این سال با عضویت در انجمن شاعران ...



دیدگاه ها - ۲
علی اسلام نیا » دوشنبه 22 مرداد 1397
سلام و درود بر استاد عزیز - بابت نقد خوبتان سپاسگزارم - سئوال اگر در بیت اول سروده دوم بجای یادت نرود بیاوریم گفتند به ما و مصرع بشود گفتند به ما گرانی از بیخ دروغ است آیا مقصود حاصل می شود و رابطه با سایر ابیات برقرار می شود یا خیر
عبدالله مقدمی » دوشنبه 22 مرداد 1397
منتقد شعر
سلام جناب اسلام نیا. بله، در این مورد خاص به مقصود نزدیک تر می شویم.

برای ارسال نظر وارد پایگاه شوید.