مقدماتی که باید مهیا باشد




عنوان مجموعه اشعار : دو شعر برای خردسالان
شاعر : امیر کیوان شعبانی


عنوان شعر اول : سوسک تازه بفرما
سوسکه رو تا لِه کردم
مورچه ها حمله کردن
تند و سریع سفره ی
شامو پیاده کردن

منم نشستم کنار
تا که کنم تماشا
یه مورچه هم بهم گفت:
)) سوسک تازه ، بفرما ((

عنوان شعر دوم : بارون
تق و تق و تق
بارون داره در می زنه
صداش تو پشت بوم میاد
قشنگ و دلبر می زنه

می رم منم تند ، زودِ زود
کاپشنمو خوب می پوشم
به بالا پشت بوم می رم
قطره ها رو خوب می بوسم



عنوان شعر سوم : -
-
نقد این شعر از : افسون امینی
سلام آقای شعبانی عزیز
خوشحالم که به شعر کودک علاقه مندید. کاش می دانستم چند سال است شعر می گویید؛ رشتۀ تحصیلی تان چیست و چند وقت است که سراغ شعر کودک رفته اید؛ شعر چه شاعران کودکی را دوست دارید و در چه قالب های شعر کودک کار کرده اید. دانستن این ها، کمک بیشتری در نقد آثارتان می کرد.
کلیات: نکاتی را دربارۀ شعر خردسال می دانید که احتمالا نقد همکاران بزرگوارم به آن افزوده است. با این حال، نیاز است که به چند چیز توجه داشته باشید.
آنچه که شعر کودک را از شعر بزرگسال متمایز می کند، مخاطب آن است، نه خود شعر. در واقع شما وقتی برای مخاطب کودک شعر می گویید، خودتان را مقید کرده اید. مقید به سن مخاطب، فهم او، میزان تخیل او، میزان دایرۀ واژگانی او، دنیای ذهنی او در سن رشدی که قرار دارد و... بنابراین نوشتن و سرودن برای مخاطب خاص، نیازمند شناخت مخاطب است. دقیقا به همین دلیل، برعکس آنچه عموم می پندارند، تولید اثر برای مخاطب کودک و به ویژه خردسال، آسان نیست.
شعر خردسال دو گونه است. یا شعرهایی است بدون معنی ولی با چینش جذاب کلمات و بار موسیقایی بالا که بیشتر برای بازی، سرگرمی، تقویت حافظه، تقویت موسیقایی ذهن و گوش و.. مورد استفاده است و به آن هیچانه می گویند. یا شعرهایی است که دارای مفهوم و معنی است، اما با واژه هایی محدود، تخیل قابل فهم مخاطب و ...
موسیقی شعر کودک یا دارای وزن عروضی است، یا هجایی و یا تکیه ای. بیشتر شعرهای خردسال وزن هجایی تکیه ای دارند و می شود آن ها را مانند شعر عامیانه تقطیع کرد.
در هر صورت، آنچه که مسلم و خلل ناپذیر است، این است که شاعر کودک باید به تمام اصول و قواعد شعری، به ویژه وزن و قافیه که در شعر کودک حرف اول را می زند، مسلط باشد و آن ها را بداند.
نکاتی که در شعر کودک حتما باید رعایت کنید:
1- جمله ها در شعر کودک باید جمله های سالم و مستقیم باشند و از پس و پیش کردن جای فاعل، مفعول و فعل پرهیز کنید.
2- در هر مصرع، یک جمله باید تمام شود. کلمه ای از یک مصرع را به مصرع یا بیت بعد منتقل نکنید.
3- کلمه ها باید به گونه ای در وزن بنشینند که کامل و به درستی ادا شوند و برای حفظ وزن، مجبور نشویم کلمه را نیمه و یا با حذف حرف یا حروفی ادا کنیم.
4- از به کار بردن معنی ثانویۀ کلمات و عبارت ها پرهیز کنید. صنعت هایی مثل ایهام و ابهام و کنایه و... در شعر کودک جایی ندارند.
نقد: حس و دریافت شما از شعر کودک خوب است. می دانید که موضوع شعر کودک باید مناسب مخاطب باشد و به موسیقی و ریتم مناسب هم توجه دارید. اما شعرهای شما صیقل خورده نیستند. نیاز به اصلاح و بازنگری چندباره دارند.
وزن و قافیه در هر دو شعر شما ایراد دارد. اگرچه وزن این دو شعر عروضی نیست، اما باز هم در خواندن سکته وجوددارد. مثلا در شعر «سوسک تازه ، بفرما» برای اینکه موسیقی را حفظ کنیم، باید (ه) در (له کردم) را تلفظ نکنیم. پیاده کردن سفره برای مخاطب قابل فهم نیست. او از پیاده شدن یا پیاده کردن، تنها معنی اصلی اش را می فهمد. (تا که کنم تماشا) دارای به هم ریختگی جمله است. علاوه بر همۀ این ها، ترویج فرهنگ سالم و اخلاق، یکی از مبانی مهم در شعر کودک است. مصرع اول این شعر، با حیوان آزاری شروع شده، حتی اگر آن موجود سوسک باشد، و حتی اگر برای غذای مورچه ها هم این کار صورت گرفته باشد، در اصلِ نگاه نادرست حیوان آزاری فرقی نمی کند. اگر اشاره ای به این می شد که مثلا سوسک مرده ای پیدا کردم و ... این مشکل برطرف می شد.
شعر «بارون»، شروع خوبی دارد. پارۀ اول آن خوب شروع شده، اما پارۀ دوم ضعف دارد. (دلبر می زنه) یعنی چه؟ در واقع شما می خواستید بگویید دلبرانه می زنه، اما به دلیل وزن، دلبر رو به کار بردید که معنی درستی ندارد. اگر وزن اجازه می داد و دلبرانه را می آوردید، باز هم ضعف شعر وجود داشت، چرا که دلبرانه و یا دلبری برای مخاطب خردسال معنی ندارد و این کلمه برای او ناآشنا و نامفهوم است. (د) در تند به خاطر وزن تلفظ نمی شود که ایراد است. (تند، زود زود) تنها برای پر کردن وزن آمده و حشو قبیح دارد. خوب هم در هر دو مصرع حشو است. کاپشن پوشیدن و بوسیدن خوب و بد ندارد.
قافیه های هر دو شعر ضعیفند. یادتان باشد که در شعر کودک، قافیه نقش مهمی را بازی می کند و در به حافظه سپردن شعر تاثیر زیادی دارد. علاوه بر قافیه های ضعیف، قافیه های غلط هم دارید: (حمله و پیاده)، (می پوشم و می بوسم). پیشنهاد می کنم کتاب «قافیه بیاموزیم» و کتاب «وزن شعر بیاموزیم» از دکتر اسماعیل امینی را که به تازگی در نشر ایهام به چاپ رسیده، حتما مطالعه بفرمایید.
نکتۀ آخر اینکه می شد من کلیاتی بگویم و بگذرم. اما معتقدم اگر جزئیات شعر را بررسی کنیم و ایرادها دقیقا گفته شوند، شما بهتر می توانید مسیر درست را پیدا کنید.