كمي هايكو




عنوان مجموعه اشعار : ...
شاعر : مجید آذردشتی


عنوان شعر اول :هایکو
زرد و نارنجی
عاشق پاییز است
درخت خرمالو

عنوان شعر دوم : هایکو
باد پاییز
سنجاقکی روی آب
ماهیگیر


عنوان شعر سوم : شعر کوتاه
بی اعتنا به ماه
ستاره را خواب می بیند
پلنگ عاشق
نقد این شعر از : حمیدرضا شکارسری
سوال اين جاست كه هايكو وقتي از مرز ترجمه عبور مي كند و به زباني ديگر از جمله زبان فارسي وارد مي شود ، تا چه حد هنوز هايكوست ؟!
اگر هايكو تنها و تنها از ساختار صوري اش قابل شناسايي ست ، در واقع ترجمه ، هايكو را مي كشد . نمي توان تصور كرد كه بتوان همان ساختار 5 - 7 - 5 هجايي را در زبان مقصد هم بدون تصنع و تكلف حفظ كرد . اصلا مگر تعريف هجا در زبان ژاپني و فارسي يكي ست ؟! نه تنها در مورد قالب شعري هايكو بلكه در مورد هر قالبي كه وابسته به فرم صوري اش باشد ، ترجمه به عنوان يك قاتل عمل خواهد كرد . تصور بفرماييد غزلي از حافظ و مولوي را بدون وزن عروضي بخوانيد ! ( هر چند همين ترجمه هم در آن سوي جهان كشته و مرده ها دارد ! )
اما اگر هايكو را از دريچه ي ساختار معناگرايانه اش يا از زاويه ي نگاهش به جهان و يا از نوع ارتباطش با تخيل و شعر مخيل بررسي كنيم ، مي توانيم تا حدي به ترجمه اميدوار باشيم .
هايكو حاصل نگاهي درونگرايانه به بيرون است ! در اين روند ، جهان بيرون بدون دست خوردگي و تصرف ، عينا در متن حاضر مي شود . لحظه اي منجمد كه با تاني هايكوسرا در جهان پيرامون او ، برجسته مي شود و مخاطب را به تفكر وامي دارد ، شايد كه به جهان ذهني شاعر راه يابد . به اين ترتيب مي توان گفت از منظر شعرشناسي فارسي كه متكي ست بر خلق جهاني تازه كه از صافي تخيل عبور كرده و بيگانه شده است ، هايكو اصلا شعر نيست !
هايكو غريبه گرداني و آشنايي زدايي از جهان نيست بلكه برجسته كننده ي صحنه ها و تصاويري ست كه از فرط دم دست بودن ديده و شنيده نمي شوند . مثل آواي جهيدن غوكي در آب !
زرد و نارنجی
عاشق پاییز است
درخت خرمالو
شاعر در اين تصوير درخت را درخت نمي بيند بلكه انساني مي بيند كه از فرط عاشقي ، زردچهره و نزار شده است ! پس هايكو نيست . اساس اين شعر بر اساس تشبيهي ست كه واقعيت جهان را ديگرگون مي سازد و چهره ي آشناي آن را غريبه مي نمايد .
اما در هايكوي دوم ، در واقعيت دست برده نشده است . تنها يك لحظه ثابت شده است و سعي مي كند مخاطب را به تعمق وادارد . اين كه آيا اين صحنه قابليت و پتانسيل اين تفكربرانگيزي را دارد يا خير ، بحث ديگري ست !
شعر سوم هم با همين ملاحظات گفته شده ، يك هايكو نيست بلكه همچون شعر متن اول ، يك شعر كوتاه فارسي ست زيرا در طبيعت هيچ پلنگي واقعا عاشق نيست و در نتيجه نمي تواند نسبت به معشوقش بي اعتنا باشد و رو به سمت معشوقاني ديگر بنمايد ! پس باز هم شاعر در جهان و واقعيت هاي آن دست برده و به نفع متن آن ها را بازآفريني كرده است .
نظر شخصي و ذوقي نگارنده اين است كه اين سه متن از قابليت هاي تاثيرگذاري عميق بر مخاطب بي بهره اند چرا كه چندان بديع به نظر نمي رسند و به كنج هاي نامكشوف وجود و هستي مخاطب اشاره نمي كنند .

منتقد : حمیدرضا شکارسری

حمیدرضا شکارسری شاعر و منتقد ادبی متولد 1345 تهران  لیسانس زمین شناسی - شاعر برگزیده و برنده اولین جایزه ادبی قدس - شاعر برگزیده جشنواره شعر فجر در بخش شعر امروز انقلاب سال 1387 - داوری دهها جشنواره و کنگره شعری سراسری و استانی کشور - ارایه دهها ...



دیدگاه ها - ۶
سجاد سبحاني » شنبه 17 شهریور 1397
دوست خوبم ! جناب آذردشتي من شخصاً هميشه در هنگام نگارش به اين نكته مي انديشم كه نويسنده هيچگاه به اثر سنجاق نمي شود. آنچه جوهر شعر است مي بايست در خود شعر هويدا باشد. توضيحات شما در تفهيم شعر به مخاطب موثر بود ولي بايد توجه كرد كه هميشه شما و شعر شما در كنار يكديگر قضاوت نخواهيد شد. جسارت بنده را ببخشيد. ولي به هر حال شعر شما مسبب خيري شد تا از محضر استاد شكارسري در خصوص هايكو مطالب شايسته اي بياموزيم. سپاس.
مجید آذردشتی » یکشنبه 28 مرداد 1397
لطف عالی مستدام استاد....بی ادبی بنده رو ببخشید
مجید آذردشتی » شنبه 27 مرداد 1397
درباره ی شعر سوم نظرتون کاملا متین و استوار.... بنده اشاره کردم که شعر سوم هایکو نیست و شعر کوتاهه......و پلنگ خسته صحیح بوده که باید ویرایش می شده........در پایان از همه ی عنایت و لطفی که داشتید بی نهایت ممنونم و امیدوارم جسارت بنده رو به بزرگی خودتون ببخشید.....یا علی.....دادار نگهدارتان
مجید آذردشتی » شنبه 27 مرداد 1397
و پاییزی که با زرد و نارنجی گره خورده......به ساده ترین شکل اگر بیان کنم پاییز فصل مورد علاقه ی درخت خرمالوست... اصلا و ابدا منظور بنده انسانی که از فرط عاشقی دچار زردی و بیماری شده نبوده....بنده به شخصه چه در اشعار کلاسیک و چه در اشعار نیمایی و سپید هیچگاه از این تعبیر که پاییز را نماد غم و اندوه و فرط عاشقی بدانم استفاده نکرده ام،چون کاملا تکراری و به عقیده ی بنده قبیح است.
مجید آذردشتی » شنبه 27 مرداد 1397
درود بر شما استاد شکارسری نازنین.... سپاس از وقتی که برای شعر بنده گذاشتید....سپاس بیکران..... در مورد هایکو اول جسارتا با شما کاملا مخالف هستم چون کاملا درخت دیده شده و منظور بنده از درخت به هیچ عنوان انسان نبوده؛این هایکو به سادگی هر چه تمام تر وابستگی درخت خرمالو به پاییز رو بیان کرده؛خواننده ی این هایکو در وهله ی اول به رابطه ی پاییز با درخت خرمالو پی می بره؛در واقع یک اتفاق عینی رو در پاییز مشاهده می کنه ؛ میوه ی درخت خرمالو و زرد و نارنجی بودن آن (ادامه در پیام بعدی)
حمیدرضا شکارسری » یکشنبه 28 مرداد 1397
منتقد شعر
آخه برادر من كدام درخت خرمالويي در جهان خلقت عاشق مي شود ؟!؟ شما بي ترديد ازصور خيال و در اينجا از صنعت تشخيص بهره برده ايد و اين مهم نيست كه خودآگاه يا ناخودآگاه چنين تظاهراتي در متن تان بروز كرده است . انسان پنداري اين درخت عاشق اظهر من الشمس است . موفق باشيد

برای ارسال نظر وارد پایگاه شوید.