اهمیّت زاویۀ دید




عنوان مجموعه اشعار : سومین مجموعه
شاعر : حمید فتحی


عنوان شعر اول : آفریقا
آسمانِ مه آلود و
سپیده پیشکش
ما لخت می‌مانیم
سیاه
و در مردمک ماه
نور می شویم

با طلوع آفتاب
آمدند
سفیران خوشبختی
آمدند
از سرزمینی
که خورشیدش در رخسار
هرگز کوچ نمی‌کند
و کفن‌های روز
اختران را پوشاندند

رفتند
در خون غروب
رفتند و
نه ماهی نه ستاره ای
نه اشک شب پره ای
تا پریها را غسل دهیم

رودهای ذغال
از تیرگی تهی شدند
و سرد خاکستری رنگ پریده
بر رگهای مرگ نشست

عنوان شعر دوم : تمامت زیباست
تمامت زیباست
چشم‌هایت
و سمتی که بدان خیره می‌شوی
لبهایت
و کلماتی که بر آن جاری است

دستهایت زیباست
و سنگ و خاک و درختی که لمس می‌کنی
پاهایت زیباست
و هر آنجا که قدم بگذاری

مویت
و بادی که در آن می‌پیچد
نامت
و آنکس که صدایت بزند
زیباست

تمامت زیباست
و شعر
به پیشانی بلند
به شیار گونه‌هایت
غبطه می‌خورد

عنوان شعر سوم : باد
باد اسب است
ببین چگونه می‌تازد
ببین چگونه به دنبالت
سرزمین‌ها را
زیر سم‌ضربه‌هایش درمی‌نوردد

باد اسب است
یالش را در موهای تو پریشان می‌کند
شیهه می‌کشد
به دامان تو می‌وزد
موجی در گندم‌زاران می‌ریزد

باد اسب است
ببین چگونه می‌وزد
می‌ایستد
می‌گریزد
رم می‌کند
بر هر غبار‌ راه نرفته طلوع می‌کند

به زیر نعل‌های باد
بادبان مهر
بیرقی است در اهتزاز
و زورق شیرین سرنوشت
بر اقیانوس تلخ روان

باد...
اسب است
نقد این شعر از : لیلا کردبچه
از هر سه شعر شاعر لذت بردم و با توجه به اینکه شاعر ذکر کرده‌ است که حدود دو سال تجربۀ سرایش دارد، معتقدم که در این محدودۀ زمانی بسیار موفق عمل کرده است.
زبانی یکدست در هر شعر، لحن متناسب با موضوع، مضمون، اندیشه و عاطفۀ اثر، ایجاز و دوری از ورود عناصر زائد و بیکار در شعر، و رعایت محوریت افقی در ساختار شعر، بی‌آنکه متوسل شدن به نخ ساختار، واضح و آشکار باشد، همه و همه ویژگی‌هایی هستند که در هر سه شعر مشهودند، و در شعر دوم، بیشتر. و کاش شعر دوم با «تمامت» شروع نمی‌شد.
شعر دوم با «تمامت زیباست» شروع می‌ود، شروعی که با ساختار زبانی محاوره پهلو می‌زند و در همان آغاز به مخاطب می‌گوید که با شعری از جنس زبان و فرهنگ مردم مواجهی. اما بلافاصله پس از سطر دوم، مخاطب وارد فضایی هنری و البته بسیار هوشمندانه می‌شود.
شاعر این شعر دارد از زیبایی حرف می‌زند، و مضمون‌پردازی آن، بیش از هرچیز به نظریۀ بندتو کروچه در «کلیات زیبایی‌شناسی» نزدیک است؛ آنجا که درک و دریافت زیبایی را وابسته به نوع و زاویۀ دید بیننده هم می‌داند. و از همین منظر است که شاعر می‌گوید: «چشمانت زیباست و آنچه به آن می‌نگری»
درواقع در این شعر، شاعر به زیباییِ هر عنصری از دو زاویۀ گوناگون نگریسته است: یکی از زاویۀ نگاه خودش، و دیگری از زاویۀ نگاه کسی که ازنظر شاعر زیباست، و این گذراندنِ «زیبایی» از فیلتر نگاه کسی که خود «زیبا» است، نشان‌دهندۀ وسواسِ بسیار شاعر است در پذیرش زیبایی. و یک مثال ساده برای تشریح کاری که شاعر در مضمون‌پردازی این شعر کرده این است:
شما یک‌بار فیلمی را می‌بینید و به این نتیجه می‌رسید که آن فیلم، زیباست. بعد یک‌بار دیگر خودتان را می‌گذارید جای کسی که دوستش دارید و با علایق و سلایق و عاطفه و طرز تفکرش آشنا هستید، و این‌بار فیلم را از منظر آن شخص ثانوی می‌بینید، و بعد که تأیید می‌کنید که آن فیلم با عبور از فیلتر اندیشه و عواطف و سلیقۀ شخص مورد علاقه‌تان همچنان زیباست، به تحسین آن فیلم نمی‌نشینید، بلکه همان شخص را تحسین می‌کنید و می‌گویید: «تو زیبایی، و هرچه را تو بپسندی هم زیباست» یعنی که آفرین بر نظر پاک خطاپوشت باد!
حالا شاعر این شعر هم چنین رویکردی دارد و تمام زیبایی‌های جهان، وسیله و بهانه‌ای هستند تا شاعر به‌واسطۀ آن‌ها، سلیقۀ محبوبش را ستایش کند، و بگوید آنچه تو به آن‌ نگاه می‌کنی، کلماتی که تو می‌گویی، آنچه تو لمس می‌کنی، آنجا که بر آن پا می‌گذاری، آنکه نام تو را صدا می‌کند، زیبا هستند، امّا به این دلیل که از فیلتر زیبایی چون تو گذشته‌اند.
با این توضیحات اما، «تمامت زیباست/ و شعر/ به پیشانی بلند/ به شیار گونه‌هایت/ غبطه می‌خورد» پایانِ این شعر نیست و درواقع آن مقدمات شکوهمند، نتیجۀ دیگری می‌طلبیدند، نتیجه‎ای از آن نوع که می‌گوید تو زیبایی را در جهان تکثیر می‌کنی و... درواقع معتقدم واژۀ نازلِ «تمام» در آغاز شعر و این پایان‌بندیِ بی‌ربط و خنثی در پایان شعر، ظلم بزرگی است ک شاعر در حق شعری بالقوه شکوهمند کرده است.
شعر سوم هم شعر بسیار زیبا و به‌سامانی است، و ای‌کاش شاعر، زیربنای مضمونیِ شعر را که تشبیه «باد» به «اسب» است، در همان سطر اول لو نمی‌داد. کاش شاعر اجازه می‌داد که خوانندۀ شعر هم کمی فکر کند، کمی کنکاش کند، کمی در دنیای خیال‌پردازی‌های شاعر غوطه بخورد، و پس از آن از کشف خیال‌انگیز خود لذت ببرد.

منتقد : لیلا کردبچه

شاعر، پژوهشگر، ویراستار. فعّال در حوزۀ شعر. دکترای ادبیات معاصر.



دیدگاه ها - ۱
حمید فتحی » پنجشنبه 25 فروردین 1401
درود و مهر از لطف و راهنمایی‌های منتقد گرامی سپاسگذارم‌. امیدوارم همچنان بتوانیم در سایت پایگاه نقد و در کنار اساتید گرانقدر بیاموزیم.

برای ارسال نظر وارد پایگاه شوید.