به‌علاوه نقد

 عشق‌ها و عاشقانه‌ها / محمد مستقیمی، راهی
عشق‌ها و عاشقانه‌ها   سال‌هاست که مضامین عشقی در ادبیات فارسی -البته آن‌هایی که در این مقال بر آنم به چالششان بکشم- مرا می‌آزارند. مضامینی که حاصل عدم شناخت مضمون‌پرداز از مقوله‌ی عشق است. گستره‌ی عشق که حجم بسیار بالایی از ادبیات ما را در نظم و نثر، شعر ...
 کاربرد مجازی کلمات / دکتر اسماعیل امینی
سر سفره‌ی ناهار، مادر به فرزندش می­‌گوید: «مادر جان! یک بشقاب دیگر می­‌خوری؟» ما از این جمله مقصود آن مادر را می‌­فهمیم که از فرزندش می­‌پرسد: «آیا میل دارد که باز هم غذا بخورد؟» امّا در جمله به جای «غذا»، کلمه‌ی «بشقاب» آمده است که ...
 فُرم در شعر به زبان ساده /   رضا قنبری
­                     در سه یادداشتی که درباره "ساختار در شعر" ارائه شد، گفتیم فرم و ساختار جدا از هم نیستند. ساختار مجموعه­ی تمام عناصر سازنده­ی یک شعر مثل لحن و موسیقی، استعاره، تمثیل، تشبیه، زبان­ورزی و غیره است. فرم، شکل بیرونی و نهایی شعر ...
 عواطف دروغین در شعر / دکتر اسماعیل امینی
«تو را که دیده ز خواب و خمار باز نباشد، ریاضت من شب تا سحر نشسته، چه دانی؟» اگر دیده باشید، گاهی در مجادلات سیاسی، خبر می­رسد که در کشوری ده­ها نفر کشته و صدها نفر مجروح شده‌اند. مجری اخبار، این خبر را با همان لحن و آرامش می­خواند که مثلاً خبر قبولی صدها نفر را ...
 ساختار شعر به زبان ساده  (بخش سوم) / رضا قنبری
چگونه در شعر نگاه ساختارگرایانه داشته باشیم                                                                           به دلیل رویکرد آموزشی تحلیلی این نوشتار، از بیان انواع نظرات متفاوت و گاه متناقض ...
 ساختار شعر به زبان ساده (بخش دوم) / رضا قنبری
-توضیح عناصر شعر و ساختار-"استعاره" اهمیتی اساسی و تاریخی در شعر دارد. یکی از اجزای تشکیلدهنده بیشتر شعرهای جهان است و به ویژه در شعر کلاسیک جهان، نقش و اثر زیادی داشته داست. استعاره به نوعی، قرابت و نزدیکی خاصی با "تشبیه" دارد. در تشبیه ما مشبه و مشبهشونده داریم اما ...
 ساختار در شعر به زبان ساده (بخش اول) /    رضا قنبری
                                                                                                      در این نوشتار سعی بر این است به زبانی ساده و همه­‌فهم "مفهوم و عناصر ...
 شعر، هنروری‌ست یا هنرنمایی؟ / دکتر اسماعیل امینی
برخی تصوّر می‌کنند که شعر خوب، شعری‌ست که پیچیده و سخت باشد؛ به گونه‌ای که دیگران نتوانند مانند آن بسرایند. وقتی شعری ساده را برای کسی می‌خوانیم، ممکن است بگوید: «اگر شعر به همین سادگی‌ست، من هم می‌توانم شعر بنویسم. این که کاری ندارد. هر کسی می‌تواند مانند ...
 شعر مبتذل چگونه است؟ / دکتر اسماعیل امینی
وقتی از ابتذال حرف می‌زنیم، بیشتر به یاد کلمات و مفاهیم مرتبط با اعضای نهانی جسم می‌افتیم؛ همان‌ها که در تعبیر گذشتگان، «عورت» نام گرفته، و در این تعبیر، ضرورت پوشیده ماندن آن‌ها، مستور است. امّا این‌گونه مفاهیم، تنها مصداق ابتذال نیست. چندان که گاهی در ...
 شعر را معنی کنید! / دکتر اسماعیل امینی
«من آن معنی رو به ویرانی‌ام که در خانه‌ی لفظ، زندانی‌ام» در مدرسه وقتی شعر می‌خوانیم، معلّم ادبیات، معنای آن را به صورت نثر می‌گوید و بچّه‌ها این جملات را یادداشت می‌کنند و یاد می‌گیرند. بعد در امتحان ادبیات، معلّم، همان شعرها را می‌نویسد و ...
 واژه در شعر / محمد مستقیمی، راهی
واژه در شعر شعر تظاهر هنر است در سخن و ابزار اين تجلّي، واژه که از ابعاد گوناگون در فرم و ساختار آن دخيل است. اين تأثير در سه بعد نمايان مي‌شود: موسيقايي نحوي معنايي موسيقايي: در بعد موسيقايي از دو جهت واژه تأثيرگذار است: واجي، هجايي كه هر دو در ساختار موسيقي شعر ...
 شعر چیست؟ درخت چیست؟ / دکتر اسماعیل امینی
وقتی می­پرسیم که: «شعر چیست؟»، شاید به نظر برسد که می­توانیم تعریف­های گوناگون شعر را با هم مقایسه کنیم و یکی را بر دیگری ترجیح بدهیم. گاهی هم گمان می­کنیم که با توصیف­های شاعرانه می­توانیم به این پرسش پاسخ بدهیم. مثلاً بگوییم: «شعر، آزادی­ست، رهایی­ست، ...
 زبان شعر امروز / دکتر اسماعیلی امینی
درباره‌ی زبان شعر امروز، حرف­های فراوان و حتّی متناقض بسیار شنیده­ایم. برخی از آن­ها فراگیرترند؛ مثلاً: ـ در زبان شعر امروز، ادات تشبیه، به­ویژه ادات تشبیه قدیمی جایی ندارد. اگر شاعری از «چو، چونان، به­سان» و مانند این­ها استفاده کند، زبان شعرش، زبان شعر ...
 انسجام معنایی در شعر / دکتر اسماعیل امینی
اگرچه شعر، منطق خاصّ خود را دارد و استدلال‌های رایج در منطق معمولی، در شعر به گونه‌ای دیگر ظاهر می‌شود، امّا به هر حال، شعر نیز نظام منطقی و معنایی خود را دارد که بیش از هر چیز بر تخیّل، عاطفه و کارکردهای خاصّ زبانی بنا می‌شود. به این دو بیت بنگرید: «دشمن ولی مثل ...
 قواعد تعیین وزن / دکتر تقی وحیدیان کامیار
  برای تعیین وزن یک شعر چهار قاعده باید در نظر گرفت: 1) درست خواندن شعر و درست نوشتن آن طاعت آن نیست که بر خاک نهی پیشانی      صدق پیش آر که اخلاص به پیشانی نیست را وقتی درست بخوانیم (طاعت آن) به صورت (طاعتان) تلفظ میشود. در تعیین وزن شعر باید خط را تا ممکن است به صورت ...
 استدلال و استحسان در شعر / دکتر اسماعیل امینی
ارتباط منطقی و عقلی میان پدیده‌ها و رخدادها، موضوع علم است. یعنی علم می‌خواهد علّت هر رویداد را کشف کند و توضیح بدهد و بر اساس نظم منطقی، یافته‌های خود را دسته‌بندی کند. مثلاً علم می‌تواند چگونگی افزایش ضربان قلب را توضیح دهد و انواع آن را معرّفی کند و درباره‌ی ...
 کشف شاعرانه چیست؟ / دکتر اسماعیل امینی
گاهی در نقد شعر، با این عبارت مواجه می‌شویم که فلان شعر، کشف شاعرانه ندارد. برخی از شاعران کم-تجربه و مخاطبان عام شعر، گمان می‌کنند که این اصطلاح برای سنگ‌اندازی در راه شاعران دیگر است. آنان گاهی برای منتقد توضیح می‌دهند که: «من در این شعر، منظورم این بوده که مثلاً ...
 منطق شعر و منطق نثر / دکتر اسماعیل امینی
منطق شعر و منطق نثر «عاقلان نقطه‌ی پرگار وجودند، ولی عشق داند که در این دایره سرگردان­ند» برخی از مخاطبان شعر، برای آن که هوشیاری خود را به شاعران نشان دهند، مفاهیم شعر را تجزیه و تحلیل منطقی می­‌کنند و به این نتیجه می­‌رسند که شاعران انسجام ذهنی ندارند ...
 دیدگاههای فروغ درباره ی شعر نیمایی / نیلوفر بختیاری
اگر در جستجوی چند شخصیت تاثیرگذار و جریان‌ساز شعر نوی ایران باشیم، قطعا در کنار نام نیما یوشیج، اخوان ثالث، سهراب سپهری و احمد شاملو نام جاودانه فروغ فرخزاد به عنوان نماینده زنانه شعر متعالی معاصر می‌درخشد. تعالی‌ای که در دو مجموعه آخر او رقم خورد و منجر به ماندگاری و ...
 قوانین دنیای شعر / دکتر اسماعیل امینی
«نطق آب و نطق خاک و نطق گِل هست محسوس حواس اهل دل» اگرچه در شعر، منطق معمول در نثر و نوشته‌های استدلالی رایج نیست، مگر در اشعار تعلیمی، امّا روابط میان اجزای شعر، مبتنی بر نظمی‌ست که می‌تواند مخاطبان را با خود همراه کند. اگر می‌گوییم که در شعر، منطق معمول رایج ...