کلی‌گویی و ابهام‌زایی




عنوان مجموعه اشعار : آیینه
شاعر : الهام صفوی


عنوان شعر اول : آیینه
تا زخم هایت راه دوری نیست می دانم
این خسته را نای عبوری نیست می دانم
زخم تو هربار از گلویی تازه می روید
تاریخِ ما را هم سروری نیست می دانم
بی تو تمام واژه ها غمگین و نالانند
این شعرها را بی تو شوری نیست می دانم
چشم تو می گوید که این آیینه ویران است
اسکندر و دارا...غروری نیست می دانم
تاریخ یک شب با تو غارت رفت و ترسیدیم
شب های تلخ و سرد!نوری نیست می دانم
باید شبی بیدار شد، از این شب تاریک
این پیر را باور به کوری نیست می دانم


عنوان شعر دوم : -
-

عنوان شعر سوم : -
-
نقد این شعر از : فریبا یوسفی
شاعر ارجمند این یک غزل، سابقۀ سرودن خود را مشخص نکرده است. شاید با توجه به این غزل، بتوان مجرّب‌بودن ایشان را حدس زد چرا که هم در ساخت، هم در تفکر و هم در زبان و موسیقی، پایه‌های شعر را بر استواری بنا کرده است. اگرچه نظر بر یک غزل، نمی‌تواند نقطۀ اتکای محکمی برای اعلام نکاتی دقیق باشد، با این حال، همین چند بیت با ما سخن از نوع دغدغه‌ها و تجربه‌مندی شاعر دارد. در عین حال که شعر از ساختی سالم برخوردار است، از خلاقیت‌هایی که به برجسته‌سازی شعر بیانجامد عاری است. یکی از عوامل سادگی این شعر که آن را در نظر ما فاقد برجستگی می‌کند، استفاده از ردیفی تقریبا خنثاست. این ردیف کارکرد ویژه‌ای در غزل نیافته است و هرچند تأکیدی برای محتوای هر بیت است، اما می‌توانیم سردی و کم‌جانی آن را کاملا حس کنیم. چنین حس می‌شود که به جای کلمه یا کلمات دیگری نشسته باشد یا در وضعیتی است که می‌توان به جای آن انتخابی دیگر داشت. در هر حال همین یک کلمه می‌تواند سرنوشت این غزل را تغییردهد و تأییدی بر میزان حساسیت انتخاب کلمات در غزل به‌ویژه در جایگاه مهمِ ردیف یا قافیه باشد. شاید به میزانی که این ردیف نقشی تعیین‌کننده برای این غزل یافته است، میزان ابهام این غزل نیز شکل گرفته است. درواقع کلمۀ ردیف می‌توانست به ایضاح این غزل بیانجامد و چنین نشده است. حرف‌هایی تقریبا کلی در هر بیت، مخاطب را در تعلیقی نگاه می‌دارد که شبیه تعلیق‌های خوشایند و مطلوب در شعرهای لایه‌مند نیست. شعر امروز در عین حال که وضوح و صراحت را نمی‌پسندد، از کلی‌گویی‌ها نیز گریزان است بنابراین، وجه مطلوب شعر، لایه‌مندی آن در عینِ عینیت‌گرایی است؛ پرهیز از سادگی و گزارشگری (که شاعر در این شعر به آن توجه داشته است)، به‌علاوۀ روشن‌بودن جزییات، صورت مطلوب‌تری به شعر خواهد داد. در این غزل، از همان اولین بیت، مخاطب نمی‌داند روی سخن با کیست، هرچند بیتی خوش و شروعی زیبا برای غزل است. در بیت‌های بعد حدس‌هایی می‌توان زد اما برخی جملات حدس‌ها را خدشه‌دار می‌کنند: بی‌تو تمام واژه‌ها غمگین و نالانند؛ نمی‌دانیم این «تو» آیا همان است که تا زخم‌هایش راه دوری نیست؟ مصرع درخشان سوم: «زخم تو هربار از گلویی تازه می‌روید» باز اشاره‌ای دیگرگون دارد و ذهن را به سویی دیگر سوق می‌دهد همچنان که مصرع اسکندر و دارا... نیز وجهی دیگر را پیش نظر می‌آورد. بعد از این مصرع نیز، مصرع‌ها و ابیات به بیانی کلی بسنده کرده‌اند: تاریخ یک شب با تو [به] غارت رفت و ترسیدیم، شب‌های تلخ و سرد، نوری نیست می‌دانم... آن‌گاه مصرع خوش‌ساختِ دیگری، ساخت این غزل را به اوج می‌برد: «باید شبی بیدار شد، از این شب تاریک» تا باز به فرودی دیگر در مصرع پایانی غزل برسیم که جای تأمل و بازنگری دارد: «این پیر را باور به کوری نیست می‌دانم»؛ تفاوت نوع «ی» در قافیۀ پایانی و ساخت مسامحه‌آمیز این مصرع، قوت مصرع اول را نیز متأثر از این سهل‌گذری، تخفیف داده است.
اندیشۀ دغدغه‌مند شاعر در این شعر، رنگ و نشانی غالب دارد و تقریبا سایر عناصر شعر را در زیر سایۀ خود محو کرده است. در شعری که شاعر با غلبۀ تفکر، به سرودن آن روی می‌آورد، نظر به سایر عناصر شعر می‌تواند ساخت شعر را در وضعیتی مطلوب‌تر قرار دهد چرا که شعر با نظری همه‌جانبه به عنصرهای گوناگون و بهره‌مندی از ظرفیت‌های زبان، امکانات ساخت، نحوۀ استفاده از صنایع بدیعی، و خلاقیت‌های شاعر در هریک از این زمینه‌ها، شکلی کامل‌تر می‌یابد.
با مرور بیت مطلع این غزل که نشانه‌های روشنی از توجه به این وجوه در آن دیده می‌شود و البته می‌توانست با امتدادیافتنِ این نشانه‌ها، به غزلی کامل‌تر برسد، و با امید به موفقیت‌های بیشتر برای شاعر ارجمند، این یادداشت را به پایان می‌برم:
تا زخم‌هایت راه دوری نیست می‌دانم
این خسته را نای عبوری نیست می‌دانم

منتقد : فریبا یوسفی

شاعر، نویسنده، منتقد ادبی تولد: 22مهرماه 1349، تهران تحصیلات: فارغ‌التحصیل کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تهران آثار و فعالیت‌ها: ـ مجموعه شعر "حالا تو"، نشر تکا، 1387(برگزیده جایزه ادبی پروین اعتصامی) ـ "تا روح تنهای تن‌ها"، مجموعه شعر، ...



دیدگاه ها - ۳
الهام صفوی » 3 روز پیش
سلام سپاسگزارم
الهام صفوی » 5 روز پیش
درود و سپاس از راهنمایی ها و نقد خوبتون استاد بانو
فریبا یوسفی » 5 روز پیش
منتقد شعر
سلام و درود و آرزوی موفقیت برای شما شاعر گرامی

برای ارسال نظر وارد پایگاه شوید.