حسِ همدلیِ مخاطب با شعر



عنوان مجموعه اشعار : شاعرانه ها
عنوان شعر اول : غزل پریشان
من در نگاهت گم شدم دختر ، در پیش چشمانت کم آوردم
اواره در احساس خویشم که ، در مطلع شعرم غم آوردم

بی تابی و شبهای تنهایی ، بغضی که می آید فرو ریزد
در چشم باران خورده ام اما ، تردید و غم را با هم آوردم

مبهوت عشقی مبهمی اما ، عین خیالت نیست رسوایی
درهای و هوی شهر دل مرده ،گوشی برایت مَحرَم آوردم

در دست باد افتاده گیسویت ، آشفتگی ها بی سر انجام است
گاهی نشستم کنج این خانه ، صدها سوال مبهم آوردم

عمر غزلها رو به پایان است ، دیگر نمی بافم خیالم را
روح و روانم سخت اشفته ست ، دلواپسی را کم کم آوردم

دنیای شعرم را رصد کردم ، هر واژه اش رو به وخامت بود
این عمر رفته رو به پایان را ، از راه پر پیچ و خم آوردم




عنوان شعر دوم : تک بیت
زیر نگاهی از ترحم های جا مانده
می ریزد از اندوه چشمم نابسامانی





عنوان شعر سوم : سومین شعر
آنان که به ظاهر عابد و درویش اند
گرگند اگر چه در لباس میش اند

پیشانی شان زسجده پینه است ، ولی
در کبر و ریا ، زکافران هم پیش اند
نقد این شعر از : مریم جعفری آذرمانی
با مرور سه شعر، که اولی غزل، دومی تک‌بیت و سومی رباعی است، می‌بینیم که شاعر در غزل و تک‌بیت بهتر توانسته است دقایقِ شعری را به کار بگیرد.
شعر اول، فارغ از آن که ما از نیت و موقعیتِ شاعر در وقتِ سرایش، باخبر باشیم، به نظر می‌رسد که حاصلِ عواطفی واقعی و احساساتی درونی است و نه صرفاً ساختن یا تمرینی برای شاعری (که البته همین دو حالت اخیر هم در جای خود ارزش دارند)، زیرا با وجود بعضی نکاتی که گفته خواهد شد، مخاطب با خواندنِ این غزل، نوعی همدلی را با شاعر حس می‌کند و بیانِ شاعر را را دور از تصنّع و برآمده از دل می‌یابد. از جهت فنونِ زبان و دیگر لوازم شعر، باید گفت شاعر در بعضی موارد دقت‌های جالب توجهی دارد، مثلاً در همان مطلعِ غزل، «من در نگاهت گم شدم دختر ، در پیش چشمانت کم آوردم/ اواره در احساس خویشم که ، در مطلع شعرم غم آوردم» غم آوردن، از دو جهت (یکی خودِ مفهومِ بیت و یکی حضورِ لفظ غم در بیت) معنا می‌یابد. در بیتِ بعدی، تردید هم به این غم اضافه می‌شود و شاعر به این شیوه، قافیۀ دو بیتِ اول را لطفی مضاعف بخشیده است. اما در موردِ بعضی عبارات امکان ویرایش و بهتر شدن هست، مثلاً «فرو ریزد» (به جای فروبریزد) نسبت به زبانِ خودِ بیت، کمی کهن‌گرایانه به نظر می‌رسد (البته همۀ فعل‌ها اینگونه نیستند) که قابل تغییر است (از آنجا که فرو بریزد در هیچ جای وزن نمی‌آید، می‌شود مثلاً از فرو می‌ریزد در یک جای آن استفاده کرد و عبارت را به شکلی تغییر داد که مفهومِ کلی تغییری نکند اما زبانِ شعر یک‌دست‌تر شود). شاعر در بیت‌های بعد روایتِ شعری خود را به شکلی مناسب با مفهوم ادامه می‌دهد، اما شاید بشود در عبارتِ «روح و روانم سخت اشفته ست» تغییری به نفعِ ایجادِ یک تصویر یا یک ترکیبِ نحویِ خلاقانه انجام داد (زیرا نسبت به زبان کلِ شعر، اینجا صرفا بیان حال شده و می‌شد شعری‌تر باشد) نکتۀ دیگر این که، در پایان شعر می‌شد (چه با اضافه کردنِ یک بیت، و چه با تغییرِ کمی در بیتِ آخر) باز هم از کم آوردن گفت در چیزی که با مصرعِ اول شعر هم متفاوت باشد و به نوعی کم‌آوردن در فرمِ کلیِ شعر هم اجرا شود.
در شعر دوم، لحظه‌ای شاعرانه که یادآورِ حسی میانِ آرامش و تشویش است بیان شده. تصویرِ حاصل از ترکیبِ نحویِ بیت نیز نوعی ایهام و حتی ابهام، اما غیر مخلّ یعنی ابهامی شاعرانه دارد، چون معلوم نیست که نگاه و ترحمِ مصرعِ اول، نخست به هم متعلقند یا نه (یعنی نگاهِ یک شخص و ترحم‌های همان نگاه، یا نگاهِ یک شخص و ترحم‌های دیگران به او) و سپس، باز هم به همین شکل، قطعی نیست که هر دو متعلق به همان چشمِ مصرع دومند یا نه، یا شاید همۀ این حالات وجود دارند، شاعر حتی اگر یک منظور را فقط داشته باشد، باز بیتی سروده که چند حالتی که گفته شد چند معنا را به مخاطب القا می‌کند که حتی بعضاً در تضاد با همند و همین ویژگی باعثِ شعریتِ کاملِ این تک‌بیت شده است.
در شعر سوم، اگرچه معنایی حِکمی گفته شده، اما بی‌سابقه نیست، همچنین استفاده از «ز» به جای «از» به معاصریتِ زبان لطمه زده، و علاوه بر این، حرفِ اولِ عابد که عین است بهتر است در وزن طوری بیاید که با کلمۀ قبلش ادغام نشود، البته بعضی شاعران و منتقدان این ادغام را ایراد نمی‌دانند، مثلاً کلمۀ عشق، بارها در شعرهای خوبِ معاصر با کلمۀ قبلش در وزن، ادغام شده است و مشکلی برای شعر نبوده است، اما شاید عابد چون کمتر استفاده می‌شود بیشتر این مسئله به چشم می‌آید.

منتقد : مریم جعفری آذرمانی

مریم جعفری آذرمانی، پنجم آذرماه سال 1356 در تهران متولد شد. از سال 1375 فعالیت ادبی خود را آغاز کرد. اولین مجموعه شعرش در سال 1385، ده سال پس از آغاز فعالیت ادبی‌اش منتشر شد. از این شاعر تا امروز، کتابهای متعددی منتشر شده است. از دیگر فعالیتهای او ترجمه ...



دیدگاه ها - ۰

برای ارسال نظر وارد پایگاه شوید.