زبان شعر امروز / دکتر اسماعیلی امینی



درباره‌ی زبان شعر امروز، حرف­های فراوان و حتّی متناقض بسیار شنیده­ایم. برخی از آن­ها فراگیرترند؛ مثلاً:

ـ در زبان شعر امروز، ادات تشبیه، به­ویژه ادات تشبیه قدیمی جایی ندارد. اگر شاعری از «چو، چونان، به­سان» و مانند این­ها استفاده کند، زبان شعرش، زبان شعر امروز نیست.

ـ بسیاری از واژه­ها قدیمی شده­اند و نباید در زبان شعر امروز به کار روند.

ـ در زبان شعر امروز، کوتاه کردن کلمات جایی ندارد؛ (اگر ـ گر، از ـ زِ، ماه ـ مَه) و اگر شاعری این کار را بکند، نشان‌گر ناتوانی او در تسلّط بر وزن شعر است.

ـ زبان شعر امروز، همین زبانی­ست که در نشریات و رسانه­ها رایج است و هر عبارت و جمله­ای که به گونه­ای دیگر باشد، جایی در شعر امروز ندارد. مثلاً اگر بنویسیم «از این گُل خوش­ترم آمد»، درست نیست و باید نوشت «از این گُل بیشتر خوشم آمد». یا اگر در شعر فروغ خواندیم «پسرانی که به من عاشق بودند»، باید آن را به حساب خطای نحوی بگذاریم وگرنه در زبان امروز باید نوشت «پسرانی که عاشق من بودند».

منبع اصلی این­گونه داوری درباره‌ی زبان شعر امروز، شنیده­ها و محفوظات و دانش محدود زبانی کسانی­ست که دامنه‌ی مطالعه و دانسته­هاشان از زبان فارسی چندان گسترده و متنوّع نیست که گونه­های مختلف زبان فارسی و گویش­ها و لحن­ها و سبک­های آن را بشناسند. گویی معیار زبان شعر، همان زبان معیاری­ست که در رسانه­ها رایج است؛ آن هم فقط همین رسانه­های دم دستی و همین لحن و لهجه‌ی سال­های اخیر مردم تهران. این تصوّر نادرست نیز رایج است که گویی می­توان درباره‌ی زبان شعر از شیوه‌ی باید و نباید استفاده کرد و مرکزی برای صدور احکام معتبر و لازم الاجرا درباره‌ی زبان شعر وجود دارد. نکته‌ی جالب و حتّی مضحک، این است که برخی با همین نگاه و دانش محدود زبانی، به سراغ آثار بزرگان شعر می­روند و آن­ها را تصحیح و به زبان امروز بازنویسی و خوانش[!] می­کنند و غلط­های نحوی و واژگانی سعدی و مولانا و حافظ را متذکّر می­شوند! راستی، زبان شعر چه معیاری دارد؟ آیا رهایی ذهن و خیال شاعر، دلیل مناسبی­ست برای رهایی از قیدها و معیارها؟ یعنی هر گونه آشفتگی و نابسامانی در زبان شعر، پذیرفتنی­ست؟ اگر معیاری برای زبان شعر هست، این معیار از کجا شکل می­گیرد؟

 

بی آن که بخواهیم در جدال­های بی­پایان بحث نظری وارد شویم، می­توانیم به سادگی، این اصل را یادآور شویم که بهترین معیار برای زبان شعر، شعرهای خوب و اثرگذار است و بهترین منبع برای شناخت زبان شعر امروز، آثار شاعران برجسته‌ی این دوران است. ممکن است بلافاصله این شبهه مطرح شود که درباره‌ی شعر خوب و شاعر برجسته، اتّفاق نظر نیست که به آسودگی بتوانیم به اتّکای آن زبان شعر امروز را بشناسیم. از همین پراکندگی پسندها و نظرها درباره‌ی شعر خوب و شاعر ممتاز، می­توان دریافت که بحث درباره‌ی معیارهای یکسان برای زبان شعر امروز، راه به جایی نمی­برد و به­ویژه تلاش برای هم­سان­سازی زبان شاعران، کاری عبث است. زبان شعر، مانند سایر ویژگی­های شعر، حاصل دانش و زندگی و تجربه­های شاعر است و نیز دغدغه‌ی او در برقراری ارتباط با طیف­های گوناگون مخاطبان. بنابراین، شاعر، ناگزیر نیست که زبان شعرش را با پسند منتقدان، ویراستاران یا داوران رقابت‌های ادبی منطبق کند.

 

منبع: کتاب "جلسه شعر"، نشر شهرستان ادب




در تلگرام به اشتراک بگذارید
ارسال کننده مقاله : غلامرضا طریقی
دیدگاه ها - ۰

برای ارسال نظر وارد پایگاه شوید.