به‌علاوه نقد

 رباعی؛ قالب ساختارمند شعر فارسی / دکتر اسماعیل امینی
در نوشته­‌ی پيشين، درباره­‌ی برداشت سطحي از غافلگيري و به اصطلاح ضربه‌­ی رباعي در مصراع پاياني نوشتم. در اين­جا مي‌خواهم با مروري بر چند رباعي از بزرگان ديروز و امروز شعر فارسي، به شاعران جواني كه رباعي مي‌سرايند بگويم كه موضوع غافلگيري و تأثيرگذاري بر ...
 رباعی باید ضربه بزند! / دکتر اسماعیل امینی
چند سالي است كه قالب رباعي با اقبال شاعران مواجه شده؛ به گونه‌اي كه برخي شاعران مجموعه‌هاي مستقل رباعي منتشر مي‌كنند و اين براي دل‌دادگان به قالب‌هاي موزون شعر فارسي خوشايند است. امّا اين گرمي بازار رباعي موجب شده است كه انبوهي از رباعي‌‌هاي ساختگي و ...
 زبان شعر قدیم / دکتر اسماعیل امینی
بسيار گفته‌اند و شنيده‌ايم كه زبان شعر گذشتگان، زبان مردم نيست. نوعي فخامت و اظهار فضل در آن است كه شعر را از دسترس فهم مردم دور مي‌سازد. گويي شاعران براي مفاخره و ابراز قدرت و دانش و از ميدان به در بردن رقيبان، زبان شعر را چندان پيچيده و دشوار ساخته بودند كه غير از ...
 روايتِ شعری / محمدجواد آسمان
هر نوشته داراي وجهي‌ست كه آن را از ديگر انواع نوشتار جدا مي‌كند. يك نوشتار، بسته به روي‌كردي كه دارد، ممكن است علمي (مباحثه‌اي)، توصيفي (شارح، شبه‌علمي)، تفسيري (برداشتي)، آراسته (هنري) يا روايي باشد. و البتّه هيچ الزامي نيست كه يك نوشته، فقط يك رو داشته باشد. گرچه ...
 چگونه استعاره می­‌میرد؟ / دکتر اسماعیل امینی
«آبی، سفید، سرخ، صورتی، طلایی، نارنجی، پرتقالی، کاهویی». این کلمات برای نامیدن رنگ­ها ساخته شده است. برخی از آن­ها مستقل است؛ مانند سفید. یعنی منحصراً برای نامیدن رنگ ساخته شده. امّا برخی دیگر با افزودن «یِ» نسبت، به کلمات دیگر ساخته شده است؛ مثلاً «نارنج + ی ...
 چگونه استعاره جان تازه می­‌گیرد؟ / دکتر اسماعیلی امینی
وقتی استعاره‌­ای، خاصیت خیال­‌برانگیزی و تصویرسازی­‌اش را از دست داده است، چرا باید از آن استفاده کنیم که ناگزیر شویم نوسازی­‌اش کنیم؟ این که در کالبد استعاره­‌های مُرده جان تازه دمیده شود، چه فاید‌ه‌­ای دارد؟ چرا دست از کهنه‌پرستی ...
 تناسب الفاظ / دکتر اسماعیل امینی
«گُلبو! باران با بوی بوسه­‌های تو می­‌بارد با بوی خیس یاس با بوی بوته­‌های شب­‌بو بابونه و بنفشه و مریم محبوبه‌­های شب گلبو! گُل­خانه‌ی جهان خالی­‌ست لبریز بوی نام تو بادا باد!» (قیصر امین­‌پور) در این شعر، سخن از «بوی ...
 بازهم تداعی و تبادر / دکتر اسماعیل امینی
گاهی تبادر در تجربه­‌های عینی اتّفاق می‌­افتد؛ مثلاً وقتی تنگ ماهی قرمز را می‌­بینیم، حال و هوای عید و سفره­‌ی هفت­‌سین در ذهن­‌مان متبادر می­‌شود. این حالت آشنا برای همگان، در شعر بسیار کاربرد دارد و شعرهای دل­‌انگیزی بر اساس همین تبادر تجربی ...
 تداعی و تبادر در شعر / دکتر اسماعیل امینی
هر کلمه­‌ای در اطراف خود با مفاهیم گوناگون ارتباط دارد؛ همچنان که هر پدیده‌­ای در طبیعت با بسیاری از چیزهای دیگر مرتبط است. مثلاً وقتی صدای خروس را می­‌شنویم، به یاد صبح و بیداری می­‌افتیم. یا وقتی چمدانی را می‌بینیم، به یاد سفر می­‌افتیم. این ارتباط ...
 آفریدن تصویر در شعر / دکتر اسماعیل امینی
 تصویرسازی در شعر، روش­های مختلفی دارد که ترکیب­سازی ساده­ترین آن­ها به نظر می­رسد؛ یعنی پیوستن دو کلمه با یک کسره، مانند «کتاب عمر، پاییز جدایی»... امّا این را نیز می­دانیم که کنار هم نشستن کلمات، اگر بدون تناسب و یا بدون پشتوانه‌ی معنایی و تجربی باشد، ...
 فروغ زندگی در شعر / دکتر اسماعیل امینی
فروغ زندگی در شعر هنگامی که مجموعه‌ی شعرهای فروغ فرّخ­زاد را ورق می‌زنیم، گاهی با سطرهایی روبه­رو می‌شویم که به نظر می‌رسد سراینده‌اش، شاعری کهن­سال است: «کجا کس در قفایش اشک غم ریخت؟ کجا کس با زبانش آشنا بود؟ ندانستند این بیگانه مردم که بانگ او ...
 قیصر و شعر متعهد / محمد مستقیمی - راهی
قیصر و شعر متعهد نگرش ما در این دیدگاه ساختاری است و با اندیشه‌های شعر کاری نداریم چرا که بر این باوریم که اندیشه در هنر جایگاهی ندارد و شعر آن جا که دستخوش اندیشه می‌شود به ورطه‌ی شعار می‌افتد. شعر آفرینش است و همانگونه که در آفرینش هیچ جا اندیشه القا نشده و همه‌ی ...
 روند تكوين شعر قيصر امين پور / ارمغان بهداروند
بررسی روند تكويني شعر قیصر امین‌­پور (با بررسي قالب، مضمون، زبان) ارمغان بهداروند مقدمه قيصر امين­‌پور از متن جرياني به عرصه­ي شعر وارد شد كه از يك سو عقبه­‌ي انقلاب را پشت سر داشت و از ديگر سو جنگ را تجربه مي­‌كرد. تحولات اجتماعي دو دهه‌­ي اول ...
 درباره‌ی شعر (منتخبی از نقدهای حمیدرضا شکارسری در پایگاه نقد شعر) / حمیدرضا شکارسری
ارزش متني عبارتست از توانايي هاي و امتيازات نوشته فارغ از محتوا و درونمايه هاي معنايي آن . به طور مثال وقتي از جذابيت هاي آوايي و موسيقايي شعر حافظ جداي از محتواهاي عاشقانه و عارفانه ي آن صحبت مي كنيم در واقع داريم به ارزش هاي متني شعر لسان الغيب اشاره مي كنيم . ارزش فرامتني ...
 درباره‌ی قیصر امین‌پور / محمدکاظم کاظمی
دلدار رفت و دیده به حیرت دچار ماند با ما نشان برگ گلی زان بهار ماند و این برگ گل‌، آثاری است که از آن وجودِ بهاری بر جای مانده است‌. از «تنفّس صبح‌» بگیرید، تا «دستور زبان عشق‌»، کتابی که هیچ گمان نمی‌توان کرد شاعرش با وجودی چنان رنجور و دردمند آن را ...
 شعر و صنعت / دکتر اسماعیل امینی
در گذشته، کلمه‌ی «صنعت» معنایی وسیع‌تر از معنای امروزی آن داشت. صنعت با توجّه به ریشه‌ی آن یعنی «صنع» به هر کاری اطلاق می‌شد که در آن آفرینش باشد؛ از معماری و کاشی‌کاری گرفته تا خوش­نویسی و منبّت‌کاری. در شعر نیز مجموعه‌ی هنروری‌های زبانی را ...
 زبان و ارزش­های زبانی در غزل و شعر نو به زبان ساده / رضا قنبری
زبان در ساده­‌ترین تعریف­‌اش مجموعه­ای از نشانه­‌های صوتی و تصویری (حروف که اشکالی قراردادی‌­اند) است که میان یک گروه اجتماعی یا مردم یک کشور {یا حتا فقط بین دو نفر} برای ایجاد ارتباط ذهنی و مفهومی (پیام) استفاده می‌­شود. اُلگوهای صوتی و تصویری (نوشتاری) ...
 جنس­‌شناسی و کارکردشناسی کلمات در شعر به زبان ساده / رضا قنبری
                                    جنس­‌شناسی و کارکردشناسی کلمات یعنی چه؟ در زبان فارسی کلمات بسیاری هستند که به اسطلاح به آن­ها "مترادفِ معنایی" می­گویند؛ یعنی کلماتی که در ظاهر معانی یکسانی دارند و در مواقع بسیاری به ...
 موسیقیِ درونی، یک جادویِ زیبا در شعر سپید / رضا قنبری
موسیقی، در تعریف و شکل کلی­اش، به مجموعه­ای از اصوات که کنار هم نشسته­اند و هماهنگی و هدف­مندی دارند و حسی ایجاد می­کنند، گفته می­شود. این البته ساده­ترین تعریف از موسیقی است. هنگامی که شما یک آهنگ را می­شنوید، دچار حس و حتا ذهنیتی می­شوید. فراز و فرودهای ...
 کاریکلماتور، هایکو، شعر کوتاه / دکتر اسماعیل امینی
«شعر کوتاه، طرح، هایکو، آنک، ترانک، کاریکلماتور، کلمات قصار و...» باز هم از این نام­ها و اصطلاحات می­توان نوشت و بحث کرد که فلان شعر کوتاه از فلان شاعر، کاریکلماتور است و شعر نیست، یا فلان سروده، هایکو نیست و کلمات قصار است. برای سامان بخشیدن به این مباحث بی­پایان، ...