دربارهٔ راه تازه‌ای فکر کنیم




عنوان مجموعه اشعار : تقدیرنامه
شاعر : هادی قربانی


عنوان شعر اول : یک
کاری که برای دیگران کردنکرد
تقدیرسرش برای مادرد نکرد

ماسکه ی یک پول نمی دانستیم
اوکرد، چنان کرد که نامردنکرد

عنوان شعر دوم : دو
تقدیرنبود از آسمان بنویسیم
از مهر ومَه و ستارگان بنویسیم

درکاغذِ ابروباد، طوفان نگذاشت
یک آخرِ خوب داستان بنویسیم

عنوان شعر سوم : سه
بایدبه گیاه تازه‌ای فکرکنیم
درباره‌ی راه تازه‌ای فکرکنیم

تقدیر اگر بهشت باشد، من و سیب
شایدبه گناه تازه ای فکرکنیم
نقد این شعر از : پانته آ صفائی
رباعی اول:
شاعر با قرینهٔ مصراع دوم، «برای ما» را از مصراع اول حذف کرده و به نظر می‌رسد این کار تعلیق زیبایی به بیت بخشیده است. از آن جا که کنایه‌ها موجب غنای زبان می‌شوند، می‌توانند در غیاب صورت‌های خیالی همچون استعاره و تشبیه و پارادوکس، ادبیت متن را حفظ کنند و مانع از سقوط زبان به سطح خودکار شوند؛ بنابراین می‌توان گفت که در مصراعِ «تقدیر سرش برای ما درد نکرد»، استفاده از کنایه‌ای رایج، به غنای زبان افزوده است. اما نکتهٔ مهم در استفاده از کنایه و اصطلاحات رایج آن است که توجه داشته باشیم کنایه یا اصطلاح باید به همان شکلی که در زبان به کار می‌روند وارد متن شوند. حذف یا تغییر کلمات کنایه باعث تغییر معنای کلی و ناکارآمدی آن می‌شود. مثلاً در مصراع سوم: «ما سکهٔ یک پول نمی‌دانستیم» شاعر می‌خواسته بگوید: ما معنی سکهٔ یک پول شدن را نمی‌دانستیم، اما به دلیل حذف مصدر «شدن» و نشانهٔ مفعولی «را»، جمله رسانای معنی نیست. نامرد در مصراع پایانی صفت جانشین اسم است و سیاق درست حذف، در جملهٔ «هیچ نامردی چنین نکرد» آن است که یا کلمهٔ «هیچ» حذف شود و یا «یای نکره». حذف همزمان این دو به زبان آسیب می‌زند. سه بار تکرار فعل کرد در مصراع پایانی هم چندان خوشایند نیست.
رباعی دوم:
ایدهٔ نخستین این رباعی، ایده‌ای زیبا و قابل تأمل است. این که در کاغذ ابر و باد –که غیر از هماهنگی لفظی، از نظر تصویر ترکیب رنگ و خطوط هم طرحی ملایم و سازگار دارد- طوفان بر پا شود و نگذارد که شاعر پایان خوبی برای داستانش بنویسد، ایدهٔ شاعرانه‌ای است؛ اما مشکل در شیوهٔ اجرای این ایده است. حذف حرف اضافهٔ «برای» از جملهٔ «یک آخر خوب برای داستان بنویسم» مجاز نیست. بطور کلی حذف و جایگزین کردن حروف اضافه در زبان، کاری است که براحتی نمی‌توان انجام داد؛ و در شعر، زبان، همه‌ چیز است! هیچ یک از ابزارها و تکنیک‌های سرودن، نمی‌توانند ایرادات زبانی را توجیه کنند. تخفیف کلمهٔ «ماه» به «مه» هم در زبان این رباعی پسندیده نیست و جز ناگزیری وزن توجیه دیگری ندارد.
رباعی سوم:
این رباعی از نظر زبانی یک رباعی سالم است و نزدیک بودن نحو و واژگان به کاربرد امروزی زبان هم از نقاط قوت آن است. به عقیدهٔ من تنها ایراد کار، به منطق شعر مربوط است. شاعر در مصراع نخست بیان می‌کند که «باید به گیاه تازه‌ای» اندیشید اما در سرانجام کار، می‌بینیم که خودش هنوز به همان گیاه قدیمی یعنی «سیب» می‌اندیشد و اگر چه این‌بار از «گناهی تازه» حرف می‌زند ولی «گیاه تازه‌ای» در کار نیست.
در پایان فکر می‌کنم مطالعهٔ عمیق‌تر رباعی‌های موفق امروز و وسواس در کاربرد زبان می‌تواند امکانات بیشتری در اختیار جناب قربانی قرار دهد.
برای ایشان سلامتی و توفیق بیش از پیش آرزو می‌کنم.

منتقد : پانته آ صفائی

متولد 1359 بروجن. دارای مدرک مهندسی مکانیک از دانشگاه کاشان و دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه اصفهان



دیدگاه ها - ۰

برای ارسال نظر وارد پایگاه شوید.