ضرورت پيوستگي و ارتباط ميان اجزاء




عنوان مجموعه اشعار : پاییز هر سال...
شاعر : هما توکلی پور


عنوان شعر اول : علی البدل
روی لبت غزل شده ام بی رضای تو
یک باغ سوخته ست دلم در هوای تو

یک شعر پا به ماه که وقتش گذشته است
تا در سکوت شرح دهم ماجرای تو

هی شعر... اشک... شعر... ادامه نمی دهم،
چون سالهاست شعر نشسته ست جای تو

آرامشم چه شد، به کجا پر کشید و رفت؟
از من چه ماند تا بشود مبتلای تو

یک پنجره به روی دلم وا نمی شود،
یک پنجره به روی تو و چشم های تو

وقتی همیشه مقصد و مقصود من تویی،
ایمان بیاورم به خودم یا خدای تو؟!

#هما_توکلی_پور
6 دی 96

عنوان شعر دوم : سکوت
سکوت،کافه ی خلوت،قرار،بی تابی
دوباره باز سرم بی بهانه میچرخد
دوباره شعر شدی و نوشتمت اما
تو باختی... قلمم عاشقانه می چرخد


شبیه قهوه ی تلخی، که روی میزم بود 
شبیه لخته ی خونم، که شب مرا قی کرد
چرا معلقم آخر!؟ بگو چرا تقدیر...
تمام فاصله ها را بدون من طی کرد؟


تو با تمام نگاهت به من نمی خندی
منم مترسک بی جان، خدای لبخندم!
دو نیمه ی...((نه ببخشید اشتباهی شد...
...که بی خیال، برو من به هیچ پابندم))


تو زل زدی به کجا؟ عشق جای دوری نیست!
ببین چه ساده نشسته به روی شانه تو
ولی تو زود تکاندی تمام قلبت را
که شوق پر بکشد از سراب خانه تو



"بیا تمام کنیم این عذاب بودن را...."
و من تمام که نه....له شدم، فقط مردم
بیا تمام.....صدایت میان شب گم شد
چه ضجه ها که در آغوش غم فرو خوردم


سکوت،حرف قشنگی ست روی لبهایم
دوباره یخزده تشییع می شوم بی درد
درون مغز پلاسیده...خیس و خاموشم،
زنی به نام جنون، ساده زندگی می کرد


سکوت، کافه ی خلوت،سکانس پایانی
جنازه ی دو نفر، روی دست شب مانده
زنی که در سر تو عاشقانه می خندید
زنی که در سر من دست عشق را خوانده...

#هما_توکلی_پور



عنوان شعر سوم : از رهایی...
"دنیا برای از تو نوشتن مرا کم است"
محمد علی بهمنی




از لحظه ی رهایی یک ذهن بی عبور
تا باور محال ترین اتفاق دور


از زنده رود نصف جهان، سمت چارباغ
تا حافظیه، باغ ارم، صحن شاچراغ


از غر زدن به جان قراری که رفته بود
تا سوگ گل برای بهاری که رفته بود...


از عین و شین و قاف که یک انتخاب بود
تا باور 'هر آنچه گذشته' سراب بود


از نقطه ای که نطفه ی یک عشق بسته شد
تا لحظه ای که شیشه ی قلبی شکسته شد


با اشکهای ذوب شده توی دفترم
از پشت پلکهای تو هر بار می پرم


از خنده های گم شده ام در پیاده رو
تا رج به رج شکافتن خاطرات تو


از گریه ها و هق هق و بغ کردن مدام
تا خواندن ادامه ی یک شعر ناتمام


در آینه به جای منِ من غریبه ایست
این زهرخندهای مداوم برای چیست؟
 

از من که روی اسم تو را خط کشیده ام
از تو که جز صداقت مطلق ندیده ام


از عشق و پشت پا زدنش...نعش خاطرات
هر روز هضم کردن مشتی خزعبلات


تا سیلی نبودن او روی صورتم،
اینجا در انتظار شروع عقوبتم


از چشمهاش! آینه ی دق...نه، تشنه رود
تنها دلیل زندگی ام که (...) بود


از تو که "او"ی شعر منی! دل نمی کَنم
جان می کنم، عجیب من اهل شکستنم


از اوجِ اوجِ اوج خیال محال تو
تا لحظه ی هبوط و دوباره وبالِ تو


از تو به او رسیدن و از او به هیچ جا،
تو ختم می شوی به تمام بهانه ها


از زخم کهنه ای که دهان وا نکرده بود
دردیست غیر عشق که افشا نکرده بود


از مثنوی که بیت به بیتش فقط غم است
تا وصف اینکه "از تو نوشتن مرا کم است"


از هر چه بود و نیست دلم را گرفته ام
در ذهن سبز باغچه ها پا گرفته ام

#هما_توکلی_پور

96.2.18
نقد این شعر از : انسیه موسویان
سه شعر از خانم هما توكلي پور خواندم. شعر اول در قالب غزل، شعر دوم در قالب چهارپاره و شعر سوم در قالب مثنوي سروده شده است. پيش از اين نيز ايشان اشعاري در قالب نيمايي، چهارپاره و غزل ارسال كرده بودند. وجه مثبت اين تنوع طلبي در قالب هاي گوناگون اين است كه شاعر مي خواهد در عرصه هاي مختلف طبع آزمايي كند و ذوق خود را محك زده و كسب تجربه كند؛ اما بايد بكوشد تا در جريان اين تمرين ها و طبع آزمايي ها در نهايت قالب مورد نظر و مناسب بيان افكار و احساسات خود را بيابد و به قول معروف از اين شاخه به آن شاخه نپرد. بسياري از شاعران بزرگ و برجسته ي ما نيز در قوالب گوناگون طبع آزمايي كرده اند اما در نهايت در يك يا دو قالب، شاخص و برجسته شده اند.
باري، نگاهي بيندازيم به سروده هاي خانم توكلي پور.
ابتدا به سراغ شعر سوم مي رويم. مثنوي «رهايي» به نظرم بهترين شعر ارسالي ايشان است. زبان روان و صميمي و كم اشكال، قافيه هاي خوب و قوي، تصاوير شاعرانه ي ملموس، زنده و امروزي كه شعر را از كليشه ها دور كرده است و تضمين خوب و بجا از غزل استاد محمد علي بهمني از جمله نكات مثبت اين شعر است. در اين شعر شاعر توانايي هاي زباني خود را به رخ كشيده و از آرايه هاي ادبي نيز بجا و مناسب استفاده كرده است. جناس زيباي اين بيت را در كلمات " نقطه و نطفه" ببينيد:
از نقطه ای که نطفه ی یک عشق بسته شد
تا لحظه ای که شیشه ی قلبی شکسته شد
و اما شعر اول غزلي است كه زباني ساده و روان و صميمي دارد، چهارچوب اوليه ي آن سالم و بي نقص است و به لحاظ عاطفي نيز غني است. اما به نظر مي رسد در اغلب ابيات، ارتباط محكم و معناداري ميان دو مصراع وجود ندارد و به اصطلاح هر مصراع ساز خودش را مي زند. اين مشكل در حدي است كه شما مي توانيد به راحتي جاي بعضي از مصراع را با هم عوض كنيد بي آن كه در ظاهر يا محتواي شعر خللي ايجاد شود! به عنوان مثال دو بيت اول غزل به اين شكل است:
روی لبت غزل شده ام بی رضای تو
یک باغ سوخته ست دلم در هوای تو

یک شعر پا به ماه که وقتش گذشته است
تا در سکوت شرح دهم ماجرای تو
حالا جاي مصراع هاي اين دو بيت را عوض مي كنيم:
روی لبت غزل شده ام بی رضای تو
تا در سکوت شرح دهم ماجرای تو
یک شعر پا به ماه که وقتش گذشته است
یک باغ سوخته ست دلم در هوای تو
ملاحظه مي كنيد كه لطمه ي چنداني به شعر وارد نشد. اين مشكل از آن جا ناشي مي شود كه به عنوان مثال در بيت اول ميان «غزل شدن روي لب معشوق بدون رضايت او» و « باغ سوخته بودن دل شاعر در هواي معشوق» پيوند و ارتباط محكمي وجود ندارد. نه پيوند صوري نه معنايي. همين طور در بيت دوم و برخي بيت هاي ديگر. پس مي توان گفت محور افقي در اين شعر ضعيف است و پيوستگي ميان اجزاي آن وجود ندارد. در يك شعر خوب، اين پيوستگي و ارتباط بايد به گونه اي باشد كه به راحتي نتوان جاي مصراع ها و حتي كلمات آن را با يكديگر عوض كرد.
اين مشكل كمابيش در چهارپاره ي «سكوت» نيز مشاهده مي شود. مي دانيم كه نام ديگر قالب چهارپاره «دوبيتي پيوسته» است. اين نامگذاري نشان مي دهد كه بندها يا پاره هاي مختلف يك چهارپاره در عين استقلال و جدا بودن از هم، بايد از يك پيوستگي و ارتباط معنايي پيروي كنند. از آنجا كه چهارپاره ي مورد بحث، بياني روايي دارد، اين خط سير و ارتباط ميان بندهاي شعر از ابتدا تا انتها، تقريباً حفظ شده است اما همانند غزل اول، در اين شعر هم ارتباط افقي ميان مصراع ها و بيت هاي هر بند ضعيف است و هر بيت ساز خود را مي زند.
براي قلم اين شاعر خوش ذوق و پركار، شكوفايي و سر سبزي روز افزون آرزو دارم.

منتقد : انسیه موسویان

متولد اول مرداد 1355 در مشهد كارشناس زبان و ادبيات فارسي از دانشگاه فردوسي مشهد كارشناس ارشد زبان و ادبيات فارسي از دانشگاه علامه طباطبائي شاغل در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان با سمت کارشناس مسئول ادبیات کودکان و نوجوانان از سال 1374 تا کنون



دیدگاه ها - ۰

برای ارسال نظر وارد پایگاه شوید.