مختصری درباره ی وزن



وزن

ما با شنیدن هر یک ازمصراع های یک شعر موزون، آهنگ خاصی را حس می کنیم که آن را در یک جمله ی معمولی نمی یابیم .این آهنگ را که در همه ی مصراع ها یکسان است، « وزن شعر» می نامند.

وزنی که در هر یک ازمصراع ها احساس می شود، پیرو نظمی است که در چه گونگی قرارگرفتن واژه های آن مصراع وجود دارد، به گونه ای که اگر در هر مصراع واژه ای برداشته شود و یا جای آن وازه یا  واژه های شعر تغییر کند، آن آهنگ و  وزن نخستین احساس نخواهد شد. در هر شعر همه ی مصراع ها هم وزن اند، یعنی تعداد و ترتیب هجاها در هر دو مصراع یکی است.

علمی که درباره ی وزن شعر سخن می گوید عروض نامیده می شود.

 

وزن کامل

هر وزن که از تکرار پایه "متفاعلن" یا شاخه‌ها و زحاف‌های آن به دست آید، آن را وزن کامل گویند. وزن کامل بر دو گونه است: کامل سالم و کامل غیرسالم:

۱- وزن کامل سالم

آن است که از تکرار پایه‌ی متفاعلن به وجود آمده باشد، مانند این بیت:

چه کند شمن، چو جدا شود شمن از صنم

به جز آن که روز و شبان نشسته بود به غم

۲- وزن کامل غیرسالم

وزنی است که از شاخه‌ها و زحاف‌های متفاعلن به وجود آمده باشد و زحاف‌های آن عبارتند از:

-  مقطوع

-  موقوص

-  مقطوف

 

وزن متقارب

هرگاه وزنی از تکرار پایه‌ی "فعولن" یا شاخه‌ها و زحاف‌های آن به وجود آید، آن را متقارب گویند. وزن متقارب بر دو گونه است: متقارب سالم و متقارب غیر سالم.

وزن متقارب سالم وزنی است که از "تکرار پایه‌ی فعولن" به دست بیاید.

وزن متقارب غیرسالم وزنی است که از "شاخه‌ها و زحاف‌های پایه‌ی فعولن" به وجود بیاید.

وزن های تک پایه در علم عروض

وزن های تک‌پایه عبارتند از:

۱-  رمل با پایه یا تکرار پایه و شاخه‌های "فاعلاتن"

۲- متقارب با پایه یا تکرار پایه و شاخه‌های "فعولن"

۳-  رجز با پایه یا تکرار پایه و شاخه‌های "مستفعلن"

۴-  هزج با پایه یا تکرار پایه و شاخه‌های "مفاعیلن"

۵-  متدارک با پایه یا تکرار پایه و شاخه‌های "فاعلن"

۶- وافر با پایه یا تکرار پایه و شاخه‌های "مفاعلتن"

۷- کامل با پایه یا تکرار پایه و شاخه‌های "متفاعلن"




در تلگرام به اشتراک بگذارید
ارسال کننده مقاله : غلامرضا طریقی
دیدگاه ها - ۳
احمد دَرّودی » یکشنبه 25 تیر 1396
سپاس از توجه شما جناب طریقی
غلامرضا طریقی » یکشنبه 25 تیر 1396
سلام جناب درودی. حتما درباره ی وزن سلسله مطالب تقدیم می کنیم
احمد دَرّودی » یکشنبه 25 تیر 1396
صادقانه بگویم چیز زیادی متوجه نشدم، که البته به خاطر علم کم من در رابطه با وزن هم هست اگر لطف کنید یا یک منبع (کتاب و...) مرجع در رابطه با وزن معرفی کنید، یا مبحث وزن رو از صفر در پایگاه توضیح بدهید.

برای ارسال نظر وارد پایگاه شوید.