منطق شعر باید مخاطب را میخکوب کند



با اینکه چادر هم تو را در بند دارد
چون ماه میمانی که صد لبخند دارد

این روز ها انقدر شیرینی که حتی
خون لب سرخ تو طعم قند دارد

عمریست میگویی غزل هایت ندارد
چشمان و ابروی مرا.. هرچند دارد

این شعر کم می آورد پیش تو وقتی
تریاک چشمان تو را هلمند دارد

آری تو خوشبختی و این گفتن ندارد
خوشبخت تر من که چنین دلبند دارد
نقد این شعر از : آرش شفاعی
ما در شعر به رعایت ارتباطات افقی و عمودی میان عناصر ایجادکنندۀ شعر نیاز داریم. به بیانی روشن تر باید میان کلماتی که کنار هم قرار می گیرند، ارتباطی دقیق و منطقی وجود داشته باشد و مجموعۀ این عناصر، در کنار یکدیگر نیز ارتباطی ارگانیک و ساختاری باهم داشته باشند. اگر بخواهیم غزلی را که «محمد اسماعیل غیبی» سروده است، با همین رویکرد بررسی کنیم؛ ابتدا باید ببینیم کنار هم نشستن کلمات در ابیات دارای ارتباط روشن و قابل دفاعی هستند یا نه. از همان بیت اول اگر شروع کنیم می بینیم شاعر شعر را با «با اینکه» شروع کرده است، یعنی باید دو گزارۀ متضاد را در بیت شاهد باشیم. به عبارت دیگر باید شاهد این ساختار باشیم: جمله اول+ با اینکه + جملۀ دوم که از نظر معنایی متضاد جملۀ نخست باشد. اما می بینیم دو جمله با یکدیگر تضادی ندارند. اینکه شخصی چادر داشته باشد ( و به بیان شاعر دربند چادر باشد) با اینکه صد لبخند بر لب داشته باشد و یا چون ماه باشد، تضادی ندارند یا حداقل تضاد آن ها آنقدر نیست که بتواند مخاطب را قانع کند.
در بیتی دیگر شاعر می گوید: این شعر کم می آورد پیش تو وقتی... در مصرع بعد مخاطب منتظر است گزاره ای ارائه شود، که نشان دهندۀ کم آوردن شعر در برابر معشوق باشد اما گزاره ای که شاعر ارائه می کند این است: تریاک چشمان تو را هلمند دارد. نخستین سؤال این است که آیا تشبیه چشم معشوق به تریاک اصلاً زیباست؟ ثانیاً هلمند در این میان چه می کند؟ آیا اینکه تریاک چشمان معشوق در هلمند یافت می شود، شعر باید در برابر معشوق کم بیاورد؟ چه ارتباط منطقی و قابل توجیهی میان این دو گزاره وجود دارد؟ شاعر باید حتی اگر قرار است ارتباطی تازه بیافریند، چنان با قدرت مخاطبان را قانع کند که مخاطب از این منطق تازه و حسن تعلیل شاعرانه میخکوب شود و چنان از این کشف لذت ببرد، که آن را بپذیرد که این اتفاق در این غزل رخ نداده است.

منتقد : آرش شفاعی

شاعر، منتقد و روزنامه نگار. متولد 1354 در مشهد، دانشجوی دکترای علوم ارتباطات اجتماعی و دبیر سرویس فرهنگ و هنر روزنامه قدس.



دیدگاه ها - ۰

برای ارسال نظر وارد پایگاه شوید.