جدی‌تر، دقیق‌تر و ریزبین‌تر




عنوان مجموعه اشعار : دوبیتی و رباعی
شاعر : ,موسی صباغیان


عنوان شعر اول : گنجشک

مأیوس نشو زمان پرواز شده
در خاطر ما نوای نی ساز شده
گنجشک قفس! اسیر بن بست نشو
یک پنجره در کنار تو باز شده

عنوان شعر دوم : عشق

جهان جولان نموده با پَر عشق
به پا شد هر طرف، شور و شر عشق
به عشقِ حق جهانی در تکاپوست
تمام فتنه ها زیر سر عشق

عنوان شعر سوم : روح گریه

ای زینت روح گریه ها ادرکنی!
ای رکن رکین کربلا ادرکنی!
تو پلک صبور لحظه های دردی
ای رمز گشایش بلا ادرکنی!
نقد این شعر از : روح‌الله احمدی
وقتی تأثیر یادداشت‌های منتقدین را در آثار دوستان می‌بینیم، یعنی دوستان کار را جدی گرفته‌اند و برای رفع نواقص تلاش می‌کنند. طبیعی است که بعضی از مشکلات زودتر رفع شوند و بعضی دیرتر. یادگیری و تسلط در بعضی از موارد به مطالعه، زمان و تجربۀ بیشتری نیاز دارد. در آثاری که اخیراً برای نقد فرستاده‌اید، گاهی مشکل وزنی دیده می‌شود اما این دو رباعی و یک دوبیتی وزن سالم و مناسبی دارند. در آینده آن‌قدر به وزن مسلط خواهید شد که درست بودن وزن شعر، دغدغه‌تان نخواهد بود اما تا آن زمان، با دقت بیشتر و صرف زمان برای تقطیع وزن و ویرایش دقیق‌تر، می‌توانید از ایجاد مشکلات وزنی جلوگیری کنید. تسلط به وزن فواید دیگری هم دارد. برای اینکه شعر خوبی داشته باشیم، صرفاً درست بودن وزن کافی نیست! شعر خوب علاوه بر اینکه وزن درستی دارد، بهترین جمله‌بندی‌ها را در خود جای داده است و شاعر برای اینکه جمله‌های سالم و زیبایی را در قالب وزن جای بدهد، به همان تسلطی که پیش‌تر گفتم نیاز دارد. جمله‌هایی که در قالب وزن جای می‌گیرند، هرچقدر به جمله‌بندی سالم نزدیک‌تر باشند، بهتر است! یعنی شاعر سعی می‌کند طوری جمله‌بندی کند که ارکان جمله حذف یا جابه‌جا نشوند؛ از طرفی باید مراقب واژه‌های اضافی هم باشد! واژه‌هایی که گاهی فقط برای پر کردن وزن می‌آیند و بود و نبودشان فرقی ندارد. خلاصه‌اش این که نه چیزی کم باشد، نه زیاد. با این نگاه، رباعی‌هایتان جمله‌بندی‌های مناسبی دارند اما دوبیتی‌تان می‌توانست بهتر از این نوشته شود؛ بارزترین مشکل آن هم مصرع «تمام فتنه‌ها زیر سر عشق» است که فعل ندارد و «است» حذف شده است. مخاطب موقع خواندن این مصرع حس می‌کند که چیزی کم است و جمله ناقص مانده است. باید به این نکته هم اشاره کنم که در آثار طولانی‌تر، جمله‌بندی‌های نامناسب بیشتری دیده می‌شود که رفع آن به دقت و تلاش مضاعفی نیاز دارد.
گفتم «جمله‌هایی که در قالب وزن جای می‌گیرند، هرچقدر به جمله‌بندی سالم نزدیک‌تر باشند، بهتر است!» حالا این را هم می‌گویم: «جمله‌هایی که در قالب وزن جای می‌گیرند، هرچقدر به جمله‌بندی ساده و روزانۀ ما نزدیک‌تر باشند، بهتر است!» برای این کار باید از واژه‌هایی استفاده کنیم که آشناتر هستند و در زبان امروز کاربرد دارند. مخاطب این واژه‌ها را بیشتر می‌شناسد و ارتباط بهتری با کلام برقرار خواهد کرد. مثلاً می‌توانیم «رکین» را در این بیت‌ها مثال بزنیم. شما در این مصرع از بازی زبانی استفاده کرده‌اید تا اثرتان غنی‌تر شود اما دقت نکرده‌اید که موقع این بازی‌ها، هیچ‌وقت نباید مخاطب را فراموش کنیم. مخاطب امروز نباید برای فهمیدن شعر امروز، به لغت‌نامه مراجعه کند. یک نکتۀ دیگر هم اینکه «جولان» نمودنی نیست و دادنی است! بهتر است که شاعر بتواند از «جولان دادن» برای جمله‌بندی استفاده کند. همین ریزه‌کاری‌هاست که توانایی شاعر را نشان می‌دهد.
در مجموعۀ آثار شما یک مسئلۀ کلی وجود دارد که شاید مهم‌ترین مسئلۀ نوشته‌های شما باشد. با این سوال شروع کنیم که چرا باید شعر جدیدی نوشته شود!؟ شعر جدیدی که نوشته می‌شود قرار است چه کار کند؟ شعر جدید می‌تواند حرف جدیدی بزند؛ می‌تواند زاویۀ نگاه نویی را به ما معرفی کند؛ می‌تواند ارائۀ بدیع، زیبا و دلنشینی از یک مضمون حتی تکراری باشد؛ اما اگر هیچ کاری نکرده باشد چه!؟ آن وقت بود و نبود آن شعر چه تفاوتی دارد!؟ اینکه بگوییم «گنجشک! اسیر قفس نباش چون پنجره‌ای باز است و می‌توانی پرواز کنی» آیا ارائۀ زیبا و جدید و دلنشینی است؟ اینکه بگوییم «تمام فتنه‌ها زیر سر عشق است» آیا مضمون بدیع و نگاه نویی است؟ این بیت‌ها درواقع همان حرف‌های معمولی یا تکراری است که موزون شده‌اند و حرفِ موزون با شعر متفاوت است. در بیشتر این ابیات جای خالی شاعرانگی دیده می‌شود. شاعرانگی می‌تواند به شیوه‌های مختلفی ایجاد شود که حدس می‌زنم دربارۀ آن‌ها مطالعه کرده‌اید اما هنوز نتوانسته‌اید به شکل خوبی از آن‌ها بهره ببرید. در این زمینه، خلاقیت کمک زیادی خواهد کرد. غافلگیری مخاطب را هم در ذهن داشته باشید؛ خصوصاً در آثاری مانند رباعی که بیشتر خوانندگان اثر، منتظر همین غافلگیری هستند تا از چیزی که انتظارش را نداشتند، لذت ببرند. پیشنهاد می‌کنم که اشعار خوب امروزی را بیشتر بخوانید. هم باعث تقویت زبان نوشته‌هایتان می‌شود، هم موقع خواندن آثار، می‌توانید در شیوۀ شاعرانگی شاعران دیگر دقیق شوید و آن‌ها را بررسی کنید. امیدوارم با جدیت بیشتر، به‌زودی آثار قدرتمندتری از شما بخوانیم. موفق باشید.

منتقد : روح‌الله احمدی

روح‌الله احمدی که گاهی به اسم «بلبل» طنز می‌نویسد. متولد ۱۳۶۸ تهران شاعر، نویسنده، طنزپرداز و مجری نوازنده و مدرس هارمونیکا (سازدهنی) کوهنورد و طبیعت‌گرد - نویسنده و طنزپرداز مطبوعات و نشریات مختلف از جمله: رشد جوان و نوجوان، ماهنامه سپیده ...



دیدگاه ها - ۰

برای ارسال نظر وارد پایگاه شوید.