با مطالعۀ متون نثر گذشته، زبان شعرمان را بیمه کنیم




عنوان مجموعه اشعار : .
شاعر : حسین چمن سرا


عنوان شعر اول : .
خلاص می شوی از شر من گمان کردی ؟
هزار بار پیاپی که امتحان کردی

من عاشقی سمجم دست بر نمیدارم
به صد زبان تو هم این نکته را بیان کردی

و نم نمک بنهادی درون من شوری
که گریه شد ! تو مرا مثل آسمان کردی

تمام کر و فر و حجم یال و کوپالم
به باد رفت ! تو یعنی تباهشان کردی

به پایت از کت و کول این چنین بیفتادیم
که شاخ و شانه کشیدیم و جمعمان کردی

تو آن پیامبری که خودش یک اعجاز است
توانگران زمان را تو عاجزان کردی

چکیده ی همه ی معجزات هستی تو
از انشقاق قمر چکه بر جهان کردی

و من که مجنونم روی ماه حساسم
خلاص می شوی از شر من گمان کردی??

عنوان شعر دوم : .
تووی خود می روم که گریه کنم ، بعد دیدار روی تو هر بار
بس که تووی دلم گریسته ام ، شده این سینه مثل آب انبار

کاش یک ذره ارزشت را داشت ، خون من تا به پات خرج کنم
وسع من بسیار ناچیز است ، وسعت ناز توست بس بسیار

خوب من زندگی یک عده ، پای یک عده می رود اما
نه نشانی از این به جا مانده ، نه نشانی از آن در این شنزار

باز با آن تو ی درون خودم، می زنم قهقهه بلند بلند
به تمامیت محاسن عمر ، و به ریش سفید عقل نزار

یک نفر کرده سد معبر تا، شک خود را یقین کند آری
گفت ها کن غریبه! گفتم آه، بیخیال غریبه ها سرکار

تووی بند شریعتم چون که ، تووی کوچه تلو تلو خوردم
تف به مامور هیز ظاهربین ، این برادرکش فضول تبار

عنوان شعر سوم : .
.
نقد این شعر از : پانته آ صفائی
در شعرهای آقای چمن سرا، آنچه پیش از همه جلب نظر می کند شور سرودن و خلاقیتی قابل تحسین است. این ویژگی ها در ادبیات، نویدبخش آینده ای روشن است. اما تضمین آیندۀ روشن، الزاماتی دارد که باید مورد توجه قرار گیرند.
لزوم دقت در زبان، و تأمل بیشتر هنگام سرودن، در کار ایشان، بشدت احساس می شود. به نظر می رسد شاعر چنان شتابی در به پایان رساندن اثرش دارد که نه به قواعد زبان اهمیت می دهد و نه حتی به اندازۀ کافی روی تصاویر و کشفهای شاعرانه اش درنگ می کند. ادبیات، بیش از آن که آوردگاهِ «چه گفتن» باشد، عرصۀ «چگونه گفتن» است؛ و به همین دلیل است که اگر شکل بیانِ اثر درست نباشد، مخاطب به لایه های زیرین شعر نخواهد رسید.
در غزل اول، زبان، اغتشاش زمانی دارد. «خلاص می شوی از شر من» و «من عاشقی سمجم» متعلق به یک دورۀ تاریخی زبان است و »بنهادی درون من شوری» و «توانگران زمان را تو عاجزان کردی»، متعلق به دوره ای دیگر. روشن است که شاعر جوان است و در حال تجربه کردن شیوه¬های گوناگون گفتار. اما آزمودنِ همزمانِ سبک های متفاوت گفتار و نوشتار در یک شعر، پذیرفته نیست. جهانِ هر متن، جهانی کامل است و باید اجزای سازندۀ آن، یک دست، همخوان و هماهنگ باشند.
حذف حرف «ع» در مصرع اول بیت دوم از نظر علم عروض، قابل قبول نیست. البته این توجیه هم وجود دارد که: شکل تلفظ امروز حرف «ع»، دقیقاً مثل تلفظ همزه است و براساس قاعدۀ حذف همزه در عروض، قاعدتاً حذف «ع» هم به موسیقی کلام آسیب چندانی نمی زند. اما به هر حال بهتر است تا جای ممکن به اصول عروض، پایبند باشیم.
شاعر، زنجیرۀ تداعی های واژه ها را تا حدود زیادی می شناسد. ارتباط نم نمک، شور و گریه را بخوبی درمی یابد، و می داند که در جناس اعجاز و عاجزان، امکان زبانی ویژه نهفته، اما به نظر می رسد هنوز بقدر کافی، مهارت کار کشیدن از این امکانات زبانی را به دست نیاورده است. برای ورزیده شدن در کاربرد زبان، هیچ چیز به اندازۀ مطالعۀ متون نثر گذشتگان مفید نیست. مخصوصاً خواندن و چند بار خواندن گلستان سعدی و تاریخ بیهقی را به جناب چمن سرا سفارش می کنم. شیوه هایی که سعدی برای بیان کنایه های عامیانه در زبان ادبی دارد، به ما نشان می دهد که چگونه از مردم گرایی و عباراتی نظیر «شاخ و شانه کشیدن» و «از کت و کول افتادن» استفاده کنیم تا سطح زبان پایین نیاید و به ابتذال مبتلا نشود. تنها در صورت دست یافتن به زبانی شسته رفته است که کشفهای شاعرانه ای مثل «چکیدن زیبایی از شکاف ماه»، در چشم مخاطب شعر، جایگاه خود را باز خواهد یافت.
همۀ آنچه دربارۀ شعر اول گفته شد، کمابیش دربارۀ غزل دوم هم صادق است. ضمن اینکه در مصرع دوم بیت دوم هم کمبود یک هجای کوتاه، ایراد وزنی ایجاد کرده.
با این همه حیفم می آید که نوجویی شاعر را تحسین نکنم. اینکه در این وانفسای تکرار و تقلید، شاعری به جوانی جناب چمن سرا، با نگاه خود به جهان می نگرد و برخلاف بسیارانی که تصاویر شعرشان را از کتابهای شاعران دیگر می گیرند، به کشف تصاویر در دنیای واقعی اهتمام می کند، ارزش فراوان دارد.
برای ایشان روزهایی روشن و سرشار از پیروزی آرزو می کنم.

منتقد : پانته آ صفائی

متولد 1359 بروجن. دارای مدرک مهندسی مکانیک از دانشگاه کاشان و دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه اصفهان



دیدگاه ها - ۰

برای ارسال نظر وارد پایگاه شوید.