تقطیع



عنوان مجموعه اشعار : غزل
عنوان شعر اول : ۱
مملو از شعرم و باید که مرا بشنوی ام
تو گناهی و من اما غضبی اخروی ام
نقطه ی مشترکی نیست میان من و تو
تو که ماهی و پلنگی که من ِ منزوی ام
به هیاهوی تنت خیره شدم یادم رفت
گفته بودی که سراپا غزلم مثنوی ام
اگر عشقی متولد بشود می‌میرم
طاق بی طاقت کاخ ِ کهن ِ کسروی ام
بعد مرگی که به احساس من اهدا کردی
باز در وهم رسیدن به دم عیسوی ام

عنوان شعر دوم : ۲
دلم برای خودم تنگ شده بیا برگردیم
دوباره در سر ِ من جنگ شده بیا برگردیم
صدای تار شب امشب حکایت ظلم است
سحر که قاضی هفت رنگ شده بیا برگردیم
ندیده ام سر جایش بهار وباران را
نگو نگو که هماهنگ شده بیا برگردیم
چگونه نقل محافل به جای قصه ی لیلی
حماسه ی ماه و پلنگ شده بیا برگردیم
نفس نمی کشد از درد آسمان دریا
که نوبت مرگ نهنگ شده بیا برگردیم
برای کشتنم انگار یک ترانه کافی بود
طناب گردن من تنگ شده بیا برگردیم

عنوان شعر سوم : ۳
شاعر شدی که درد را هی جار می زنی
سر را برای چه به دیوار می زنی؟؟؟

در دادگاه واژه ها بی شاهد و وکیل
شب را به روز و روز را شب دار می زنی!!!

گاهی که عاشقی به نگاه تر و سکوت
حرف از صفای لحظه‌ی دیدار می زنی

امّا دلت که به تنگ آمد از غمی
با پنجه زخمه بر تن گیتار می زنی

شاعر منم که ببوسم تو را به شعر
وقتی که لب به لب سیگار می زنی

در آسمان غزل های من تو ماه!!!
دائم ولی دم از شبی تار می زنی
نقد این شعر از : رحمت‌اله رسولی‌مقدم
اینک نوبت نقد و بررسی سه اثر از سرکار خانم زهرا حاجیعلی است که تاکنون ۶ نوبت برای پایگاه نقد شعر، اثر ارسال کرده‌اند و طبق مشخصات پروفایلشان، کمتر از یک‌سال سابقه‌ی سرایش دارند. به ایشان سلام عرض می‌کنم و خوشحالم که زنانی از این سرزمین با وجود مشغله‌های و گرفتاری‌های طبیعی یک زن میانسال، علاقه به ادبیات و شعر را با اقدام به سرایش شعر نشان می‌دهند. این به خودی خود و فارغ از ضعف و قوت‌های آغاز راه هر کدام از ما، جای تبریک دارد‌. حالا اگر در ابتدای راه به فکر سرودن حرفه‌ای باشیم و به همین خاطر برای جایی مثل پایگاه نقد شعر، آثارمان را ارسال کنیم، نشان از جدیت و عزم ما برای پیمودن اصولی و حرفه‌ای این مسیر دارد.
به همین خاطر من سعی می‌کنم در این بررسی، به آن‌چه خانم حاجیعلی در این مرحله بیشتر به آن نیاز دارند، بپردازم و نکات و بررسی‌های پیشرفته‌تر را برای زمانی بگذارم که ایشان از مراحل مقدماتی با موفقیت عبور کرده باشند.
آنچه که برای همه‌ی ما بدیهی و طبیعی است، این است که در ابتدای راه، باید مقدمات مسیر را فرا بگیریم. و طبیعی‌‌تر است که به اصول مقدماتی واقف نباشیم. پس اگر در این مرحله، مروری بر یکی از مسائل مقدماتی شعر داریم، بدین معنی نیست که استعداد دوستان را در سرایش نادیده بگیریم. اتفاقا خانم حاجیعلی در شعرشان نشان می‌‌دهند که ذوق سرشاری دارند و مطالعاتی مثل خواندن شعر منزوی را هم در دستور کار دارند، که خب مطالعه و تمرین مستمر دو بال پرواز یک سراینده است برای پریدن و پیش رفتن.
یکی از مقدماتی که برای سرودن باید مد نظرمان باشد، وزن است. وزن در شعر موزون، از درجه اهمیت بسیار بالایی برخورداری است و خلاصه‌ی خوش‌قیافگی شعر ماست. آموختن ۹۹ درصد مسائل وزنی نیز طی یک روز امکان‌پذیر است. کافی‌ست کتاب قافیه‌ و عروض دبیرستان گروه علوم انسانی را بخوانیم یا از جزوه‌های موجود در اینترنت استفاده کنیم. آموختن آن بسیار ساده است. در مراحل ابتدایی یادگیری وزن می‌توانیم با 《 تقطیع》 متوجه شویم کجاها مصراع‌هایمان با هم برابر نیستند و سعی کنیم وزن آن‌ها را ترمیم کنیم. تقطیع نیز در همین منابع توضیح داده شده است؛ اینکه شعر را آن‌گونه که در وزن می‌خوانیم، بخش‌بخش می‌کنیم و هجاها را از هم جدا می‌کنیم و کوتاهی و بلندی آن‌ها را مشخص می‌کنیم و مقابسه می‌کنیم که وزنمان چیست و کجاها اشتباه است. به این کار تقطیع می‌گوییم.

غزل نخست، به لحاظ وزنی سالم است و مشخص است که سراینده به طور سماعی توانسته است وزن این شعر را دربیاورد. در شعر دوم  وزن 《 مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن》 است که با وجود شیرینی آن، سختی‌هایی برای دوستان ابتدای راه دارد. به همین خاطر سراینده نتوانسته به طور سماعی از عهده‌ی آن بربیاید.

1. صدای تار شب امشب حکایت ظلم است
2. ندیده ام سر جایش بهار وباران را
3. نفس نمی کشد از درد آسمان دریا

این سه مصرع، تنها مصرع‌هایی هستند که در این شعر، وزنشان صحیح است. سایر مصرع‌ها از وزن خارج هستند و تعدادی هجا کم و زیاد دارند. سراینده حتما با تقطیع، متوجه اشکالشان خواهد شد. اما برای مثال یکی دو مصرع را تقطیع می‌کنیم تا ببینیم اشکالشان چیست؟

خب سه نوع هجا داریم: هجای کوتاه که با u نشان می‌دهیم، هجای بلند، که با _ نشان می‌دهیم، و هجای کشیده که با _u نشان می‌دهیم.

تقطیع وزن اصلی شعر:
مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن

مَ فا عِ لن فَ عَ لا تن مَ فا عِ لن فَ عَ لن

حالا مصرع اول شعر دوم را تقطیع می‌کنیم:

دلم برای خودم تنگ شده بیا برگردیم

دِ لَم بَ را یَ خُ دَم تَن گ شُ دِ بَ یا بر گر دیم

با شمارش تعداد هجاها متوجه می‌شویم که این مصرع، یک هجای اضافی دارد، چرا که وزن اصلی، پانزده هجا دارد و این مصرع، ۱۶ هجا. علاوه بر نابرابری تعداد آن‌ها،
در رکن سوم، ناهمسانی هجاها را داریم و خراب شدن ریتم شعر را.

سایر مصرع‌های شعر را هم می‌توانیم به همین شکل تقطیع کنیم.

در شعر سوم نیز بر حسب مصرع نخست《 شاعر شدی که درد را هی جار می‌زنی》، وزن شعر می‌شود: 《 مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن》. که خب باز یک وزن متناوب است و برای سرایندگان آغاز راه، کمی سخت است که فقط به شکل سماعی آن را رعایت کنند.
بر همین اساس مصرع‌های
1. شاعر شدی که درد را هی جار می‌زنی
2. در دادگاه واژه‌‌ها بی‌ شاهد و وکیل
3. شب را به روز و روز را شب دار می‌زنی
4. گاهی که عاشقی به نگاه تر و سکوت
5. حرف از صفای لحظه‌ی دیدار می‌زنی
6. با پنجه زخمه بر تن گیتار می زنی

وزن سالمی دارند، ولی سایر مصرع‌ها، لغزش وزنی دارند.

توصیه‌ی اکید من این است که خانم حاجیعلی حتما وزن را که خیلی ساده و شیرین است در این شعرها بررسی کنند و آن را فرا بگیرند، در ادامه‌ی راه فرصت بسیار است که از مسائل پیشرفته‌تر و فنی‌ و ادبی‌ شعرهایشان در نوبت‌های بعدی، با هم گفتگو کنیم.
به امید موفقیت برای ایشان در این مسیر!

منتقد : رحمت‌اله رسولی‌مقدم

متولد ۵ خرداد ۶۹ یاسوج؛ شاعر و ویراستار؛ تحصیلات کارشناسی ارشد ارزیابی و آمایش سرزمین



دیدگاه ها - ۰

برای ارسال نظر وارد پایگاه شوید.