فراز و فرود رباعی / امیرعلی سلیمانی



رباعی با اینکه دارای قدمتی طولانی در ادبیات فارسی ست و یکی از قالب های ساخته و پرداخته ادبیات فارسی ست اما در سال های بسیاری در فراموشی سیر کرده است . اینکه در دیوان شاعر های غزل سرا چند رباعی هم می آمد و تقریبا در طبقه ی  شعر های غیر جدی در کنار قالب های تفننی چون ترجیع بند و ترکیب بند حضور داشت نشان از عدم اهمیت کافی به این قالب اصیل فارسی بود.

اما بعد از پیروزی انقلاب اسلامی ایران رباعی جان مجدد یافت ، شاعران بسیاری کوشیدند تا این قالب نیمه متروک جان مجدد بگیرد و بعد از گذشت سی و چند سال از انقلاب این قالب باشکوه را می توان پس از غزل دومین قالب خوش اقبال شعر کلاسیک نزد شاعران و مخاطبان یافت . شاید تعداد  رباعی های شاعرانی چون حسین منزوی، قیصر امین پور، سید حسن حسینی و ... زیاد نباشد اما در رونق مجدد این قالب بی تردید موثر بوده است و همان کورسوهای موثر در یادآوری این قالب به شاعران و مخاطبان ایفای نقش کرده است.

این که چرا در دوره ی کوتاه نویسی و کوتاه خوانی رباعی به جایگاه واقعی ش رسید و دو بیتی نرسید را می توان از جهات گوناگون بررسی کرد . اما شاید مهمترین نکته وزن خاص رباعی و تاثیر شاعرانی چون خیام و عطار است . دو بیتی بیشتر صرف بومی نویسی و شاید عامیانه نویسی گشته است و رباعی بیشتر قالب اندیشه است . و نسل حاضر که خود را اندیشمند می خواند اقبال بیشتری به رباعی نشان می دهد.

به خاطر دارم در اوایل دهه هشتاد چند شاعر که اکثرا هم جوان بودند اقدام به چاپ مجموعه رباعی مستقل کردند، آن سال ها اصلا مخاطبان جدی کتاب های شعر رباعی را به عنوان یک قالب مستقل در شعر معاصر به حساب نمی آوردند، اما رفته رفته به تعداد شاعران رباعی سرا اضافه شد.

کتاب هایی کم حجم با چهل تا پنجاه رباعی منتشر می شدند که به نسبت یک مجموعه غزل جمع و جور تر و شاید ساده تر به نظر می آمدند.

از آسیب های این وفور نیز می توان به سهل انگاری های بسیار در عرصه رباعی نویسی اشاره کرد، آنقدر که گروه زیادی را به اشتباه انداخت که اساسا رباعی قالبی برای بیان حرف های طنز و کنایات عامیانه است، یک مصرع چهارم گیرا کافی بود تا یک رباعی خلق شود و همین هم آسیب بزرگ بود. افراط همیشه موثر است و تاثیر افراط در رباعی نویسی سطحی را می توان در رکود نسبی این قالب در اواخر دهه ی اخیر مشاهده کرد، جذابیت این قالب کاهش پیدا کرده است اما هنوز شاعران موفق این عرصه فعال اند و این نقطه مثبتی به شمار می آید، زیرا چنین به نظر می رسد که شاعرهای غیر جدی که شاید به سبب ساده انگاشتن این قالب به سراغ آن آمده بودند با فروکش تب رباعی نویسی این قالب را رها کرده اند و این به افزایش کیفیت رباعی نویسی کمک کرده است.




در تلگرام به اشتراک بگذارید
ارسال کننده مقاله : امیرعلی سلیمانی
دیدگاه ها - ۰

برای ارسال نظر وارد پایگاه شوید.