در جستجوی زبان شاعرانه




عنوان مجموعه اشعار : مرگ در پاییز...
شاعر : دانیال فریادی


عنوان شعر اول : مرگ در پاییز است!
فصل پاییز است!
یادمن باشد
ورق کهنه ی تقویم را پاره کنم

یاد من باشد
باغچه غمگین را
شاد ببینم!

مادرم
پنهانی
برگ های زرد را
خاک کرده است!
شاید
از زردی باغچه به ستو امده است!

فصل پاییز است!

پدرم
می گوید!
زنگ ها زودتراز وقت مقرر به صدا می ایند!

من
می گویم!

کاش مرگ
پشت دروازه شهر
خواب بماند امشب!

ریشه ها در خوابند!
ریشه ها در خوابند!

تا سحر راهی نیست
کاش فرصت داشتیم!

کاش
هیچ کاج جوانی
حس نمی کرد
زخم
چاقویی را

کاش می دانستم
اولین مرتبه
چه کسی
طلوع خورشید را دید!

پدرم
باز
چشم ش به طلوع خورشید است!



با تشکر
دانیال فریادی





عنوان شعر دوم : .....
.....

عنوان شعر سوم : .....
.....
نقد این شعر از : احسان رضایی
در شعر نو و سپید، چون از وزن عروضی و قافیه و ردیف استفاده نمی‌کنیم، توجه به دو عنصر زبان و خیال، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند (البته شعر سیپد هم موسیقی درونی خودش را دارد - که این، بحث دیگری است). مهمترین ویژگی زبانی که باید در شعر نو رعایت کرد، فاصله گرفتن از زبان معمول و روزمره یا به قول فرمالیست‌های روس «آشنایی‌زدایی» (Defamiliarization) است. اینکه نه فقط اشیاء و موضوعات را متفاوت ببینیم و در سطح معنایی نوآوری شاعرانه داشته باشیم، بلکه نحوۀ بیان ما هم باید متفاوت باشد. یعنی به شیوه‌ای غیر از حرفهای رایج و با عباراتی جز اصطلاحات روزمره سخن بگوییم. برای نمونه شعر «ایمان بیاوریم به آغاز فصل سرد» فروغ فرخزاد را به یاد بیاورید که مضمونی مشابه شعر بالا دارد. شروع این شعر معروف را حتماً به خاطر دارید: «و این منم/ زنی تنها/ در آستانۀ فصلی سرد/ در ابتدای درک هستی آلودهٔ زمین ...» شاعر اینجا به جای اینکه بگوید دیگر ذات کثیف این دنیا را شناخته‌ام، می‌گوید «و این منم ... در ابتدای درک هستی آلودهٔ زمین». اصل حرف تفاوتی نکرده، اما شیوۀ بیان متفاوت شاعر، به آن جنبه‌ای شاعرانه داده است. یا سهراب سپهری در شعر «ندای آغاز» آنجایی که می‌گوید «چیزهایی هم هست ...» و دلخوشی‌های را می‌شمارد، از مردی می‌گوید که «شبی از شبها» از شاعر پرسیده: «تا طلوع انگور چند ساعت راه است؟» اینجا هم شاعر به جای اینکه بگوید انتظار میوه‌های نو و نوبرانه جلوه‌ای از زندگی و سرزندگی است، حرفش را اینطوری بیان کرده. کنار هم قرار دادن «طلوع» (که معمولاً برای خورشید استفاده می‌شود - مثل همین شعر بالا) با واژه‌ای که انتظارش را نداریم و گرفتن معنایی تازه از «طلوع». و باز نمونه‌ای دیگر، احمد شاملو در شعر «در میدان» جزو آرزوهایش می‌گوید «آنجا که سپاهیان مشقِ قتال می‌کنند/ گسترۀ چمنی می‌تواند باشد/ و کودکان/ رنگین‌کمانی رقصنده و پُرفریاد.» باز به تعبیرهای «مشق قتال» یا «رنگین‌کمان رقصنده و پرفریاد» توجه کنید. اینجا هم بیانی غیرمعمول و شاعرانه داریم، به جای اینکه شاعر حرفش را به صورت عادی و البته تکراری بزند که کاش جای سربازخانه، زمین بازی کودکان می‌ساختند. پس اولین نکته‌ای که به دوست شاعرمان باید یادآور شویم، توجه به عنصر زبان در شعرشان است. ما می‌توانیم با توجه به ساختار کلمه، بازی‌های زبانی زیادی انجام دهیم. مثلاً اگر شما بگویید «نرگس چشم تو» صرفاً یک تشبیه بسیار تکراری را استفاده کرده‌اید که دیگر هیچ تازگی و جذابیت ندارد. اما اگر در ادامه بگویید «نرگس چشم تو مادینه‌ای است که ...» آن وقت شما با ساختار کلمۀ «نرگس» و جزو ابتدایی آن یعنی «نر» بازی کرده‌اید. این البته یک مثال ساده و دم‌دستی است. برای بیان متمایز و متفاوت، ما نیازمند شناخت کلمات و دقت فراوان در ساخت و معنای آنها هستیم. اینطوری می‌شود از کلمات استفاده‌های جدید و متنوع کرد. آنها را به خدمت گرفت و جملات و عباراتی خاص خود ساخت و زبان شاعرانه پیدا کرد. بهترین راه برای رسیدن به این مهارت، خواندن فراوان اشعار خوب است. در گذشته می‌گفتند کسی که می‌خواهد شاعر شود باید دفتری از شعرهای مورد علاقه‌اش ترتیب دهد و هرچه شعر خوب می‌بیند در آن بنویسد و حفظ کند. می‌گفتند هر وقت بیت‌های این دفتر به ده‌هزار رسید، طرف شاعر می‌شود. منظور اینکه با دقت مدام در اشعار خوب، ما هم زبان شاعرانه پیدا می‌کنیم. به شاعر محترم همین پیشنهاد را دارم. حداقل شعر «ایمان بیاوریم به آغاز فصل سرد» یا «پادشاه فصل‌ها پاییز» (که موضوع مشابهی دارند) را پیش روی خودتان بگذارید و بخوانید و در ساختار شعر نحوۀ انتخاب و چینش کلمات آنها دقت کنید. درست است که بسیاری از شعرهای خوب ما تبدیل به ضرب‌المثل رایج شده‌اند، اما یادتان باشد که همان‌ها هم در ابتدا زبانی متمایز از گفتگوهای روزمره داشتند.

منتقد : احسان رضایی

متولد ۱۳۵۶ تهران، داستان‌نویس، منتقد ادبی و مجری-کارشناس برنامه‌های تلویزیونی و رادیویی مختلف دربارۀ کتاب. مؤسس و اولین سردبیر پایگاه نقد داستان. تألیفاتش در زمینه تاریخ و ادبیات است.



دیدگاه ها - ۰

برای ارسال نظر وارد پایگاه شوید.