معنای سرگردان




عنوان مجموعه اشعار : خواب مترسک ها
شاعر : خدایار آزادی


عنوان شعر اول : آغاز
یک جام پر از خدا برایم کافی است
یک ساغر مصطفی برایم کافی است

درخیبر غصه ها رهایم نکنید !
یک جرعه ی لافتی... برایم کافی است

عنوان شعر دوم : مادر
بیچاره مادرم
وقتی قنداق شعرم را
در دریاچه مردگان
فرو می برد
باور نمی کرد
این گونه سرانجامی شوم
بر من حلول کند.
اینک نشسته ام
در واپسین لحظه های درد
با پاشنه های کوچک زخمی!

عنوان شعر سوم : گرگدن
گرگدن از راه می رسد
می غرد!
مشتی شعر جلویش می ریزم
دستن را می بوسد!
حالا می توانم
به سادگی اورا
تقطیع کنم.
نقد این شعر از : مسعود میرقادری
در متن اول (رباعی) با سه ارجاع بینامتنی مواجهیم:
1- «یک ساغر مصطفی برایم کافی است»
با توجه به دیگر قراین موجود در متن مانند اشاره به غزوه خیبر و حضرت علی(ع) این‌گونه می‌توان برداشت کرد که ساغر مصطفی اشاره‌ای به کلام و پیام حضرت محمد(ص) از سوی حق‌تعالی است.
2- «در خیبر غصه‌ها رهایم نکنید !» که به غزوه‌ی خیبر اشاره می‌کند.
3- « یک جرعه‌ی لافتی... برایم کافی است»
مصراع سوم به نداى «لا فَتى اِلاّ عَلِىّ، لا سَیفَ اِلاّ ذُو الفَقار» و جوانمردی و رشادت حضرت علی(ع) در جنگ احد اشاره می‌کند.
حال‌آنکه در مصراع دوم با ترکیب «خیبر غصه‌ها» مواجه می‌شویم و با توجه به پیروزی مسلمانان در غزوه‌ی خیبر، این ترکیب با متن غیر هم‌راستا است و متن را از لحاظ دلالت معنایی دچار لغزش کرده است (به جنگ میان مسلمانان در زمان حضرت محمد(ص) و یهودیان خیبر گفته می‌شود که به پیروزی مسلمانان انجامید).
پرسش اینجاست که با توجه به پیروزی مسلمانان در غزوه‌ی خیبر و ارادتی که از سوی راوی به حضرت محمد(ص) و حضرت علی(ع) در متن به چشم می‌خورد، چرا ترکیبی مانند «خیبر غصه‌ها» به متن ورود کرده است؟!
در متن دوم عدم وجود نشانه‌های هم‌راستا در متن برای تعیین جغرافیای معنایی ترکیب‌های مجرد و ملموس «دریاچه مردگان» و «قنداق شعر»، باعث شده تا متن به ابهامی غیر هنری دچار شود و پیش‌زمینه‌های کافی برای ورود ترکیب‌هایی مانند «سرانجامی شوم» و «واپسین لحظه‌های درد» در متن مهیا نباشد. ازاین‌روست که عبارت پایانی متن یعنی «با پاشنه‌های کوچک زخمی» هم نتوانسته نیک سرانجام باشد.
در متن سوم عدم پرداخت شعری مناسب، ضعف در ساختار و عدم ارتباط تنگاتنگ نشانه‌ها و عبارت‌ها، باعث شده تا استعاره‌ی کرگدن از کار در نیاید و به‌طورکلی متن در راه ایجاد فضایی استعاری کامیاب نباشد. این‌گونه است که متن سوم بیشتر به یک چیستان شبیه شده است. لازم به ذکر است که واژه‌ی «دستن» به نظر ایراد تایپی و نه تلاشی برای واژه‌سازی است.
درمجموع در متن‌های دوم و سوم تلاش برای حرکت به‌سوی فضای استعاری به چشم می‌خورد اما به‌واسطه‌ی ضعف در ساختار این حرکت ناقص مانده است.

منتقد : مسعود میرقادری




دیدگاه ها - ۰

برای ارسال نظر وارد پایگاه شوید.